Vikuútgáfa Alþýðublaðsins - 20.06.1928, Qupperneq 4

4
VIKUOTGÁFA ALÞÝÐUBLAÐSINS
löndum, t. d. yfir eina milljón
króna meðan verkbannið mikla
Btóð yfir. Þrátt fyrir þessa geysi
miklu hjálp, vöru þeir auðvitað
látnir algerlega sjálfráðir um það,
hvenær o:g hvernig þeir bundu
enda á deiluna.
I þeim löndum ,sem lengst eru
á Veg komin, lögbjóða verklýðs-
félögin beinlínis gagnkvæman
styrk og stuðning í vinnudeilum.
„Morgunblaðiið“ rangfærir orð
-mín algerlega. Ég hefi ekki neitt
jum það sagt, að það gleddi mig
að „auðvaldið“ væri hér , skam't
á veg komið“, ekki „glaðst yfir
því, hve fátækir ísiendingar eru“.
Ég hefi þvert á móti sagt, að
stóratvinnurekstur, auðvald, hafi
myndast hér á Islandi, alveg á
sama hátt og auðvaldið mynd-
aðist í Danmörku fyrir 50 ár-
um og í Englandi fyrir yfir 100
árum 'Síðan. En ég sagðist gleðj-
nsi yfir þvi, að alþýðusamiiökin,
jafnaðarstefnan virtist hér á Is-
landi, eins og í Danmörku, hafa
myndast, fest rætur, samtímis
auðvaldinu, en ekki áratugum
síðar, eins og í Englandi, þar
sem auðvaldið í heilan manns-
aldur fékk að leika lausum hala,
gat óhmdrað sogið merg og blóð
úr verkalýðnum. I Englandi var
vinnutíminn lengdur upp í 15—16
stundir á dag. Launin lækkuð svo,
að verkalýðuTÍnn svalt, þrátt fyr-
tr þenna langa vinnutíma. Kon-
umar voru þrælkaðar í verk-
smiðjum. Fjögra ára börn send
jniður í kiolanámurnar, látin draga
þar hlaðna vagna gegn um þröng
pg myrk námugöng. — „Morg-
Unblaðið“ getur lesið lýsingar á
þessu ástandi í opinberum skýrsl-
um frá þessum timum um iðn-
aðinn brezka og verksmiðjurnar.
— Heimilin voru eyðilögð með
öllu og alþýðan var að sökkva í
Sorað eymdar, lasta og siðspilj-
ingar. Lífskjörin eyðilögðu hana
andlega, líkamlega og siðferði-
lega. Það var ekki fyr en sam-
tök alþýðu, verklýÖsfélögin og
stjómmálasamtökin, voru orðin
all-öflug, að það lánaðist að
stöðva þessa ægi'egu rányrkju
mannlegrar orku. En eyðilegg-
ingin var svo stórkostleg, að
annar mannsaidur lelð, önnur
kynslóð dó út, áður en verka-
lýðurinn hafði nokkum veginn
náö sér aftur.
Hjá þessum hörmungum kom-
umst við í Danmörku, og ég
kvaðst vona, að Islendingar gætu
komist hjá þeim líka; einmítt
vegna þes,s, að mér virti -t jafnað-
arstsfnan, verkalýðs amtökin, haía
fest hér rætur samtímis auðvald-
inu. Það g addi m'g.
„Morgunb'.aðið“ segir, að hætta
sé á því, að árangurinn af sjálf-
stæðisbaráttu Islendinga verði að
engu gerður, vegna „áhrifa, sem
danskir stjórnmálamenn" (þ. e.
jafnaðarmenn) „kaupi sér á ís-
lenzk stjórnmár.
Nei. — Við jafnaðarmenn kaup-
um ekki stjómmálaáhrif. Við ósk-
um ekki að drotna yfir öðrum
þjóðum. Við fylgjum ekki yfir-
drotnunarstefnu herveldanna og
auðvaldsins. Þvert á móti. Al-
þjóðasamband verkamanna og
jafnaðarmanna (II. Intemationale)
vinnur að því, að hver þjóð hafi
fult frelsi og sjálfstæði. Islenzk-
ir og danskir jafnaðarmenn eru
hvorir tveggja í þessu alþjóða-
sambandi.
Hugmyndin um alþjóðasamstarf
er ekki gagnstæð hugmyndinni
um sérstakt þjöðemi. Alþjóðleg-
ur er ekki hið sama og óþjóð-
legur. Þvert á móti. Þjóðasamtök
byggjast á því, að til séu sjálf-
stæðar, sérstakar, þjóðarheildir.
Þjóðræknin er einmitt undirstaða
alþjóðasamtaka, eins og Jean Jau-
rés svo oft hefir sagt.
Ég er ekki, eins og „Morgun-
blaðið" gefur í sk,yn, andstæð-
ingur þeirra manna, sem elska
sjálfstæðið. Þvert á móti. Ég
vann einmitt með þeim árið 1918,
þegar „Morgunblaðið", sem þá
var heimastjórnarmálgagn, lét ó-
gert að berjast fyrir sjálfstæði
íslands.
Árangurinn af samvinnu minni
og annara danskra nefndarmanna
við íslenzku sjálfstæðismennina
varð — þrátt fyrir fastheldni
„Morgunblaðsins" við dönsk yf-
irráð — sjálfstæði íslands.
Sjópróf í
„Menju“málinu.
Þami 12. þ. m. var sjópróf í
„Menju“-málinu. Voru yfirheyrð-
ir skipstjórinn, Kolbeinn Þor-
steinsson, yíirstýrimaður, Guð-
laugur Þorsteinsson, og vélstjór-
arnir báðir, Jón Hjá'marsson og
Loftur Sigfússon. Verður ekki
sagt, að neitt nýtt hafi komið
fram við prófin. Allir þeir, sem
yfirheyrðir voru, vitnuðu á sömu
leið. Allir neituðu þeir þvi, að
þeir hefðu orðið varir við nokk-
urn árekstur, og öllum bar þeim
saman um, að skipið hefði ekki
í vetur lekið svo, að orð væri á
gerandi. Ekki höfðu sést neinar
veilur á því, er það var málað
fyrir mánuði síðan, og kváðust
öll vitnin hyggja, að lekinn hefði
á þann hátt komið að skip-
inu, að naglar hefðu bilað og
plötuendi losnað. Loks sór skip-
stjóri eið að framburði sínum,
„Menja“ var vátrygð fyrir 370
þúsundir króna hjá vátrygginga-
félaginu „Skandinavia" í Kaup-
mannahöfn, er „Trolle & Rothe“
eru umboðsmenn fyrir. Ný og
góð skip mun mega fá fyrir 250
—300 þúsund krónur, og græð-
ir því útgerðarfélagið laglegan
skilding, en skipverjar tapa öll-
um faixmgrj. sínum. Lögin um
skyldu útgerðarmanna til að
tryggja fatnað og farangur skip-
verja svæfði íhaldið í vetur. Því
er nóg að útgerðarmenn græði,
ef svo fer sem fór um „Menju“.
Hlutabréf í félaginu „Grótti“
kvað ekki hljóða upp á nafn,
en í því eiga meðal annara Egg-
ert Claessen, Klemens lónsson,
Hjalti lónsson og Chr. Zimsen.
Annars mun allmikið af hluta-
fénu eign erlendra manna.
Það kom ekki fram við réttar-
höldin, hvenær skoðun á skipinu
hefði síðast farið fram. Skoðun-
arbókin hafði sokkið í sjó með
skipinu, en hjá skipaeftirlitsmönn-
unum mun hægt að fá vitneskju
um það, hvenær þeir hafa seinast
skoð|að skipið. Skoðun þeirra skal
ekki fjölyrt um að þessu sinni,
en komið að henni síðar. En ekki
er því að neita, að afdrif „Menju"
minna eigi litið á söguna um
skipið, er Neró keisari lét smíða
handa móður sinni og liðaðist
sundur undir kerlingai'hróinu.
Samvlnnufólðgin ií3rsku
Starfsemin árið sem leið.
Samkvæmt skilrikjum, er Alþbl.
hafa borist voru 99,860 manns i
samvinnufélögunum norsku, árið
sem leið, og auk þess 578 í pönt-
unarfélögum. Viðskiftavelta sam-
vinnufélaganna var 101,444,400
krónur og pöntunarfélaganna 237,
000. Útsölustaðir voru árið 1927
567 — og er það 16 fleira en
árið áður. Félögiu hafa og fjölgað
starfsfólki sínu, og starfa nú hjá
þeim 2383 menn og konur.
Tekjur af rekstrinum voru, að
ófrádregnum kostnaði, 14,547,400
kr. eða 14,3o/° af viðskiftnveltunni.
(192613,1 o/°). Kostnaður allur nam
9,844,400 kr. eða 9,7o/° (1926 9,3);
'Launagreiðslur voru 5,741,600 kr.
eða 5,6 o/° (árið áður 5,5).
Gróðanum var varið þannig
952,700 kr. voru dregnarírá fyrir fyrn-
ingu, 187,800 kr. voru borgaðar
sem rentur af stofnfé félaga, 875,
000 kr. voru lagðar í sjóði og
2,525,000 kr. voru greiddar félögum
sem viðskiftauppbót.
Jafnaðarreikningur félaganna
nain 39,696,400 kr., þar af er stofn-
fé, sjóðir og tekjuafgangur árs-
ins samtals um 22 millj. kr. Er
það 393,500 kr. aukning frá þvi
árið áður. Félögin lágu
við áramót með miklu minni
vörubirgðir en uin áramótin næstu
á undan, og ber það vott um
örari viðskifti.
Félögin reka 105 fyrirtæki. Þar
af eru 69 brauðgerðarhús, 16,
pylsugerðarhús, 1 fiskmetisgerð
1 kornmylla, 1 sútunarverksmiðja,
1 skóvinnustofa og 5 klæðskera-
vinnustofur. Við þecsí tyrirtæki
vinna 356 verkamenn.
Samvinnufélagsskapurinn í Nor-
egi hefir náð miklum blóma og
mu»; ugglaust eiga mikla framtíð
fyrir sér.
Samband islenzkra
samviumrféSaga.
Aðalfundi þess iauk á föstu-
dag fyrir hádegi.
I stjórn félagsins voru end«r-
kosnir Sigurður Bjarklind, kaup
fólags'stjóri á Húsav.k og Þor-
steinn Jónsson, kaupfélagsstjóri á
Reyðarfirði. Auk þelrra skipa nú
stjórnina IngólfuT Bjamason, al-
þingismaður í Fjósatungu, og er
hann formaður, lón Jónsson,
bóndi í Stóradal og Einar Árna-
son alþingismaður á Eyrarlandi.
Varaformaður var endurkosinn
Þorsteinn Briem, prestur á Akra-
nesi, og varastjórnarnefndarmenn
Tryggvi Þórhallsson forsætisráð-
herra og Sigurður Jónsson, bóndi
á Amarvatni. Endurskoðendur
votu kosnir Metúsalem Stefáns-
son búnaðarmálastjóri og Bjami
Ásgeirsson alþingismaður, Reykj-
um.
Úttðnd.
Þýzkaland.
StjóificTskifit. Stjórnin í Þýzka-
landi hefár sagt af sér, og er
jiaínaðarmaðurinn Hermann Miil-
ler að reyna að mynda stjörn. En
stjómarmyndunin gengur erfið-
iega sökum andspyrnu íhalds*
flokkanna. \
Italía.
Nobile. Full vissa er nú fengin
fyrir því, að Nobiie er á lífi. Er
hann og lið hans á ey einni norð-
austan við Svalbarð. Rússar,
NoTðmenn, Sviar, Frakkar og
Finnar hafa allir lagt fram fé,
menn eða fluggögn til björgunar-
tilmuna, en enn þá hefir ekki
tekist að nálgast Nobile eða fé-
laga hans, sem eru í þremur
fiokkum.
Asia.
Kím, Þjóðernissinnar hafa nú
algeilega náð yfirráðunum í Kína.
Vilja þeir fá Bandaríkjamenn til
að styðja sig í kröfunni um af-
nám erlendra sérréttinda.
Japaft, Japanska íhaildið hefir
fengið samþykt að leggja dauða-
refsingu við óeirðum. Er sam-
þykt þessari aðallega stefnt gegn
kommúnistum.
Ameríka.
Republjlföftar hafa ákveðið, nð
Hoover skuli verða forsetaefni
þeirra, en bændur í landinu un»
þessu mjög ilia.
Ritstjóri og ábyrgðarmaðui
Haraldur Guðmundjson.
AlþýðuprentsmjðjaD.