Ægir - 15.09.1955, Blaðsíða 8

230
ÆGIR
Þjóðlrú ®«f fiskisögur frá ýmsum löndum
í norska blaðinu „Fiskaren“ birtist
nýlega grein eftir Otto Ludwig uni
þjððtrú og hjátrú meðal fiskimanna
i ýmsum löndum. Er það, sem hér
fer á eftir, tekiö úr þeirri grein,
en auk þess bætt við tveim stuttum
frásögnum úr Þjóðsögum Jóns Áma-
sonar.
Zeus Faber er latneskt heiti á makríl-
tegund, sem á Norðurlöndum er þekkt und-
ir nafninu Pétursfiskur. Hann lifir eink-
um í Miðjarðarhafinu, en flækist st'undum
allt norður til Noregsstranda. Hann er
með svarta bletti á báðum síðum, sem
líkjast fingraförum. Sú saga er sögð á
Norðurlöndum um þessa bletti, að þeir
séu fingraför Símonar Péturs. Síðan heitir
fiskurinn Pétursfiskur. Ýsan er með sams
konar bletti og segir svo um tilkomu þeirra
í Þjóðsögum Jóns Árnasonar: „Einu sinni
ætlaði djöfullinn að veiða fisk úr sjó.
Þreifaði hann þá fyrir sér, og varð fyrir
honum ýsa. Hann tók undir eyruggana
og sér þar síðan svarta bletti á ýsunni;
það eru fingraför djöfsa. Ýsan tók þá
viðbragð mikið, og rann úr klóm kölska,
og er þar svört rákin eftir á ýsunni, sem
klær hans strukust um báðum megin á
hliðunum".
Meðal fiskimanna í Yorkshire á Eng-
landi lifir önnur saga um blettina á ýs-
unni. Djöfullinn ákvað eitt sinn að byggja
brú yfir Filey. Hann gerði það ekki íbú-
unum til þægðar, heldur til að tefja sigl-
ingar, einkum ferðir Yorkshirefiskimanna.
Meðan hann vann að brúarsmíðinni missti
hann hamar sinn í sjóinn. Hann kafaði
með höndina á eftir hamrinum, en greip
í staðinn um ýsu, og eru síðan blettir á
ýsunni eftir svarta fingur hans.
Gamlir sjómenn kunna margar sögur
af þessu tagi. í norrænni goðafræði er saga
um það, að laxinn hafi fengið rauða lit-
inn eitt sinn er eldur kviknaði á himni.
Goðin brugðu skjótt við og slöngvuðu log-
unum í sjóinn. Laxinn var banhungraður
og gleipti eldinn og síðan er kjöt hans
rautt. Stirtlan á laxinum er grönn; til
skýringar á því er sú saga, að eitt sinn
er Loki var á flótta undan Ásum hafi
hann breytt sér í lax. Þór náði taki á
stirtlunni og kreisti fast! Síðan er stirtlan
á laxinum grönn.
Arabiskir fiskimenn kunna sögu um
það, hvers vegna lúðan og annar flatfisk-
ur er brúnn á bakinu og hvítur á kviðn-
um: Eitt sinn var Móses að steikja sér
lúðu. Hann hafði aðeins lokið við að steikja
hana öðrum megin, þegar eldurinn slokn-
aði. Reiddist Móses þá og fleygði lúðunni
í sjóinn. Þó að lúðan væri hálfsteikt, lifn-
aði hún við — og síðan hafa allir afkom-
endurhennarveriðgrábrúnir öðrum megin.
Nokkuð eimir enn eftir af hjátrú meðal
fiskimanna. í Norfolk á Englandi trúa
sjómenn því, að fló boði fiskisæld. Um
þetta sagði gamall fiskimaður frá Cromer:
„Ef lítið er um flær í skyrtunni minni að
morgni, verður lítil síldveiði þann dag. En
sé skyrtan krök af fló, verður mikil veiði“.
Otto Ludwig segir frá því, að eitt sinn
er hann dvaldi í sumarleyfi í Drjúgbakka,
sem er kaupstaður við Oslof jörð, hafi hann
búið hjá sjómannsfjölskyldu. Einn morg-
un, þegar sjómaðurinn var á leið niður að
bátnum sínum, tók að rigna. Ludwig þótti
undarlegt, að maðurinn skyldi ekki snúa
við til að fá sér skjólföt, því að útlitið var
vætulegt. En konan hans sagði honum þá,
að sumir sjómenn vildu ekki snúa við eftir
að þeir væru lagðir af stað niður að bátn-
um. Geri þeir þa$, verði fiskilaust þann
daginn!
Sú saga er sögð frá Preston í Lanca-
shire á Englandi, að fiskimennirnir þótt-
ust hafa sannreynt, að afli væri alltaf
beztur á sunnudögum. Kirkjusókn lagðist