Morgunblaðið - 27.03.2010, Qupperneq 27

27
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 27. MARS 2010
Heimskort Utanríkisráðherra var ábúðarfullur á þemadögum í Rimaskóla í gær og var með heiminn sjálfan að baki.
Kristinn
SAMTÖK at-
vinnulífsins líta svo
á að ríkisstjórnin
og stjórnarmeiri-
hlutinn hafi með að-
gerðum sínum og
aðgerðaleysi vísað
SA frá stöð-
ugleikasáttmálanum
sem undirritaður
var 25. júní 2009.
Kornið sem fyllti
mælinn var samþykkt skötu-
selsfrumvarpsins svokallaða en
áður hafði byggst upp mikil
þreyta innan samtakanna vegna
hægagangs í mörgum málum.
Það er mjög miður að til
þessa skyldi koma en við sam-
þykkt frumvarpsins brast end-
anlega það traust sem er nauð-
synlegt milli aðila sem telja sig
vera að vinna að sameiginlegum
markmiðum. Markmið stöð-
ugleikasáttmálans eru þjóðinni
og atvinnulífinu til mikils fram-
dráttar og því ekki tregalaust
sem SA hrekjast frá sáttmál-
anum.
Samskipti við forystumenn
ríkisstjórnarinnar hafa verið
með ágætum og Samtök at-
vinnulífsins hafa trúað því að
bæði forsætis- og fjár-
málaráðherra ynnu af heil-
indum að málum. SA hafa því
ekki skorast undan því að taka
á sig óþægindi vegna óvinsælla
en nauðsynlegra aðgerða s.s.
skattahækkana.
Ráðherrar vinna
gegn sáttmálanum
Það hefur grafið undan
trausti milli SA og stjórnvalda
að einstakir ráðherrar í rík-
isstjórninni og stjórnarþing-
menn hafa ekki álitið sig
bundna af því sem forystumenn
þeirra hafa skrifað undir eða
sammælst um við aðila vinnu-
markaðarins.
Á þetta hefur reynt með ýms-
um hætti. Fyrst skal frægt telja
skötuselsfrumvarpið. Yfirlýsing
ríkisstjórnarinnar frá 28. októ-
ber sl. var gefin að und-
angengnum samtölum við for-
ystumenn ríkisstjórnarinnar um
að áform varðandi skötuselinn
færu í ákveðinn sáttafarveg.
Sjávarútvegsráðherra taldi sig
ekki bundinn af þessu og setti
fram frumvarp þvert á það sem
um var rætt. Í framhaldi af því
var oft reynt að ná málinu inn í
sáttafarveginn en sjávarútvegs-
ráðherra og stjórnarmeirihlut-
inn keyrðu málið áfram til
enda.
Næst má nefna ákvörðun um-
hverfisráðherra vegna SV-línu í
september sl. sem tafði málið
þrátt fyrir ákvæði stöð-
ugleikasáttmálans um annað.
Fátt sýnir betur viðhorf ráð-
herrans en þegar hún svarar
blaðamanni: „Þeir sem gerðu
stöðugleikasáttmálann …“ eins
og hann sé ráðherranum óvið-
komandi þrátt fyrir að hafa ver-
ið gerður í nafni ríkisstjórn-
arinnar. Aðfarir ráðherrans
vegna skipulagsmála við neðri
hluta Þjórsár sýna svo hvaða
hugur borinn er til orku-
framkvæmda og fjárfestinga
sem þeim tengjast.
Síðast en ekki síst má nefna
uppbyggingu Starfsendurhæf-
ingarsjóðs. Samtök atvinnulífs-
ins og ASÍ tóku höndum saman
við gerð kjarasamninga í febr-
úar 2008 og hófu uppbyggingu
sjóðsins til að standa undir fyr-
irbyggjandi aðgerðum gegn
óhóflegri fjölgun öryrkja. Mark-
miðið er að ná til fólks sem er
að hrekjast út af vinnumarkaði
og veita því þjónustu og úrræði
til þess að halda
því virku á vinnu-
markaðnum. Var
gert sérstakt sam-
komulag við þáver-
andi ríkisstjórn um
uppbyggingu
sjóðsins til þess að
tryggja almenna
greiðsluskyldu, að-
ild lífeyrissjóða og
fjárframlög úr rík-
issjóði. Aðilar op-
inbera vinnumark-
aðarins gengu síðan til liðs við
Starfsendurhæfingarsjóð sem
jók enn umfang hans. Við gerð
stöðugleikasáttmálans var sam-
ið að nýju við forystumenn rík-
isstjórnarinnar að lögbinda al-
menna greiðsluskyldu á
vinnumarkaði til sjóðsins og að-
komu lífeyrissjóða. Ennfremur
var samið um hægari aðkomu
ríkissjóðs en upphaflega var
reiknað með í ljósi aðstæðna.
En þá gerist það enn að ein-
stakir ráðherrar telja sig ekki
bundna af málinu og þar geng-
ur félagsmálaráðherra fram fyr-
ir skjöldu. Hann lýsir því yfir á
fundi með aðilum vinnumark-
aðarins að ekki sé meirihluti á
Alþingi fyrir því sem samið var
um. Þannig hefur þetta einfalda
en frábæra mál, uppbygging
Starfsendurhæfingarsjóðs, verið
tafið misseri eftir misseri og
þótt forystumenn ríkisstjórn-
arinnar lýsi yfir góðum vilja til
að standa við samninga virðist
við ofurefli að etja.
Erfiðir kjara-
samningar í haust
Allt þetta og meira til hefur
leitt til þess að traust í garð
ríkisstjórnarinnar vegna stöð-
ugleikasáttmálans hefur þorrið.
Stjórnarliðið ber ekki virðingu
fyrir því að samninga þurfi að
halda og forystumenn rík-
isstjórnarinnar virðast ekki
njóta þess trausts sem þarf.
Lærdómurinn sem Samtök
atvinnulífsins draga af þessu er
að ganga þarf mun fastar frá
málum í næstu kjarasamn-
ingalotu sem hefst þegar sumri
hallar. Í nóvember eru stóru
samningarnir á almenna vinnu-
markaðnum lausir og samn-
ingar á opinbera vinnumark-
aðnum verða líka lausir.
Samningalotan verður því flókin
og erfið. Það er mjög bagalegt
að leggja upp í þá vegferð án
þess að traust ríki um samn-
inga milli ríkisstjórnar og aðila
vinnumarkaðarins. Það gerir
alla vinnu erfiðari. Málum sem
áður hefði lokið með hefð-
bundum yfirlýsingum verður nú
að ganga frá með fyrirliggjandi
frumvarpi eða jafnvel lögum
fyrir undirskrift samninga.
Samtök atvinnulífsins harma
þá stöðu sem upp er komin.
Mikið var reynt til að halda lífi
í stöðugleikasáttmálanum en
þegar stjórnarmeirihlutinn
greip til beinna aðgerða gegn
honum var traustið endanlega
farið og sáttmálinn þar með að
því er Samtök atvinnulífsins
varðar.
Eftir Vilhjálm
Egilsson
» Það hefur grafið
undan trausti að
einstakir ráðherrar og
stjórnarþingmenn
hafa ekki álitið sig
bundna af því sem for-
ystumenn þeirra hafa
skrifað undir.
Vilhjálmur Egilsson
Höfundur er framkvæmdastjóri
Samtaka atvinnulífsins.
Traustið
er brostið
NÚ ER rifist um það
hvort stöðugleikasátt-
málinn var svikinn mik-
ið eða lítið. Rifist um
það hvort hann var
svikinn nægilega mikið
til að verðskulda upp-
sögn eða hvort hann
var ekki svikinn meira
en svo að uppsögn sé
ósanngjörn.
Lítum á nokkrar
staðreyndir.
Helstu markmið stöðugleikasátt-
málans frá því í lok júní 2009 voru
m.a. að skilyrði yrðu sköpuð fyrir
aukinni fjárfestingu innlendra sem
erlendra aðila, auknum hagvexti og
nýrri sókn í atvinnumálum. Þetta átti
ekki síst að nást fram með því að
mannaflsfrekum stórframkvæmdum
yrði hraðað sem mest mætti verða.
Því sagði orðrétt í sáttmálanum sem
forsætisráðherra og fjármálaráð-
herra undirrituðu fyrir hönd rík-
isstjórnarinnar:
„Ríkisstjórnin mun greiða götu
þegar ákveðinna stórframkvæmda
sbr. þjóðhagsáætlun, s.s. fram-
kvæmda vegna álvera í Helguvík og
Straumsvík. Undirbúningsvinnu
verði hraðað vegna áforma sem
tengjast fjárfestingu í meðalstórum
iðnaðarkostum, s.s. gagnaverum og
kísilflöguframleiðslu. Kappkostað
verður að engar hindranir verði af
hálfu stjórnvalda í vegi slíkra fram-
kvæmda eftir 1. nóvember 2009. Rík-
isstjórnin gangi til samstarfs við líf-
eyrissjóði um að þeir fjármagni
stórar framkvæmdir með sérstakri
fjármögnun. Stefnt skal að því að
viðræðum ríkisstjórnar og lífeyr-
issjóða verði lokið fyrir 1. september
2009.“
Tíminn látinn líða
Þetta gekk því miður ekki eftir.
Enn eru ýmsar hindranir á sviði
orkumála sem standa í vegi fram-
kvæmda vegna álvera og annarra
iðnaðarkosta. Framkvæmdir við
byggingu álvers í Helguvík tefjast,
m.a. vegna þess að umhverf-
isráðherra tafði afgreiðslu á heimild
til byggingar svonefndrar suðvest-
urlínu um marga mánuði. Þá hefur
ríkisstjórnin stöðvað undirbúning
virkjana í neðri hluta
Þjórsár með ómál-
efnalegri ákvörðun ráð-
herra sem er í and-
stöðu við margra ára
venjur og góða stjórn-
sýsluhætti. Einnig hef-
ur lítið komið út úr við-
ræðum stjórnvalda við
lífeyrissjóði um fjár-
mögnun stórverkefna,
ef undan er skilin
bygging nýs Landspít-
ala, þrátt fyrir fullan
vilja af hálfu lífeyr-
issjóðanna í landinu.
Stjórnvöld hafa ekki enn getað kom-
ið fram með aðferðir og skýran vilja
til verka.
Almennt er ekki nægileg áhersla
lögð á aðgerðir í atvinnumálum og
baráttu gegn atvinnuleysi. Aðilar
vinnumarkaðarins minna stöðugt á
þann hræðilega vanda að 15.000
manns eru nú án atvinnu. Ekki er að
sjá að þær staðreyndir og sú um-
ræða marki forgangsröðun stjórn-
valda.
Samkvæmt sáttmálanum áttu
stýrivextir Seðlabankans að vera
komnir niður í eins stafs tölu fyrir 1.
nóvember 2009. Það gekk ekki eftir
og nú loksins á vormánuðum 2010
eru þeir komnir í 9% sem er 8%
hærri vextir gagnvart evru eða tvö-
falt það sem að var stefnt í stöð-
ugleikasáttmálanum.
Löngu komin ástæða
til uppsagnar
Þegar af þessum ástæðum – og
reyndar mörgum öðrum – var löngu
komin full ástæða til að Samtök at-
vinnulífsins segðu sig frá þessum
sáttmála. Stjórn samtakanna stóð
frammi fyrir þeirri spurningu í lok
október 2009 og einnig skömmu fyrir
jól og jafnframt á fundi sínum hinn
30. desember sl. En í öllum tilvikum
var valin sú leið að freista þess að fá
ríkisstjórnina til að herða upp hug-
ann og standa við sinn hluta sáttmál-
ans. Með því sýndum við þolinmæði
og langlundargeð sem nú er þrotið.
Við verðum því með engri sanngirni
vænd um ábyrgðarleysi þegar við nú
teljum okkur tilneydd til uppsagnar
á þessum sáttmála.
Vandinn er m.a. sá að einhverjir
ráðherrar ríkisstjórnarinnar telja sig
ekki bundna af þeim samningum sem
forsætisráðherra og fjármálaráð-
herra gerðu við verkalýðshreyf-
inguna og atvinnulífið í lok júní sl.
Við töldum að Jóhanna og Stein-
grímur hefðu gert þetta í góðri trú
og við töldum að þau sem leiðtogar
ríkisstjórnarinnar og formenn stjórn-
arflokkanna töluðu í nafni rík-
isstjórnarmeirihlutans. En svo virðist
ekki vera sem er grafalvarlegt mál
því hingað til hafa aðilar vinnumark-
aðarins getað tekið fullt mark á for-
sætisráðherrum og leiðtogum stjórn-
arflokka á Íslandi. Hér er því við
nýjan og þungbæran vanda að fást
fyrir þá sem telja að menn eigi að
standa við samninga af heilum hug.
Ráðherra skötuselsmála
Jón Bjarnason sjávarútvegs-
ráðherra kastaði síðan stríðshansk-
anum með því að keyra í gegnum
þingið lög sem klóra í núverandi
fiskveiðistjórnunarkerfi í stað þess
að ná heildaryfirsýn og heildarsátt
um þær breytingar sem gætu orðið
til bóta. Undir þessu gátu Samtök
atvinnulífsins ekki setið – enda hafði
ríkisstjórninni ítrekað verið gerð
grein fyrir því að við sáttarof af
þessu tagi yrði ekki unað – ofan á
allt annað sem ekki hefur verið stað-
ið við.
Stjórn fiskveiða er umdeild og all-
ar breytingar á því kerfi hafa kallað
fram átök. Það er óviturleg for-
gangsröðun að kalla fram átök þegar
samstöðu er þörf í brýnum end-
urreisnarverkefnum.
Ríkisstjórn sem stendur ekki við
jafnmikilvægan samning og stöð-
ugleikasáttmálinn er og efnir til
óþarfa átaka við þá sem hún ætti
helst að vinna með af heilindum –
þarf að hugsa sinn gang og glöggva
sig á því hvert hún stefnir.
Eftir Helga
Magnússon » Við verðum því með
engri sanngirni vænd
um ábyrgðarleysi þegar
við nú teljum okkur til-
neydd til uppsagnar á
þessum sáttmála.
Helgi
Magnússon
Höfundur er formaður Samtaka
iðnaðarins og stjórnarmaður í Sam-
tökum atvinnulífsins.
Rifist um sátt