Morgunblaðið - 27.03.2010, Qupperneq 24

24 FréttirVIÐSKIPTI | ATVINNULÍF
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 27. MARS 2010
Eftir Ívar Pál Jónsson
og Örn Arnarson
ivarpall@mbl.is og ornarnar@mbl.is
GJALDEYRISFORÐI Seðlabanka
Íslands verður uppurinn eftir tvo
stóra gjalddaga árin 2011 og 2012,
miðað við núverandi stöðu forðans.
Þá mun Seðlabankinn skulda 1,1
milljarð evra, sem kemur til
greiðslu á árunum þar á eftir.
Í ræðu Más Guðmundssonar
seðlabankastjóra á ársfundi bank-
ans í fyrradag kom fram að heild-
ar gjaldeyrisforði Seðlabankans
næmi nú um 2,7 milljörðum evra.
Skuldir á móti þessum forða
næmu 3,8 milljörðum evra og væri
hrein staða því neikvæð um 1,1
milljarð evra, eða 192 milljarða ís-
lenskra króna miðað við gengið í
dag.
AGS-lán nauðsynlegt til að
rúlla lánunum áfram
Miðað við þessa stöðu er því að
mati Más nauðsynlegt að fá þau
lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum
og Norðurlöndunum sem eftir á að
greiða samkvæmt efnahagsáætlun
sjóðsins, alls um 2,5 milljarða
evra. Már slær þó varnagla við
þessu og segir að það sé meiri
forði en við þurfum til lengdar,
kosti sitt og nauðsynlegt sé að
endurmeta þörfina fyrir þessi lán.
Ef þetta gengi eftir ætti Seðla-
bankinn 2,5 milljarða evra eftir
gjalddagana árin 2011 og 2012. Á
móti þeirri eign kæmi hins vegar
3,6 milljarða evra skuld, þannig að
hrein staða væri áfram neikvæð
um að minnsta kosti 1,1 milljarð
sem fyrr, og þá er ekki tekið tillit
til vaxtagreiðslna. Því yrði líklega
að taka ný lán fljótlega eftir árið
2012 - e.t.v. árið 2014, til þess að
lenda ekki í vanskilum eða
greiðslufalli.
Skilaskylda gjaldeyris heldur
velli að öllu óbreyttu
Hafa verður þó í huga að ein-
hverjar tekjur mun Seðlabankinn
hafa í erlendri mynt fram til 2014,
en við hlýtur að blasa að miðað við
þessa áætlun eru ekki líkur á því
að skilaskylda á gjaldeyri verði af-
numin fyrir þann tíma. Þannig
tekur Seðlabankinn til sín allan
gjaldeyri sem myndast í landinu,
en einkaðilar sem leggja inn á
gjaldeyrisreikning hjá bankanum
eiga hann þó áfram, þannig að
hann reiknast sem skuld Seðla-
bankans við innlenda aðila í er-
lendum gjaldeyri.
Róðurinn þyngist við
lækkun gengis krónu
Á móti þessu kemur að ofan-
greint miðar við að ekki sé gert
ráð fyrir breytingum á alþjóðlegu
vaxtastigi. Þá myndi lækkun geng-
is íslensku krónunnar á næstu ár-
um eðli málsins samkvæmt auka
skuldabyrðina sem stjórnvöld
þurfa að takast á við. Það sama
gildir um hækkun alþjóðlegs
vaxtastigs. Lánin frá Norður-
löndum bera til að mynda breyti-
lega vexti ofan á þriggja mánaða
EURIBOR-vexti. Auk þessa gæti
nauðsyn rekið Seðlabankann til
þess að styrkja við gengi krón-
unnar, lækkaði það mikið, til að
mynda í kjölfar tilrauna til þess að
aflétta gjaldeyrishöftum. Vaxta-
kostnaður vegna gjaldeyrisforðans
er verulegur vegna þess að hann
er tekinn að láni og er því ekki
raunveruleg eign. Gera má ráð
fyrir að leggi bankinn gjaldeyrinn
inn á reikning hjá öðrum seðla-
banka nemi vaxtatekjurnar um
hálfu prósenti um þessar mundir.
Þessir innlánsvextir eru umtals-
vert lægri en vextirnir á sjálfum
gjaldeyrislánunum og þar af leið-
andi fylgir lántökunni verulegur
kostnaður sem dregur úr sjálfum
gjaldeyrisforðanun.
Skuldavanda slegið á frest
 Gjaldeyrisforði Seðlabankans verður uppurinn árið 2012, fáist ekki aukin lán frá Alþjóðagjaldeyr-
issjóðnum  Slík lántaka slægi vandanum á frest, en líklega þyrfti aftur að sækja erlent fé árið 2014
Seðlabankinn skuldar milljarði
evra meira en hann á í erlendri
mynt. Gjaldeyrisforðinn klárast
innan tveggja ára, komi ekki til
frekari lántöku. Slík lántaka leys-
ir þó ekki vandann, heldur slær
honum á frest.
Gylfi Magnús-
son, efnahags-
og viðskipta-
ráðherra, sagði
á fundi í Há-
skóla Íslands í
fyrradag að án
aukinna lána
frá Alþjóða-
gjaldeyr-
issjóðnum
þyrfti íslenska ríkið að grípa til
„mjög harkalegra aðgerða“ vegna
gjalddaganna í desember 2011 og
byrjun árs 2012. Þær aðgerðir
fælu í sér að reyna að varðveita
sem mest af gjaldeyrisforðanum,
bæta í hann og nota hann til að
greiða þennan eina og hálfa millj-
arð evra.
„Það er hægt, en það er hins
vegar alls ekki spennandi kostur.
Ef við færum þá leið myndi líka
blasa við að mjög erfitt yrði að
endurfjármagna skuldir opinberra
og hálfopinberra aðila á borð við
sveitarfélög og opinber fyrir-
tæki,“ sagði Gylfi.
Hann sagðist hafa trú á því að
það myndi takast, „en kannski
ekki á sérstaklega góðum kjör-
um.“
Harkalegar aðgerðir
Gylfi
Magnússon
LANDSBANKANUM er ekki kunnugt um
annað en að eigendum 365 takist að auka
hlutafé í félaginu um milljarð króna fyrir
fimmtudaginn, eins og lánasamningur þess
gerir kröfu um. Annars getur bankinn gjald-
fellt lán 365, sem nam 4,3 milljörðum í árslok
365. Þetta segir Kristján Kristjánsson, upplýs-
ingafulltrúi Landsbankans.
Íslandsbanki vill ekki tjá sig um einstaka
viðskiptavini, en 400 milljóna króna lán 365
miðla frá bankanum er á gjalddaga á miðviku-
daginn.
Í samtali við Morgunblaðið segir Ari Ed-
wald, forstjóri 365, að félagið „hafi fast land
undir fótum“ í þessu máli. Félagið muni standa
við þetta fjárhagslega skilyrði bankans.
Ari vill ekki tjá sig um það hvernig skilyrð-
inu verði tæknilega fullnægt, þ.e. hvort upp-
hæðin verði í reiðufé eða með öðrum hætti.
„En það liggur fyrir að við erum að þessu til
að styrkja efnahaginn og greiða niður skuld-
bindingar. Við höfum farið yfir það með lán-
ardrottnum okkar hvaða skuldbindingar það
verða. Það verður fyrst og fremst það sem ger-
ist með aukningunni,“ segir hann. Ari segir að
eigið fé félagsins muni tvöfaldast við hlutafjár-
aukninguna og verði ríflega 20%.
Glannaleg umræða
Ari segir að sér finnist umræða um hugs-
anlega gjaldfellingu Landsbankans og yfirtöku
á félaginu í kjölfarið hafa verið með glanna-
legra móti. „Ég veit ekki hvaða niðurstaða
kæmi út úr því, væri athugað hversu mikill
hluti fyrirtækja væri með öll skilyrði í lána-
samningum í lagi, en ég gæti ímyndað mér að
það væri minna en helmingur. Menn hrópa á
torgum að það hlyti að leiða til gjaldfellingar
um hæl, standist 365 ekki skilyrði Landsbank-
ans. Menn virðast gefa sér að 365 miðlar yrðu
teknir öðrum og harðari tökum en fyrirtæki al-
mennt. Það er vonandi ekki rétt,“ segir Ari.
ivarpall@mbl.is
Segir hlutafjáraukningu tryggða
Morgunblaðið/Heiddi
Undirliggjandi forsenda embættis-
manna í íslenska stjórnkerfinu virð-
ist vera að aðgengi að fjármálamörk-
uðum verði greitt og vextir
hagstæðir innan fárra ára. Þannig
segir í fréttatilkynningu fjármála-
ráðuneytis um útgáfu 260 milljarða
gengistryggðs skuldabréfs vegna
skiptingar þrotabús Landsbankans
og nýja bankans að það verði afborg-
unarlaust fram til ársins 2014 „þeg-
ar gjaldeyrismarkaður verður kom-
inn í eðlilegt horf.“ Vera kann að
aðgengi að erlendum fjármálamörk-
uðum verði greiðara þá en hinsvegar
er ekki margt sem bendir til þess að
viðmiðunarvextir verði lágir. Þeir
eru einmitt í sögulegu lágmarki á
Vesturlöndum vegna mikilla vaxta-
lækkana seðlabanka beggja vegna
Atlantsála að undanförnu.
Vegna fjármálakreppunnar hafa
ríki þurft að axla gríðarlega miklar
skuldir og ljóst er að feikilegt fram-
boð verður af skuldabréfum stórra
ríkja á fjármálamörkuðum á næstu
árum. Einsýnt er að feikileg fjár-
mögnunarþörf ríkja á borð við
Bandaríkin og Bretland mun hafa
ruðningsáhrif á mörkuðum. Slík
áhrif koma auðvitað fyrst og fremst
frá minni ríkjum sem freista þess að
fjármagna sig á alþjóðlegum fjár-
málamörkuðum. Með öðrum orðum
felast ruðningsáhrifin í hærri við-
miðunarvöxtum sem áhættuálag ein-
stakra ríkja leggst svo ofan á.
Við þetta bætist svo að peninga-
prentun seðlabanka mun á ein-
hverjum tíma leiða til þess að verð-
bólguþrýstingur brýst fram. Það
kallar á vaxtahækkanir seðlabanka
og þar af leiðandi á hækkun viðmið-
unarvaxta á borð við EURIBOR og
LIBOR. Í þessu samhengi er einnig
vert að hafa í huga að slíkir viðmið-
unarvextir hafa verið býsna lágir
það sem af er þessari öld. Ekkert
segir að það sé regla fremur en und-
antekning. Þannig má benda á á LI-
BOR-vextir á þriggja mánaða lánum
voru á bilinu 5 til 10% stærstan hluta
tíunda áratugar síðustu aldar.
Það kann því að fara svo að að-
gengi stjórnvalda að erlendum láns-
fjármörkuðum yrði með miklum
ágætum eftir fáein ár en hinsvegar
er alls ekki útilokað að kjörin sem
myndu bjóðast yrðu afar óhagstæð
og þá eingöngu útfrá óhagstæðum
ytri forsendum og óháð því hvernig
tekst til með stjórn peninga- og
efnahagsmála hér á landi.
Vaxtahækk-
anir líklegar
þrátt fyrir
„eðlilegt“
ástand
Fjármögnunarkjör
gætu versnað eingöngu
vegna ytri aðstæðna