Ísland - 25.10.1929, Blaðsíða 1

/
BLAÐ FRJÁLSLYNDRA MANNA
3.
árg.
Föstudaginn 25. október 1929.
38. tbl.
Sílisti greínar Knúts Beriín
um sjálfstæðismál Islands.
Hann vill fella sambandslögin úr gildi þegar í stað.
i
Um mánaðamótin síðustu birti
Knútur Berlin greinaflokka um
sjálfstæðismál íslands i danska
blaðinu »Nationaltidende«.
íslandið heíir þegar nokkuð
skýrt frá óliti prófessorsins á
sambandslögum íslands og Dan-
merkur. — En þar sem greiu-
ar þaer, er hér um ræðir, eru
greinilegri og koma víðar við,
en fyrri ritgerðir hans um þetta
efni, þykir íslandinu létt að
birta hér meginhluta siðara
greinaflokksins í islenzkri þýð-
ingu.
Piófessorinn getur þess i upp-
hafi, að íslendingar vilji þegar
i stað taka utaniikismálin í eig-
iu hendur. í orði kveðnu sé
krafa íslands að eins sú, að
sendiherra íslands i Dmmörku
veröi viðurkendur íslenzkur
sendiherra í Noregi, Svfþjóð og
Finnlandi. — En þegar íslend-
ingar hafa tekið í sínar hendur
utanrikismál íslands á Norður-
löndum, þá séu þeir í raun
réttri orðnir alráðir um öll ut-
amikismál íslands.
Peir setja þá á stofn yfirstjórn
íslenzkra utanríkismála i land-
inu sjálfu. Og þeir ráða þvt
sjálfir, hvar í löndum þeir hafa
sendiherra eða ræðismenn. Þeir
þurfa ekki að hafa slíka sendi-
menn annars staðar en á Norð-
urlöndum, ef þeim sýnist svo.
Því næst ræðir prófessorinn
um það, að krafa íslendinga
um islenzka sendiherra á Norð-
urlöndum hljóti að leiða til
breytinga á sambandslögunum.
En slfk breyting verði að gerast
með samningi á milli landanna,
er slðan verði samþykktur sem
lög af báðuin ríkjunum.
Siðan bætir Berlín við :
»En þá er spurningin þessi:
Er ástæða til þess fyrir Dani
að verða við óskum íslendinga
um afnám eins af aðalákvæð-
um sambnndslaganna (7. gr.)
11 árum áður en þeir geta kraf-
izt endurskoðunar og uppsagn-
ar á lögunum ? Eiga Danir að
verða við þessum óskum vegna
þess að íslendingar ætla að
halda 1000 ára hátíð að sumri
komanda, þegar fullnægingþeirra
óska mundi hafa i för með sér,
að fjarstæða væri að halda í
þær lélegu leifar, sem eftir yrðu
af lögunum, er 7. gr. væri fall-
in niður?
Viðvíkjaudi þessum spurning-
um vil ég taka það fram, að í
sjálfu sér má að vísu segja, að
ekki sé trútt um, að langt sé
sótzt til tilefnis, þar sem er þús-
undárahátíðin að sumri kotn-
anda, enda þótt það beri raun-
ar vott um mikla mannþekk-
ing að knýta það tvennt saman.
Er ennfremur sízt örgrannt um,
að sjálf hugmyndin að halda
bátíðlegt þusund ára afmæli
Alþingis 1930 kunni að virðast
nokkuð hæpin, — þó að hún
sé hreinasta fyrirtak sem stór-
kostleg auglýsing fyrir ísland —
ef þess er minnzt, að Alþingi á
nú vart annað sameigið með
Alþingi hinu forna, er sett var
á stofn um 930, en nafnið eitt.
Nú, en íslendingar um það.
En annars er hugmyndin sett
svo vel fram, að maður gæti
freistazt til að æskja þess, að
Daumörk færi að finna upp á
einhverju samskonar, t. d. meö
því að efna til þúsundárahátíð-
ar Gorms hins gamla, fyrsta
þekkts konungs hins sameinaða
Danaveldis, — nema þá að ekki
sé auðið að grafa upp, hvenær
hann var uppi og ekki verði
hjá því komizt að lenda í skömm-
um út af konu hans.
En að tilefoinu slepptu, get
ég ekki annað en verið þeirrar
skoðunar, að sýni sig það í
raun og veru, að íslendingar
séu nú þegar orðnir óánægðir
með skipun sambl. á utanríkis-
málunum í 7. gr.f þá eigum vér
ekki að halda í hana, heldur
verða skilyrðislaust við óskum
Islendinga í þessu efni. — Ég
hefi aldrei dregið dul á það,
að sú skipun utanríkismálanna,
sem ákveðin er með 7. gr., sé
ómöguleg, svo ómöguleg, að
vait er hægt að hugsa sér hana
verri. Hún er að eins dóm-
greiudarlaus stæiing af hinu
misheppnaða fyrirkomulagi
norskra utanríkismála á sam-
bandsárum Noregs og Svíþjóð-
ar. — Það var einmitt utan-
rikisráðherra Svíþjóðar, sem
kom fram fyrir hönd Noregs
gagnvart öðrum þjóðum, eins
og utanríkisráðherra Dana kem-
ur nú fram gagnvart öðrum
þjóðum fyrir íslendinga hönd.
Fyrirkomulag norskra utanrík-
ismála hafði i för með sér, eins
og allir vita, sifelldar kvartanir
og sifellt sundurlyudi á milli
Norðmanna og Svia, er leiddi
að lokum til skilnaðar land-
anna árið 1905. Maður helði
f— rHm *w i v*- —-«■ ff r Afgreiðsla 1 S L A N D S i— f rtf 83 T
1 erfluttá Lokastíg 9 (uppi). Sími1225
Lesendur blaðsins, eru ámintir um, að
r 1 tilkynna afgreiðslunni, sem fyrst, rf v-j
ef þeir hafa bústaðaskifti.
)i\ /ai Uiu <44JJ Gjalddagi blaðsins var 1. júlí J l UA { Á m UkV
nú getað vænzt þess, nð þetta
fordæmi, sern gerðist á voruin
dögum, heíði orðið til viðvör-
unar. En inanneskjurnar virð-
ast áldrei geta lært af sögunni,
og dönsku samningamennirnir
hafa auðsjáanlega ekki geit það
heldur, enda þótt þeir hafi haft
breytingafikinn prófessor i sögu
til þess að leiða > sig i allan
sannleika i staðinn fyrir læið-
an lögfræðing.
Vér eiguin þess vegna ekki
að víla fyrir oss að afnema
þetta óviðunandi ákvæði jafn-
sktólt og íslendingar óska þess
fyrir alvöru, að það hverfi úr
sögunni, því að ákvæðið er í
rauninni þýðingarlaust fyrir
Dani. Pað er að eins skuggi af
því, sein var : — yfirstjóm Dana
á íslandi. Döusku samninga-
mennirnir 1918 hafa líklega tal-
ið nauðsynlegt að hafa að
minnsta kosti »skuggann« í eft-
irdragi til þess að leyna hinum
ríkisi éttarlega skilnaði landanna.
En skiluaður var framkvæmd-
ur 1918, þó að konungssam-
bandið ætti að haldast. En nú
geta þessi ímynduðu dönsku yfir-
ráðyfii íslandi ekki freistað neins
manns framar, þegar lsland fer
meir og meir sinna eigiu ferða
og Danmörk leggur allt kapp á
að gera sjálfa sig minni og minni.
En ef eitt af aðalákvæðum
sambandslaganna er fellt niður
— og 7. gr. er eitt af aðalákvæð-
um þeirra — þá eiga hin á-
kvæði þeirra einnig að falla
niður — að eins meö þeirri
undantekningu, að vér verðum
að halda í hinn gagnkvæma
fiskiveiðarétt þau 10 ár, sem
eftir eru af samningstímanum,
— þar til hann fellur skilyrðis-
laust niður fyrir uppsögn samn-
ingsins af íslands hálfu, sem
Alþingi hefir þegar boðað, að
fram eigi að fara. En í fiski-
veiðaiéttinn verðum vér að halda
út samningstímann, sérstaklega
vegna Færeyinga. Vér höfum
engan hagnað af þvi að halda
í önnur ákvæði samningsins —
þegar 7. gr. er fallin niður —
þau fáu ár, sem honuui er ætl-
aður aldur.
Þar sem vart er við því að
búast, að menn hafi öll þessi
ákvæði — sem satt að segja
eru ekki mörg — í huganum,
þá ætla ég að minnast á þau
fáurn orðum.
Fyrst skal minnzt á ákvæðin
i 1.—5. gr., um konungssam-
bandið. Það er enginn skaði
skeður þó að þau félli niður,
þar sem þau eru ekki nauð-
synleg til þess að vernda kon-
ungssambandið. Konungseríða-
lögin frá 1853 halda gildi
sínu á íslandi, án tillits til
sambandslaganna. — Þau eru
meira að segja tryggð með
stjórnarskránni sjálfri. — Og
ekkert bendir til að íslendingar
vilji breyta þeim, eða að þeir
hafi í byggju að stofna lýðveldi,
jafnvel eltir að sambandslögin
eru fallin niður fyrir uppsögn.
Fá er 6. greinin. Hún veitir
dönskum rikisborgurum að öllu
leyli sama ié>t á Islandi sem
íslenzkum rikisborgurum, og
gagnkvæmt.
Þe ssi regla er hreinasta fjar-
stæða. Hún gengur svo langt
út í öfgar, að Dönum kemur
aldrei nokkurntíma til hugar
að samþykkja það, án nauð-
ungar, að annað ríki, þó ekki
væri nema 20 sinnum stærra
en Danmqrk — t. d. í*ýzka-
land — fengi slikan rétt hér í
landi. Og það er því ofur skilj-
anlegt, að íslendingar, sem eru
meira en 30 sinnum fámennari
en Danir, hafa takmarkað jafn-
rétti Dana við t íslendinga á ís-
landi með svo mörgum undan-
tekningarákvæðum, að vér miss-
um varla mikið við það, að
það félli niður, en verzlunar-
samningur milli Islands og Dan-
merkur kæini í staðinn, líkur
þeim,' sem vér höfum þegar gert
við aðrar þjóðir Norðurlanda,—
að eins með þeirri undantekn-
ingu, — eins og áður er sagt,
að jafnréttið, að því er snertir
fiskiveiðarnar, baldist til árs-
loka 1941.
8 gr. fjallar um skyldu Dana
til að hafa á hendi giezlu íiski-
veiða í íslenzkri landhelgi. Og
tæplega óska margir Danir eltir
þvi, að þetta ákvæði haldi á-
fram að vera í lögutn lengur
en nauðsyn krefur. Ákvaíði 9.
gr., um myntsamband íslands
og Danmerkur, er broslegt. Það
er i rauninni fólgið í því, að
hvort landið fyrir sig hafi sjálf-
stæða mynt og sjálfstæða pen-
ingaseðla. Ákvæði 10. gr., um
sameiginlegan hæstaiétt, hefði
getað orðið nytsamlegt. En Is-
lendingar gátu fellt það úr gildi,
þegar þeim sýndist, og þeir létu
ekki bíða lengi eftir því aö þeir
geröu það. Þeir atnámu það
þegar á næsta þingi, eftir að
sambandslögin voru gengin i
gildi. Miljónirnar tvær, sem 12.
—14. gr. fjalla um, hafa verið
greiddar íslendingum fyrir löngu,
svo að þær fáum vér heldur
ekki þó að vér höldum í sam-
bandstagaræksnið í 10 ár enn
þá.
Og svo er nú ekki annaðeft-
ir af sambandslögunum en
dansk-islenzka nefndin! Þessi
nefnd hefir jafnan verið hinn
aumasti vanskapningur. Hún á
meðal annars að fást við laga-
skýringar f málum er varða ís-
land og Danmörku. Hún á m.
ö. o. að vera dönsk-íslenzk laga-
nefnd En í þessari laganefnd,
sem á að veita lögfræðilega að-
stoð í mikilvægum fræðiefnum,
er enginn lögfræðingur af hálfu
Dana. — En tveir af fjórum
fulltrúum íslands f nefndmni
eru hálærðir lögfræðingar.
Danir ætluðust til þess, að
nefndin tæki við störfuvn danska
rikisráðsins: að hafa eítirlit með
íslandi. En raunin hefir orðið
öll önnur. íslendingar hafa not-
að hana til þess að gera nýjar
og nýjar kröfur á hendur Dön-
um: ura afhendingu skjala og
forngripa, Nefndin hefir ekki
einu sinni gjört svo mikið gagn,
með heimsóknum Dana til ís-
lands og íslendinga til Dan-
merkur, að færa stjórnmála-
menn þessara landa nær hver
öðrum. Bjarni frá Vogi, sem
var einn af nefndarmönnunum,
kom aftur og aftur frarn með
ályktanir á A þingi um að skipa
íslenzkan utanríkisráðherra á
íslandi og að senda islenzka
sendiherra til annara landa án
þess að minnast á það einu
orði viö hina dönsku samnefnd-
armenn sína og án þess að
dönsku nefndarinennirnir hefðu
kjark til þess að gera athuga-
semdir við þetta háttalag.
í fyrra lýstu allir íslenzkir
stjórnmálamenn, sem sæli eiga
á alþingi, yfir þvi, að sainbands-
lögunum skyldi sagt upp eftir
1940. — Fulltrúar íslendinga i
ráðgjafarnefnd, sem sátu áþingi,
lýstu yfir þessu sama, án þess
að þeir létu hina dönsku sam-
nefndarmenn sfna vita um þetta
fyr en allt var klappað og klárt.
Dönsku neÍDdarmennirnir voru
jafn forviða og undrandi og aðr-