Íslendingur - 29.11.1963, Side 5

•mtiimmtniMinriíff
i»»ii»iMmniiiiiiiiiimiiiim»iimiiiiiiiiiiiimi»iimiMi«»iiiiiniiiiiimiMiii«mi»Miim**i**m»»mi*mmm»*i*m*ii»«
BÆKUR OG RIT I
•■MiMMmMimmmmimmiimimi
IMMMMMMMMItMmMMMMMMIMM
Skáldið á Sigurhæðum, safn
I ritgerða um þjóðskáldið
Mattliías Jochumsson. Davíð
c
] Stefánsson tók saman. Bóka-
forlag Odds Björnssonar.
í bók þessari er saman safnað
flestu því, sem skrifað hefur
verið um þjóðskáldið Matthías
á Sigurhæðum, og er það all-
mikið að vöxtum, hátt á 4.
hundrað bls. Davíð Stefánsson
skáld hefur safnað efninu sam-
an og búið undir prentun, og
kveður hann í formálsorðum
„bókinni ætlað að kynna mönn-
um líf og starf þjóðskáldsins, og
þess vænzt, að hún á þann hátt
verði sem allra flestum til gleði
og sálubóta.“
Bókina rita: Þorsteinn Gísla-
son, Guðmundur Hannesson,
Guðmundur Finnbogason, Einar
H. Kvaran, Árni Pálsson, Stefán
Stefánsson, Valtýr Guðmunds-
son, Gunnar Gunnarsson, Jó-
hann Sigurjónsson, Friðrik J.
Bergmann, Sigurður Guðmunds
son, Jakob Kristinsson, Geir
Sæmundsson, Eiríkur Briem,
Kristján Albertsson, Sigurður
Nordal, Steingrímur Matthías-
son, Benjamín Kristjánsson,
Friðrik J. Rafnar, Guðmundur
Árnason, Richard Beck, Rögn-
valdur Pétursson, Steindór
Steindórsson, Jóna^ Jónsson,
Guðrún Sveinsdóttir, Steingrím-
ur Þorsteinsson, — og að lokum
óprentuð grein eftir Davíð
Stefánsson um kynni hans af
þjóðskáldinu og ræða hans við
opnun Matthíasarsafnsins á Sig-
urhæðum. í bókinni eru falleg-
ar litmyndir af skáldinu og húsi
hans, Sigurhæðum, og er útgáf-
an öll smekkleg og vönduð. Bók
in í alla staði ánægjuleg jóla-
bók, ekki bók til að hraðlesa og
læsa síðan niður í kistu, — held
ur til að setja upp í hillu og
grípa til, þegar maður hefur
næði til að lesa og hugsa.
I Því gleymi cg aldrei II.
i Kvöldvökuútgáfan hf. Akur-
eyri. Gísli Jónsson bjó til
prentunar. Prentsmiðja Akra
ness hf.
I. bindi þessa frásagnasafns
hlaut miklar vinsældir, svo að
Kvöldvökuútgáfunni varð hvatn
ing til að halda útgáfunni áfram.
1 þessu bindi eru 19 frásagnir,
að sjálfsögðu misjafnlega efnis-
miklar og misjafnlega ritaðar,
en þó engin laklega. Höfundar
eru: Arinbjörn Árnason, Egill
Jónasson, Emil Björnsson, Gísli
Sigurðsson, Guðmundur Böðv-
arsson, Guðrún frá Lundi, Ingi-
björg Þorbergs, Játvarður Jök-
ull, Jónas Guðmundsson, Jónas
frá Hofdölum, Jórunn Ólafs-
5dóttir, Magnús Hólm Árnason,
Ólafur Jónsson, Ólafur Tryggva
'fSLENDINGUR.
son, Sigurður Nordal, Stefán
Jónsson, Stefán Ág. Kristjáns-
son, Sveinn Víkingur og Vigfús
Björnsson. Hefst bókin á minn-
isverðu sjóslysi en endar á fer-
legri draugasögu.
Það er nokkur vandi að
flokka þessa þætti eftir sagna-
gildi þeirra og frásagnarstíl. Ég
tel fyrsta þáttinn, frásögn Arin-
bjarnar Árnasonar af Talisman-
slysinu, sem Kristján Jónsson
hefur skrásett, einna minnis-
verðastan eftir lestur bókarinn-
ar. í öðru lagi vil ég nefna
greinargóða frásögn Ólafs Jóns-
sonar af Geysisslysinu á árun-
um og björgun áhafnarinnar,
atburði, sem seint má og seint
mun falla í gleymsku. Þá má
enn nefna frásögn Magnúsar H.
Árnasonar af Oddeyrarbrunan-
um 1906 og þá frásögn af nýrri
atburði, hreyfilbilun landhelgis-
gæzluflugvélarinnar, sem Jónas
Guðmundsson segir frá. Flestar
eru hinar eftirminnilegu frá-
sagnir af einhverjum atburðum,
sem ýmist eru þeim, sem frá
segir ógleymanlegir, en gjarna
öllum almenningi, svo sem
Talisman-slysið og Geysis-slysið.
Undantekning frá þessu er þó
frásögn „Það munaði mjóu“, og
virðist hún ekki eiga vel heima
í þessu riti. Og hætt er við, að
mörgum verði á að efast um
sannleiksgildi hinna mögnuðu
reimleikasagna í lok bókarinn-
ar.
Eigi verður svo skilið við
þessa bók, að ekki sé minnzt á
frásögn Jórunnar Ólafsdóttur
frá Sörlastöðum. Efnið lætur
ekki mikið yfir sér: lömb tekin
frá til slátrunar að hausti. En
þeim snilldarhöndum er um
annars lítið efni farið, að Harm-
ur haustsins er sá þátturinn í
þessu bindi ógleymanlegra
minninga, sem fyrstur yrði les-
inn tvisvar.
Að öðru leyti skal hér ekki
fjölyrt um þæt'tina, en þétta hið
síðara bindi áf tveim útkomnum
stendur ekki í heild . að baki
hinu fyrra og á því vinsældir
líklegar engu síður en það.
Bókin er 218 blaðsíður.
Jónas Þorbergsson: Afreks-
menn, ævisögur, draumar og
dulræn fyrirbæri. Setberg,
Reykjavík 1963.
Innihald bókar þessarar, auk
formála þess, er bókina hefur
tekið saman, er þáttur um Krist *
ján ríka Jónsson í Stóradal,
sjálfsævisaga Jónasar Sveins-
sonar frá Bandagerði (sonarson
ur Kristjáns ríka) og þættir um
drauma Jónasar og dulræna
reynslu.
Það er stórt orð Hákot, og
(Framh. á bls. 7)
1836
Möðruvellir
í Hörgárdal
(Auguste
Mayer)
BÆKUR FRA ALMENNA BOKAFELAGINU
JÓN ÞORLÁKSSON — þjóð-
skáld íslendinga.
ÆVISAGA sira Jóns á Bægisá,
hins mikla ljóðasnillings og þýð
anda, sem uppi var fyrir tveim
öldum, er nýkomin út hjá Al-
menna bókafélaginu. Er sagan
skrifuð að síra Sigurði Stefáns-
syni, vígslubiskupi Hólastiftis,
en hann er manna kunnugastur
hinum stormasama en stór-
brotna æviferli Jóns Þorláks-
sonar.
„Jón Þorláksson — þjóðskáld
lslendinga“, en svo nefnist ævi-
sagan, er um 300 bls. að stærð,
Sr. Sigurður Stefánsson.
prýdd mörgum myndum. Er
bókin októberbók AB 1963 og
þarf ekki að efa, að almenn-
ingur muni fagna því, að 'eiga
nú greiðan aðgang að ýtarlegri
sögu um ævi síra Jóns og um
leið mörgum þeirra frábæru
ljóða og ljóðaþýðinga, sem hann
varð frægur fyrir á sinni tíð —
og æ síðan, en Jón Þorláksson
var fyrstur nefndur því sæmdar
heiti — þjóðskáld íslendinga.
í bókinni segir frá því, hvern-
ig umhorfs var í íslenzku þjóð-
lífi um og eftir miðja 18. Id,
þegar Jón Þorláksson ólst upp
og lifði síðan margbrotnu lífi.
Sagt er m. a. frá skólavist hans
í Skálholti, amtsskrifarastarfi á
Leirá og Bessastöðum, prest-
skap hans í Saurbænum og
hempumissi tvívegis. Þá er
greint frá veru hans við prent-
verkið í Hrappsey, þar sem
hann fyrstur íslenzkra skálda
handlék eigin ljóðabók árið
1774; síðan uppreist hans og
prestskap norður á Bægisá,
fátækt og basli þeirra tíma —
og óbugandi elju síra Jóns við
ljóðaþýðingar og kveðskap, en
eins og allir vita þýddi hann
m. a. Paradísarmissi Miltons og
fleiri meistaraverk. Loks segir
frá hjúskap Jóns, börnum hans
og niðjum.
Þetta er fyrsta bók sr. Sig-
urðar Stefánssonar, vígslubisk-
ups, en hann hefur í tómstund-
um frá prestsstörfum og um-
fangsmikilli bústjórn á Möðru-
völlum lagt stund á íslenzka
kirkjusögu, ritað og flutt erindi
um það efni. Hinum margvís-
lega fróðleik um ævi og störf
síra Jóns á Báegisá hefur hann
viðað að sér nú um tveggja ára-
tuga skeið og mun því enginn
núlifandi manna taka honum
fram um þekkingu á æviferli
hins merka þjóðskálds.
Bókin er prentuð í prent-
smiðju Jóns Helgasonar, mynda
mót eru gerð hjá Prentmót hf.,
bókbandsvinna unnin af Bók-
felli hf. og kápu hefur Tómas
Tómasson teiknað.
HLÉBARÐINN.
KOMNAR eru út fyrstu bækur
Almenna bókafélagsins á þessu
hausti, en það eru bækurnar
fyrir ágúst og september.
Onnur bókin er hin heims-
fræga skáldsaga, Hlébarðinn,
eftir ítalska furstann Giuseppe
di Lampedusa í þýðingu Tómas-
ar Guðmundssonar skálds.
Þegar höfundur bókarinnar
lézt 1957 lét hann eftir sig hand
ritið að þessari fyrstu og einu
bók, sem hann skrifaði. Utgáfu-
fyrirtæki eitt í Mílanó hafði þá
hafnað handritinu, sem óhæfu
til útgáfu. Handritið komst síð-
ar í hendur Feltrinellis, sem gaf
það út. Sagan hlaut. æðstu bók-
menntaverðlaun ítalíu og seld-
ist strax í stærri upplögum en
dæmi voru til um skáldsögur
þar í landi. Síðan hefur Illébarð
inn farið sigurför um hinn
menntaða heim og er nú al-
mennt talinn til afreksverka í
evrópskum bókmenntum.
Hlébarðinn er saga sikileyskr-
ar furstaættar, eða nánar til-
tekið ættarsaga höfundarins
sjálfs, og hefst árið 1860, þegar
Garibaldi gerði innrás sína í
Sikiley, en endar árið 1910. Með
ógleymanlegum hætti speglar
frásögnin hinar miklu samfél-
agsbyltingar, sem urðu í Evrópu
á þessu tímabili, þó að segja
megi, að öll bókin sé glitrandi
af kímni, nær snilld höfundar-
ins hæst í túlkun hans á ást,
hnignun, herfulleik, dauða.
Kvikmynd hefur verið gerð
eftir sögumii og hlaut hún 1.
verðlaun á kvikmyndahátíðinni
í Cannes í maí sl. Hlébarðinn
er 310 bls. að stærð prentaður
í Víkingsprenti, en bundinn hjá
Bókfelli hf.
ÍSRAEL.
Hin bókin, sem nú er komin
út hjá AB er ísrael eftir Robert
St. John. Þýðandi er Sigurður
A. Magnússon.
Þetta er sjöunda bókin í hin-
um vinsæla bókaflokki AB,
Lönd og þjóðir.
Höfundurinn er reyndur
fréttamaður og nákunnugur
ísrael og hefur áður ritað fjórar
bækur um þetta efni.
Fimmtán ár eru liðin síðan
ísarelsríki var stofnað, og hefur
þróun þess síðan verið kölluð
kraftaverk. Lýsir höfundur bar-
áttu þjóðarinnar, ísraela nútím-
ans, gegn margföldu ofurefli
Araba og síðan stöðugri bar-
áttu nýrra þjóðar fyrir tilveru
sinni. Jafnframt er rakin saga
ísraelsmanna hinna fornu og
tvöþúsund ára útlegðarsaga
Gyðinga, sem endaði í ofsókn-
um Nazista.
Eins og fyrri bækur í þessum
bókaflokki er ísrael með á ann-
að hundrað myndir og um 160
bls. að stærð.
Myndirnar eru prentaðai' á
ítalíu en texti prentaður í Prent
smiðjunni Odda. Bókin er bund-
in í Sveinabókbandinu.
GRENIVIKURBATAR
Á SÍLDVEIÐUM
Grenivík 27. nóv. Undanfarnar
vikur hefur verið mjög erfið
tíð og þungt færi á vegum. Má
segja að ófært hafi verið flest-'
um bifreiðum, þótt brotizt hafi
verið til Akureyrar með mjólk-
ina á trukkum, en ferðin oft
tekið langan tíma.
Lítið er róið héðan vegna
ógæfta. Togbátarnir Áskell og
Oddgeir stunda síldveiðar fyrir
Suðurlandi, en þar hefur heldur
ekki gefið vel.
Hér er félagslífið fremur
dauft. Þó má geta þess, að ver-
ið er að æfa gamanleikinn
„Aumingja Hönnu“ undir stjórn
Steinunnar Bjarnadóttur á
Lómatjöm.
Heilsufar er sæmilegt, enda
þótt „Rauðir hundar“ hafi ver-
ið að stinga sér niður meðal
unglinga.
Fréttaritari.