Fjarðbúgvin - 09.05.1972, Side 3

FJARÐBÚGVIN
SIÍJA 3
»MEÐAN ORRUSTAN DUNDI«
Klætt sum friðarligt hanđilsskip gjørdi tað
týska sjórænaraskipið nógv um seg í Suður-
atlantshavinum og Indiska havinum.
Tað bretska ferðamanna-
skipið "City of Exeter" var
statt mitt 1 Suðuratlantshavi-
num, ta útkiksmaðurin boð-
aði frá: "ókent skip nærk-
ast". Tað var f mei mánað
1940, og eingin kendi seg
tryggan fyri týskum álopi.
^ Men ein hálvan tíína seinni
kendi skiparin seg fullvisan
i, at tað var tað japanska
skipið Kashii Maru - tá var
Japan ikki komið upp f krígg-
ið.
í kikaranum sá hann eina
kvinnu, sum koyrdiein barna-
vogn aftur ogfram eftir dekki-
num. Nakrir menn stóðu og
tosaðu saman - smáir dimmir
menn við skjúrtuvelunum
flagsandi uttan á buksunum
- sermerkt fyri japanesar.
Skipini heilsaðust ikki.
_ Barnavognurin varveruliga
tómur, og kvinnan var ikki
nøkur kvinna. Sjómenninir á
dekkinum høvdu nøvn sum
Fritz, Klaus og Karl, og
manningin, sum taldi 350
mans, var serútbúgvin:
maskinfólk, teknikarar og
hermenn. Henda^ hyljingin
fjaldi yvir tað týska krígs-
skipið "Atlantis", og á brunni
stóð ein av teimum mest
ræðuligu skiparunum, sum
nakrantfð hava herjað áteim-
um sjey høvunum.
Týskarar høvdu 9 tílík skip
undir seinna heimsbardaga.
Tilsamans søktu tey 136skip.
Men einki av teimum gjørdi
m so nógv um seg sum "At-
^ lantis". Frásagnirnarumtann
týska sjórænaran fara at
liva. so leingi sjófólk eru til.
Veruliga hevði "Atlantis"
hoyrt til tað týska reiðaríið
Hansa. Tá æt tað "Golden-
fels" og var eitt skjótt sigl-
andi farmaskijD, ið tók 7800
tons. Tá ið kríggið brast á,
varð tað útgjørt við seks væl
goymdum 15 cm kanónum,
fleiri minni kanónum, tor-
pedorørum, kanningarflog-
fari o.ø.
Við Berhard Rogge - einum
stórum, vælvaksnum manni
á 40 ára aldri - sum skip-
ara legði ^"Atlantis" í havið
í mars mánað 1940 og snikti
seg upp við tí norsku strond-
ini - utgjørt sum ein russ-
iskur dampari og breyt seg
gjøgnum allar verjugarðar út
í Atlantshavið. Rogge hevði
fingið boð um, at Hann skuldi
leypa á øll skip, sum^rund-^
aou Vónar Høvdan Góða á
% veg suður um Afrika.
Tá ið Rogge 25. apríl fór
um linjuna, strikaði hann tað
russiska flaggið og "broytti"
Atlantis til eitt japanskt skip,
sum stutt eftir møtti "City
of Exeter" - eitt skip, sum
fekk loyvi at sigla víðari,
ti tað hevði so nógv ferða-
fólk umborð.
Fyrsta álopið var gjørt á
tað eingilska skipið "Scient-
ist". Boðini um at steðga og
ikki brúka radio komu púra
óvart á tann eingilska skip-
aran, men ein fjarritari fekk
júst tið at morsaneyðsígnalið
"QQQ", sum merkti: "Vápnað
handilsskip hevur givið mær
boð um at steðga". So skjeyt
"Atlantis", rakti "Scientist"
miðsskips og oyðilegði radio.
011 manningin, 77 í tali, fór
í bátarnar, tveir álvarsliga
særdir. Allir vórðu tiknir
umborð í "Atlantis", og
"Scientist" fekk banasáriðvið
einari torpedo.
Stutt eftir rundaði "Atlant-
is" Vónar Høvdan Góða, og
eina tvær vikur seinni hoyrdi
Rogge eingilskan sendara á-
vara øll skip ímóti einum
týskum kríggsskipi, sum varð
hildið at halda til í Indiska
Havinum, útgjørt sum eitt
japanskt skip. Beinan vegin
útgjørdi Rogge skip sítt sum
tað hollendska skipið "Abbe-
kerk".
Næsta álopið varð gjørt
á taðnorska skipið”Tiranna",
sum varfermt við vápnum til
tær australsku herdeildirnar
f Palæstina. Rogge sendi eina
prisum anning umborð, førdi
allar fangarnar umborðitað
tikna skipið og læt tað f
nakrar vikur fylgja í kjalar-
vørrinum á Atlantis sum eitt
flótandi fongsul. Fyrstíaug-
ust mánað fekk tað boð um
at koma tiltannhersettapart-
in av Fraklandi við o.u. 300
fangum umborð, men tætt við
strondina varð tað torped-
erað,^ óivað av einum týskum
kavbáti. 011 prismumanningin
varð bjargað, men 60 fangar
sjólótust, harímillum fleiri
kvinnur og børn.
Ein mánað eftir at Tiranna
varð tikið leyp Atlantis á
trý skip, og ítær næstuvikur-
nar á fimm aftrat. f einum av
teimum funnu týskararnir
eina pappírskurv við saman-
rullaðum uppskriftum, sum
góvu lykilin tiltelegrafkoduna
hjá tí eingilska handils-
flotanum.
Eitt annað av skipunum var
franska ferðamannaskipið upp
á 10.000 tons, "Commissaire
Ramel", sum Rogge royndi
at fáa tikið óskatt. Men bret-
ar høvdu lagt hald á skipið,
og tá ið tann australski skip-
arin sendi neyðsignal, gav
Rogge boð um at skjóta. __ f
skymingini fór hetta stóra
skipið til botns sum eitt eld-
hav, meðan tann kolsvarta
royksúlan stóðuppmótihimli.
Tann bretska herflota-
stjórnin helt nú støðuna vera
so álvarsama, at hon gav
boð um, at øll skip beinan
vegin skuldu geva ljóð frá
sær, um tey bóru eyga við
"løgin" skip, Mótvegis fekk
"Atlantis" boð um at ákjóta
uttan ávaring.
O. u. helvtin av øllum á-
lopnum skipum fekk kortini
tið at geva^tey síðstu boðini
fra sær, aðrenn tey vórðu
oyðiløgd. Tey flestu av teim-
um vorðu ^skotin, og mong
mannalív týnd. Men Rogge
royndi kortini at bjarga so
mongum, suin gjørligt. Hann
hevði gott pláss til fangar
sínar og tok allar umborð,
sum hann kundi bjarga^f
teir fyrstu tjúgu manaðar,
ferðin vardi, hýsti hann sam-
anlagt yvir 1000 fangum,
monnum og kvinnum f øllum
aldri og úr 20 ymiskum lond-
um. Teir fingu sama mat
sum manningin, fria atgongd
til at nýta svimjihylin og at
vera á dekkinum um dagin,
uttan tá ið klárt skuldi ger-
ast til álop.
Sanniliga er tað ikki átøkt einum sjórænaraskipi.
Teir tiknu skipararnir fingu
hvør sfna kahútt. Teir norsku
og erisku yvirmenninir stovn-
aðu eitt felag, hagar týskarar
ofta komu sum gestir. Ein av
teimum greiðir frá, at sam-
røðan næstan altíð snúði seg
um "heimið, havíð og konu-
fólk. Politkkur var bann-
lýstur.
Heystið 1940 var ikkihend-
ingaríkt fyri menninar á
"Atlantis": bert eitt skip f
40 dagar. Menum miðjannov-
ember kom knappliga vend f
- trý skip f 48 tfmar. Eitt
av teimum var tað enska
"Automedon". Tað noktaði
fyrst at lýða boðini, men gav
seg yvir tá eitt skot drap
allar yvirmenninar á brúnni.
Millum tey pappír, sum týsk-
arar fingu hendur á, var eitt
loyniskriv frá ti bretsku
stjórnini og ein postsekkur_
til ta bretsku herleiðsluna í
Fjareystri.
Framhald f næstu viku.
Vána f íggjarviður-
skifti Indiu
Hict velduga trýstið av flótta-
fólkastreyminum til India í
samband við krfggiðf Bangla-
desh hevur komið landinum f
figgjarliga kreppustøðu, sum
er hin mest álvarsliga, menn
vita um f nøkrum landi. Á
fundi í Paris hava lond, sum
knýtt eru at heim sbankanum,
viogjørt hesa kreppustøðu og
kannað, hvørji stig kunnu
verða tikin at koma India til
hjálpar. Umboð fyri 14 lond,
ST-stovnar og hjálpistovnar
annars mettu, at samlaðu út-
reiðslurnar til hjálpiarbeiðið
fyri flóttafólk í India vildu
røkka uppf 700 m iljónir doll-
ars f figgjarárinum, iðjúster
er endað (mars 1972).
India sjálvt hevur longunýtt
350 mill. dollars til neyð-
hjálpararbeiðið, og teir hava
onga vón um at fáa henda
pening _aftur, hóast fátækra-
dømio f India er av tf mesta.
Haraftrat hevur heimurin
annars fram til árslok seinast
nýtt 209 mill. dollarstilsama
hjálpararbeiði.
Nú eru mo.ng av flóttafólk-
unum farin heim aftur til
Bangladesh, men neyðin er
harfyri eins stór bæðimillum
tey, ið heimkomin eru og tey,
ið enn ikki eru sloppin heim
orsakað av flutningstrupul-
leikum. Taðertilættatskilja,
at framvegis f langa tiðverð-
ur tørvur á hjálp, bæði f
peningi, mati og medisini.
Indiski búnaðarráðharrin
A. P. Shinde, ið hevur stílað
fyri indisku hjálpartiltøkunum,
sigur, at ongantío áður f søg-
uni hevur ein so vónleys upp-
gáva verið hjámonnum attaka
sær av, og um ikki alheims-
samfelagið^ dugur at vfsa á,
hvussu hjálp kann verða veitt
framvegis, er India ikki ført
fyri at halda fram fyri sfn
part.
Skrivstoviinæmingur Á fútaskrivstovuni er lærupláss leyst atTsøkja. Tey, ið søkja, mugu vera 16 ár, men ikki 18 ár, mugu hava staðið ella vænta at standa realskúla- roynd ella hava við hana javnsetta útbúgving. Løn verður veitt eftir sáttmála millum fíggjar-
málaráðið og HK-felagið. Byrjunarlønin er í løtuni 1075,— kr. um mánaðin. Keypið
f lærutíðini fær næmingurin handilsskúlaundir- vísing og sjúkrakassalimaskap, ið goldin verður Lesið
hiðani. Hondskrivað umsókn, prógv og møgulig viðmæli Haldið
verða at senda inn higar áðrenn 15. juni 1972. Tey, ið fáa prógv í summar, senda tað aftaná. FØROYA LANDFÚTI, 27. april 1972. M. NEPPER-CHRISTENSEN fg- Fjarðbúgvan