Dagblað

Tölublað

Dagblað - 28.05.1925, Blaðsíða 1

Dagblað - 28.05.1925, Blaðsíða 1
Fimtudag 28. maí 1925. ÍÞaúðfað I. árgangur. 96. tölublað. ISLENZK tunga er að verða á eftir tímanum og er orðin á eftir tímanum i mörgum efn- um. Þetta ágerisl með ári hverju, því að altaf streyma að ný nöfn og ný hugtök. Og því verður ekki neitað, að daglegt mál til sjávar og í ýmsum iðngreinum í landi, er hið argasta hrogna- mál. Það hefir þann eina kost, að það skilst af þeim, sem það þurfa að nota, og málspillingu hefir ekki af því leitt beinlínis. Öðru máli er að gégna um »slettur« þær, sem ganga hér manna á meðal. í þeim er fólg- in hörmuleg málspilling. Margir halda nú að við höf- um fengið hreint norrænt mál í arf, en þetta er mesti miskiln- ingur. í málinu úir og grúir af útlendum prðum, sem fornmenn innlimuðu í það, orðum sem þeir fengu hjá öðrum þjóðum, og löguðu þannig í hendi sér, að þau féllu inn í málið. Það er því engin dauðasynd, þótt vér gerðum nú slíkt hið sama og auðguðum tunguna þannig að orðum og hugtökum, en þá verður þó að gæta þess, að sniða þau orð þannig að þau falli inn í málið, svo að menn verði ekki varir við annað en að þau sé heimalningar. Hitt er að visu miklu ákjósanlegra, að fá íslenzk nýyrði eða íslenzk heiti yfir hvað eina, jafnharðan sem það ber að garði. En það verður að gerast jafnharðan, því að annars festast hin útlendu orð i málinu og geta hæglega orðið að orðskripum sem erfitt er að útrýma. Málfróðir menn, og þeir, sem bera umhyggiu fyr- ir íslenzkri tungu, þurfa því sí- felt að vera á verði og ráða fljótt fram úr því, hvort heldur ;> að innlima útlend orð, eða önna islenzk nýyrði í þeirra stað. Þaö ér sorglegt, en satt, að þessu hefir verið^ lítill gaumur €eönn. Áhugi þeirra, sem vilja fegra málið og bæta, hefir aðal- lega beinzt að þvi, að hamast gegn orðum og orðatiltækjum, sem komin eru fyrirbyggjulaust inn i málið, og ekki er hægt að útrýma eða breyta nema með löngum tíma. Á ég hér aðallega við sjómannamálið, sem nokkuð hefir verið rætt um að undan- förnu. Það er blátt áfram óðs manns æði, að ætla sér að gjör- breyta því á svipstundu; og þá er ekki heldur rétt að amast við því, að fræðibækur í þeirri grein sé ritaðar á »sjómannamáli«. Hlýtur hverjum manni að vera það skiljanlegt, að islenzkir ný- gjörvingar á öllum hinum út- lendu orðum, sem sjómenn nota, yrði þeim sama sem hebrezka. Hitt er annað mál, að sjálfsagt er að reyna að laga þetta smám saman, með aðstoð sjómannanna sjálfra. Og þeim til hróss má segja það, að þeir hafa sjálfir ótilkvaddir og án leiðbeininga málfróðra manna, gefið mörgu í skipi islenzk nðfn, sem eru gallalaus og eru orðin föst í málinu. Skal ég þar t. d. nefna orðið »galgi« í botnvörpuskipi. Bæði það og mörg fleiri orð sýna það að sjómenn hafa vak- andi máltilfinningu eigi síður en aðrir, en að þeim hefir steðjað mest allra stétta af útlend- unr orðum og er engin von til þess að þeir hafi fengið rönd við reist að íslenzka þau öll. Ef menn vilja bæta úr þessu, þá er sjálfsagt að byrja á því, að safna úr sjómannamálinu öllum útlendum orðum og at- huga síðan, í samráði við sigl- ingafróða menn, hver orð hægt muni að þýða á islenzku og hver þurfi að innlima í málið og þá á hvern hátt. Þetta er mikið vandaverk og hlýtur að taka alllangan tima og auk þess má búast við að breytingar verði seinfara. Auðvitað mundi það flýta mikið fyrir, ef sjómenn- irnir sjálfir vildi fylgja breyting- unum. En það þarf að athuga fleira en sjómannamálið. Hvernig er mál hinna ýmsu handiðnamanna og iðnaðarmanna hér? Eða þá verslunarmálið? Eg veit ekki betur en að hvorir tveggja þurfi að nota útlend orð, mismunandi afbökuð, þá er þeir auglýsa vöru sína og vinnu, til þess að menn geti skilið við hvað er átt. Innflutningur steinolíu Samkv. skýrslu þeirri, er Landsversluh sendi Alþingi um steinolíneinkasöluna heíir inn- flutningur á steinolíu verið þessi (tn. = 150 kg.). 1909: 8298 tn. 1917: 35745 tn. 1910: 15495 — 1918: 31566 — 1911:32574— 1919:32939 — 1912: 23034 — 1920: 36354 — 1913:29501 — 1921:37575 — 1914: 25281 — 1922: 46982 — 1915: 30948 — 1923: 26931 — 1916: 28814 — 1924: 44894 — . Aukning innflutningsins stafar eingöngu af vexti vélbátaútveg- arins og fyrir stríð var innflutn- ingur kominn upp í 25 þús. tn. 1922 er hann 47 þús. tn. en þess ber að gæta, að þá birgði Steinolíufélagið sig vegna einka- sölunnar. 1924 er innflutningur- inn með langmesta móti, 45 þús. tn. og hefði þó orðið meiri, ef sildveiðar hefði ekki brugðist. Hrossasýningar Verða haldnar í Norðurlandi í vor að tilhlutun Búnaðarfélags- ins, ein að Tjörn á Vatnsnesi fyrir V.-Húnavatnssýslu, önnur að Kögunarhóli á Ásum fyrir austursýsluna, tvær í Skagafirði: á Stokkhólma í Vallhólmi og að Garði í Hegranesi og tvær í Eyjafirði: í Fagraskógi og að Hrafnagili. Sýningar þessar

x

Dagblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblað
https://timarit.is/publication/605

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.