Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.05.1920, Síða 9

TÍMARIT Y. F. í. 1 9 2 0.
5
Frá Alþingi 1920
Einkaleyfislagafrumvarp lagði stjórn-
in fyrir Alþingi 1919, eins og áður er sagt frá í
þessu tímariti (1919, bls. 32), en það komst aðeins
gegnum efri deild, þar sem það var samþykt með
nokkrum breytingum. Fyrir þingið 1920 lagði stjórn-
in aftur frumvarpið með þessum breylingum, og
komst það aftur gegnum efri deild, en fjekk veru-
lcgar breytingar.
Aðallega er það þrent, sem efri deild liefur breytt:
1. Einkaleyfi sje veitt óslilið i 15 ár, i staðinn fyrir
5 ár, með lieimild fyrir stjórnarráðið til að fram-
lengja tvisvar um 5 ár.
2. Einkalcyfisgjaldið sje lækkað.
3. Einkalcyfisncfnd sje stofnuð, til þess að ákveða
um einkaleyfi.
Fjárhagsnefnd e. d., sem liefir haft málið til með-
ferðar, telur víst, að menn sjeu hjer á landi, sem
hafi „uppgötvunargáfxn*“, — væri annars ekki rjett-
ara að tala í þessu sambandi um „uppfinding“, sem
táknar t. d. nýja gerð á áhaldi, lieldur en um upp-
götvun, sem er framsetning á nýjum sannleika, —,
og það er vel liklcgt. En vissulega eru það marg-
falt fleiri, sem þ y lc j a s t liafa þessar gáfur, og
því eyða fje og tima i að „finna upp“. Til þess að
finna eitthvað upp, cr ekki nóg að hafa gáfurnar,
heldur þarf líka mcntun. Tökum t. d. skilvindur.
Til þess að gcta gert þetta áhald betra en áður, þarf
maðurinn fyrst að þekkja þær skilvindur, sem til
eru, gerð þeirra, kosti og ókosti; hann þarf þvi næst
að geta fundið, hvernig bæta megi úr göllunum, en
Iiann mun þá oflast nær reka sig á það, að hann
gcti ekki dæmt um, hvað liægt er að smíða, svo
það verði hentugt — og ekki síst — ódýrt, og er
það i raun og veru aðalatriðið. En þess konar áliöld
tel jeg litlar líkur til að bætt verði hjer; flestallar
endurbætur á slikum áhöldum munu koma fram
frá þeim verksmiðjum, sem eingöngu fást við slílc
stykki; þar er reynslan og þckkingin, sem mjög
sjaldan kemur utan að. Jeg hefi við og við fengið
til umsagnar „uppfindingar“, en þær hafa flestar
verið svo barnalegar, að þær hafa alls ekki komið
til mála; oft lvafa það verið „róðrarvjelar“; menn
vilja losna við að róa og hafa gert „vjel“, scm reyndar
cr knúð með handafli. Auðvitað er í sjálfu sjer eklc-
crt á móti því, að finna megi hentugri hreyfingu
líkamans lil þess að knýja bát áfram, heldur en
venjulegan róður, en menn athuga ekki, að slíkar
vjelar, með tannhjólum og keðjum, verða marg-
falt þyngri að draga, heldur en árar, þótt lvreyf-
ingin sjálf ef til vill sje lítið eitt þægilegri heldur
en róðrarhreyfingin. ]?að er hreinasti barnaskapur
að eiga við þess konar „uppfindingar", og cf lögin
leiða til þcss, að menn fara að eyða tímanum i að
gera það, er mjkið spursmál, hvort þau í lveild sinni
gera það gagn, sem ætlast er til. Jeg er lvræddur
um, að lögin muni ef lil vill ýta undir þá mörgu,
sem þykjast hafa uppfindingargáfur, en ekki hafa
þær í raun og veru, að eyða tímanum i það, held-
ur en að vinna eitthvað nytsamt verk. En jeg hel'i
þá trú, að ef um eitthvað gott og nytsamt er að ræða,
muni það finna sína leið þrátt fyrir lagaboð, eða
án lagaboða í þessa átt.
prátt fyrir það, að jeg álít noklcuð varhugavert
að fara út í einkaleyfislöggjöf, álíl jeg ekki vanþörf
á, að einkaleyfismálunum verði komið í fastari skorð-
ur en nú er. En jeg er mjög efablandinn um það,
hvort þessi leið sje sú rjetta; jeg gæti ímyndað mjer
aðrar leiðir, sem væru þess verðar, að þær væru
teknar til athugunar.
par er eitt atriði, sem virðist mjcr mjög svo örð-
ugt að eiga við, og það er einkaleyfisnefndin. Stjórn-
arráðið hefur sjeð það og alveg slept lienni, notað
einkaleyfisnefnd Norðurlanda; en efri deild cr
óhrædd, vill setja á stofn nefnd, sem lærður lög-
fræðingur og tveir menn með „þekkingu á iðnaðar-
málum“ skipa. Og svo mega þeir bæta við sig mönn-
um, sem sjerstaklega hafa þekkingu á því máli, sem
fyrir liggur. Að mínu áliti er slík nefndarskipun
með öllu ófær hjer. Yfir höfuð álit jcg, að hjer á
landi sjeu sem stendur ekki þeir menn til, scm eru
færir um að eiga sæti i slikri nefnd, ef hún á ekki
að verða landinu til skammar. T. d. er hjer eng-
inn efnafræðingur til, enginn með fullkominni vjcl-
fræðilegri mentun, — til þcss að nefna að eins þau
tvö svið, þar sem flest einkaleyfi eru veitt annars-
staðar. Lítum á skrána ylir einkalcyfin, sem hirt
er í 2. árg.T. V.F.Í.,bls. 37, og allir munu viðurkenna,
að ekki nema örfáar af þcim uppfindingum mundi
nokkur hjerlendur maður vera fær um að dæma
einkaleyl'ishæfar eða ekki, — nema með því að
styðjast við álit erlendrar einkaleyfisnefndar, án þess
að mynda sjer sjálfur nokkra rökstudda skoðun um
niálið. En hjer er tekniska þekkingin aðalatriðið;
öll lögfræðin á landinu getur ekki skorið úr því.
Jeg get ekki sjeð, að hægt sje að stofna hjer einka-
leyfisnefnd, og mjer finst það miklu rjettara, að
viðurkenna það, og leita samninga við einhverja
erlenda nefnd um hjálp í þessu máli, heldur en
að stofna nefnd, scm verður landinu til skammar.