Morgunblaðið - 28.10.2010, Síða 22

22 UMRÆÐAN
Bréf til blaðsins
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 28. OKTÓBER 2010
Í ljósi vitneskju
okkur um óheil-
brigði þess að
nota mikinn syk-
ur að staðaldri
þurfum við að
fara að gera
meiri kröfur til
umhverfisins.
Það er staðfest
að rétt fæðuval
hefur allt að
segja varðandi líðan okkar. Rangt
mataræði ásamt lítilli hreyfingu er
óheilsusamlegt og leiðir til vanlíð-
anar og jafnvel offitu sem aftur hef-
ur ýmis afar erfið vandamál í för
með sér.
Matvöruverslanir eru yfirfullar af
gosi og sælgæti. Er það eðlilegt
miðað við þær upplýsingar sem
liggja nú fyrir?
Seinni part dags eftir vinnu for-
eldra og dagvist barnanna okkar
förum við í matvöruverslanir að
kaupa vistir fyrir heimilið. Er það
eðlilegt að barn þurfi að standa í
biðröð við búðarkassa með for-
eldrum sínum og horfa allan tímann
á fulla rekka af sælgæti? Ég líki
þessu við að alkóhólisti þurfi nokkr-
um sinnum í viku að standa við bar
fullan af áfengi en megi að sjálf-
sögðu ekki kaupa sér neitt.
Inni í versluninni er hlutfallslega
mjög stórt pláss fyrir sælgæti og
gos. Til að þróa rétt mataræði og að
það verði til frambúðar og gera það
að heilbrigðum og eðlilegum lífsstíl
fyrir alla þurfa matvöruverslanir að
vera í samræmi við það og reyndar
fleiri staðir.
Eðlilegt er að það sé afmarkað
pláss fyrir gos og sælgæti í versl-
unum. Ef sælgæti og gos er út um
alla búðina eru helmingi meiri líkur
á að það sé keypt. Og alls ekki að
hafa sælgæti við búðarkassana þar
sem viðverutími viðskiptavinanna
er lengstur og áhrifamestur. Þar
ættu frekar að vera ávextir til að
grípa til. Börnin eru mjög oft svöng
á þessum tíma dagsins og ávöxtur
er frábær lausn á því vandamáli þar
til heim er komið.
Það er algjör þversögn að segja
alltaf við börnin; borða hollt og ekk-
ert sælgæti nema um helgar en svo
þegar þau trítla inn í matvöruversl-
anir blasir við þeim óhollustan. Við
þeim á að blasa það sem ætlast er
til að þau borði, þannig verður
smátt og smátt heilbrigt mataræði
að þeirra lífsstíl.
Svo þarf nauðsynlega að taka út
sælgæti á ýmsum stöðum svo sem
pósthúsum, apótekum og hinum
ólíklegustu stöðum. Ef við ætlum í
alvöru að snúa mataræði okkar til
betri vegar eigum við að taka það
alvarlega. Hvernig líf viljum við að
börnin okkar eigi þegar þau verða
fullorðin? Þetta er spurning um lífs-
gæði þeirra og heilsu.
Það er siðferðilega rangt að ota
endalaust sykri og gosi að börnum
en segja þeim svo að borða það
ekki.
LÁRA BERGLIND
HELGADÓTTIR,
eigandi Skólahreysti.
Vöknum foreldrar – gos
og sælgæti er út um allt
Frá Láru Berglindi
Helgadóttur
Lára Berglind
Helgadóttir
Ég sendi þessar
hugleiðingar um
stjórnarskrá frá
mér til íhugunar
þjóðfund-
arfulltrúum, þing-
mönnum stjórn-
lagaþings og
öðrum Íslend-
ingum.
Æskilegt er að
stjórnarskráin sé
ekki lengri en svo og ekki torræðari
en svo að hún henti sem leskafli í
kennslubókum nemenda grunnskóla.
Hér er hugmynd að slíkri stjórn-
arskrá:
„Ísland er frjálst og fullvalda lýð-
veldi frjálsra og fullvalda Íslendinga.
Alþingi fer með löggjafarvald sam-
kvæmt lögum um alþingi Íslendinga.
Ráðherrar fara með fram-
kvæmdavald samkvæmt lögum um
stjórnarráð Íslands.
Dómstólar fara með dómsvald sam-
kvæmt lögum um dómstóla á Íslandi.
Íslendingur telst hver sá sem hefur
íslenskan ríkisborgararétt sam-
kvæmt lögum um íslenskan ríkis-
borgararétt.
Íslendingar skulu njóta almennra
mannréttinda, jafnréttis, trúfrelsis,
tjáningarfrelsis, athafnafrelsis, frels-
is til menntunar og félagafrelsis sam-
kvæmt lögum um mannréttindi.
Íslendingar skulu njóta friðhelgi
eignarréttar, einkalífs, heimilis og
fjölskyldna samkvæmt lögum um
mannréttindi.
Íslendingum sem standa höllum
fæti skulu tryggðar tekjur til fram-
færslu samkvæmt lögum um al-
mannatryggingar og lögum um at-
vinnuleysisbætur.
Íslendingum skal tryggð heilbrigð-
isþjónusta.
Íslendingar skulu greiða skatta og
skyldur til ríkis og sveitarfélaga sam-
kvæmt lögum um tekjur ríkissjóðs og
lögum um tekjur sveitarfélaga.
Breytingar á stjórnarskrá þessari,
svo og lögum eða lagabálkum sem
eru sérstaklega nefndir í henni, skulu
hljóta samþykki alþingis Íslendinga
og öðlast gildi þegar breytingin hefur
verið samþykkt í þjóðar-
atkvæðagreiðslu samkvæmt lögum
um þjóðaratkvæðagreiðslu.
Önnur lög skulu hljóta samþykki
alþingis Íslendinga og öðlast gildi
þegar forseti alþingis hefur undir-
ritað þau. Þó má skjóta þeim í dóm
þjóðarinnar samkvæmt lögum um
þjóðaratkvæðagreiðslu.“
Það er síðan seinni tíma mál að
ákveða hvað skal standa í lögum sem
eru hliðsett við stjórnarskrána sam-
kvæmt ofanrituðu. Sennilega er rétt
að hafa ákvæði til bráðabirgða um að
núgildandi lög um slík málefni haldi
gildi sínu þar til ný lög hafa verið sett
á viðkomandi sviði. Ég tel að ráð-
herrar eigi að vera þjóðkjörnir.
Það er ekki ofverk skólabarna (né
fullorðinna) að læra svona stjórnar-
skrá utanbókar og komast þannig hjá
því að fara hjá sér þegar er spurt um
innihald stjórnarskrárinnar. Það yrði
síðan í höndum kennara að skýra ým-
is hugtök stjórnarskrárinnar og
fræða um helstu þætti tengdrar lög-
gjafar.
Munum að ný stjórnarskrá leysir
ekki núverandi fjárhagsvanda heim-
ilanna.
SIGURBJÖRN
GUÐMUNDSSON,
lífeyrisþegi og verkfræðingur.
Ný stjórnarskrá
Frá Sigurbirni Guðmundssyni
Sigurbjörn
Guðmundsson
Í grein sem Björn Gíslason,
slökkviliðsmaður og fulltrúi Sjálf-
stæðisflokksins í Mannréttindaráði
Reykjavíkur, skrifar í Morg-
unblaðið laugardaginn 25.10. 2010
kemur fram listi í fimm liðum um
tillögur meirihluta ráðsins um
kirkjuferðir barna, bænahald,
sálmasöng og drefingu trúarrita í
skólum borgarinnar. Satt best að
segja fór hrollur um mann við lest-
urinn og minnti upptalningin
óhugnanlega á tilskipanir Napóle-
ons og félaga í sögu George Orwells
„Félagi Napóleon“ (Animal Farm).
Munurinn er hins vegar sá að saga
Orwells er skáldskapur byggður á
reynslu af stjórnsömum, eiginhags-
munasinnuðum og sjálfhverfum
stjórnmálamönnum og tilheyrandi
spillingu þeirra. Hugmyndir meiri-
hluta Mannréttindaráðs Reykjavík-
ur eru hins vegar settar fram í aug-
ljósum pólitískum rétttrúnaði og
framkvæmdaanda svínanna í fyrr-
nefndri sögu Orwells.
Talandi hins vegar um Goerge
Orwell kemur önnur saga hans í
huga í þessu sambandi, en það er
sagan um stóra bróður í „Nítján
hundruð áttatíu og fjögur“. Sagan
er okkur stöðug áminnig um að
hleypa stjórnvöldum ekki of langt í
afskiptum sínum af persónulegum
grundvallarréttindum okkar, fjöl-
skyldum, heimili, félagasamtökum,
stjórnmálaskoðunum, trúarskoð-
unum og almennu félagsneti. Við
verðum að vera á stöðugu varð-
bergi til að tryggja félaga-, ein-
staklings-, tjáningar- og trúfrelsi
okkar. Stóri bróðir dagsins í dag er
kannski ekki alveg í þeirri mynd
sem Orwell gerði ráð fyrir að yrði á
árinu 1984 (en saga hans kom út á
árinu 1951). Hins vegar birtist stóri
bróðir í ýmsum myndum og ein
þeirra er þegar stjórnmálamenn og
skósveinar þeirra vilja hafa vit fyrir
okkur hinum í anda pólitísks rétt-
trúnaðar og gefa út tilskipun
(stefnumótun) í þeim anda sem
meirihluti Mannréttindaráðs
Reykjavíkur hefur lagt til og nefnd
er hér að framan.
Umræðan hér á landi og víðar
hefur á undanförnum árum og jafn-
vel áratugum einkennst af alls kon-
ar pólitískum rétttrúnaði með til-
heyrandi þöggun. Ef eitthvað er fer
þessi þöggun vaxandi og versnandi.
Þetta er smátt og smátt að koma í
ljós með alvarlegum afleiðingum,
bæði hér á landi og erlendis. Í því
sambandi og þessu tengd er t.d.
umræðan um fjölmenningarsam-
félagið, sem Angela Merkel, kansl-
ari Þýskalands, neyddist til að játa
að hefði mistekist í sínu heimalandi
(og þ.m. undir hennar stjórn). Þá
rísa rétttrúnaðarmennirnir og segja
hana lýðskrumara og reyna þar
með að þagga málið í hel. Væri ekki
betra og vænlegra til árangurs að
leyfa gagnrýninni að koma fram og
hlusta á hana? Það gæti vel verið að
gagnrýnendur hefðu eitthvað til
síns máls og menn gætu þá fært
misheppnaða framkvæmd til betri
vegar, því hugmyndin um fjölmenn-
ingarsamfélag er bæði góð og göf-
ug.
Eitt að lokum: Finnst engum sér-
kennilegt að eitthvert fyrirbæri
sem kennir sig við mannréttindi
skuli leggja megináherslu á að
banna hitt og þetta sem hefur eng-
ar meiðandi afleiðingar í för með
sér?
ANNA MARÍA
ÞÓRÐARDÓTTIR,
hjúkrunarfræðingur,
móðir og amma.
Mannréttindi meirihluta
Mannréttindaráðs Reykjavíkur
Frá Önnu Maríu Þórðardóttur
Í lok árs 2006 gerði
Garðabær samning við
Klasa vegna uppbygg-
ingar á miðbæ Garða-
bæjar. Þessar tillögur
voru kynntar Garðbæ-
ingum og litu þær
einkar fallega út.
Muna sjálfsagt margir
eftir teiknaðri útgáfu
af miðbæjarskipulag-
inu með íbúana í
kringum jólatré. Þessir samningar
voru gerðir þegar Íslendingar trúðu
því enn að fasteignafélög yrðu einn
af hornsteinum samfélagsins. Þeim
mætti treysta í einu og öllu og óhætt
væri að skrifa undir nánast hvað
sem er gegn því að njóta aðkomu
þeirra að byggingum og skipulagi í
bæjarfélögum. Þeir voru hins vegar
fáir sem fengu að lesa samningana
sem lágu að baki hinum aðlaðandi
myndum sem kynntar voru og var
undirrituð ein þeirra sem fengu ekki
aðgang að þeim þrátt fyrir að vera
varabæjarfulltrúi Sjálfstæðisflokks-
ins á þeim tíma.
Eftir að ég tók sæti í bæjarstjórn
sem fulltrúi Fólksins í bænum var
lögð fram fyrirspurn til Garðabæjar
þar sem óskað var upplýsinga um
samninga bæjarins og Klasa.
Hér á eftir vitna ég til þess sem
kom fram í svörum Garðabæjar til
Fólksins í bænum:
1) Á rúmu ári (júní-ágúst 2010)
greiddi Garðabær Klasa rúmar 62,5
millj. kr. í leigugreiðslur vegna
gamla Hagkaupshússins.
2) Garðabær keypti þess utan
húsnæði af Klasa á torginu, þar sem
nú er þjónustuver Garðabæjar, fyrir
19,8 millj. kr.
3) Einu tekjurnar sem Garðabær
hefur upp í leigukostnað eru af hús-
næðinu sem hýsir Hönnunarsafn Ís-
lands (12 millj. kr. á ári) og hið grát-
broslega er að Garðabær er sjálfur
leigjandi húsnæðisins fyrir Hönn-
unarsafnið. Þar að auki lagði Garða-
bær í kostnað við húsnæðið fyrir um
25 millj. kr. sl. vor.
4) Klasi greiddi Garðabæ ekkert
fyrir byggingarrétt í miðbænum,
þar með talinn byggingarrétturinn á
lóðinni þar sem nú stendur nýja
Hagkaupsverslunin að Litlatúni (v/
Hafnarfjarðarveg). Samkvæmt
samningi Garðabæjar og Klasa átti
greiðsla fyrir byggingarréttinn, sem
metinn var á tæpa 1,3 milljarða, að
koma í formi þess að Klasi keypti
upp eignir á Garðatorgi sem ekki
voru í eigu bæjarins. Þegar til þess
kom að öllum framkvæmdum á
Garðatorgi var frestað var staðan
því sú að bærinn þurfti að leigja
húsnæðið af Klasa fyrir stórfé ella
hótaði Klasi að rífa bygginguna.
5) Að auki felldi Garðabær niður
lóðarleigu af eignum Klasa á Garða-
torgi og greiðir sjálfur fast-
eignagjöld vegna eignanna en lögum
skv. er það hlutverk Klasa. Garða-
bær greiðir einnig kostnað við
rekstur lóðar, bílastæða og gang-
stétta á Garðatorgi sem eru í eigu
Klasa. Garðabær útskýrði niðurfell-
ingu fasteignagjalda á eftirfarandi
hátt: „Af hálfu Garðabæjar var talið
hagkvæmt fyrir bæinn að gefa eftir
kröfu vegna fasteignagjalda til að
tryggja sátt um þá tímabundnu
lausn sem felst í frestun fram-
kvæmda“. Framangreind skýring er
ótrúleg í ljósi þess að það var Klasi
en ekki Garðabær sem frestaði
framkvæmdum og engin ástæða til
annars en að nýta allar
tekjuleiðir á krefjandi
tímum.
6) Garðabær fyr-
irframgreiddi Klasa
rúmar 400 millj. kr.
vegna væntanlegra
bílastæða við Garða-
torg. Garðabær fékk
þessa upphæð síðan
endurgreidda ári síðar
enda höfðu engar fram-
kvæmdir farið í gang
hjá Klasa. Hins vegar
hélt Klasi eftir tæplega 40 millj. kr.
vaxtatekjum af greiðslunni þrátt
fyrir að hafa ekki staðið við gerða
samninga og hafið framkvæmdir.
Að auki skuldbindur Garðabær sig
til framtíðar til að greiða umræddar
400 milljónir til Klasa þegar og ef
framkvæmdir hefjast og er upp-
hæðin vísitölubundin miðað við 1.3.
2009.
Í svari Garðabæjar segir um
þennan lið: „Niðurstaðan er…á-
sættanleg fyrir báða aðila og í hvor-
ugu tilvikinu er litið svo á að um gjöf
sé að ræða. Þegar tveir deila og vilja
ná lausn um niðurstöðu verða báðir
aðilar að ná fram ávinningi ef sátt á
að nást“. Ég spyr: Hver er ávinn-
ingur Garðabæjar og hvað koma
væntanleg bílastæði til með að kosta
Garðbæinga þegar og ef af fram-
kvæmdum verður?
7) Í viðaukasamningi sem Garða-
bær gerði við Klasa samþykkir bær-
inn að ekki skuli reka mat-
vöruverslun á Garðatorgi. Ljóst er
að hér er verið að fórna hagsmunum
íbúa, sérstaklega eldri borgara sem
búa nálægt Garðatorgi. Þetta er enn
eitt dæmið um hagsmunagæslu
Garðabæjar fyrir Klasa. Klasi bauð
þó náðarsamlegast upp á að leyfa
bakarí á torginu. Fyrirspurn um
þetta atriði svaraði Garðabær á eft-
irfarandi hátt:„Klasi sem samnings-
aðili og eigandi húsnæðis að Litla-
túni 3 þar sem rekin er
matvöruverslun hefur augljósa
hagsmuni af því að tryggja að rekst-
ur þar gangi vel [og að banna mat-
vöruverslun á Garðatorgi]. Segja má
að það fari líka saman við hagsmuni
Garðabæjar og íbúa bæjarins“.
Af framangreindum upplýsingum
sem Garðabær hefur staðfest við
Fólkið í bænum má sjá að gefið hef-
ur verið eftir á nánast öllum sviðum
við gerð samningsins og hagur
Klasa settur ofar hagsmunum
Garðabæjar. Bæjarstjóri svaraði því
til um framangreindar staðreyndir
að viðkomandi leiðir hefðu verið
farnar til að fá lausn í málum gagn-
vart Klasa og til að koma í veg fyrir
að leysa ágreining Klasa og Garða-
bæjar fyrir dómstólum. Einhvern
veginn virðist klasasprengju nú hafa
verið kastað inn í fallegu myndina af
Garðbæingum í kringum jólatréð í
nýja Klasamiðbænum.
Klasasprengja
í Garðabæ
Eftir Ragný Þóru
Guðjohnsen
Ragný Þóra Guðjohnsen
» Af upplýsingum
Garðabæjar við
Fólkið í bænum sést að
gefið hefur verið eftir á
nær öllum sviðum í
samningum Garðabæjar
og Klasa um miðbæ
Garðabæjar.
Höfundur er lögfræðingur og bæj-
arfulltrúi í Garðabæ fyrir Fólkið í
bænum.