Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.05.1920, Síða 10

6
TÍMARIT V.F.Í. 19 20.
En hugsanlegt væri uni aðrar leiðir, t. d. að fast-
ar reglur verði gefnar um einkaleyfin, þannig, að
sókt verði til Stjórnarráðsins, sem svo ef til vill
leggur málið fyrir nefnd af hæfustu verkfróðum
mönnum hjer; nefnd þessi gefur svo álit sitt um
það, hvort að hún álítur uppfindinguna þess verða,
að hún sje tekin til nánari rannsóknar i þeirri er-
Icndu einkaleyfisnefnd, sem stjórnin hefur samið
við, og þar sem vissa er fyrir, að liinir sjerfróðustu
mcnn á ölllum sviðum ciga sæti — Eða þar geta
verið aðrar leiðir. En jeg tel það ósamboðið sóma
ríkisins, að innleiða stofnanir, sem engin brýn þörf
er á, og sem ekki geta orðið ncma — „húmbúk“!
Hitt aðalatriðið i brcytingum efri deildar, um af-
gjaldið, skiftir að mínu áliti litiu. En best tel jeg
að hafa það hátt, sjerslaklega seinni árin; en yfir
höfuð hátt, vegna þess, að hátt gjald mun hræða all-
ar ónýtar uppfindingar, en fyrir góðar uppfinding-
ar munar það engu, þótt borgaðar sjeu 1100 kr. á
15 árum, enda býst jeg við, að gjald það, sem nefnd-
in vitnar i, og tekið er í Danmörku og Noregi, sje
frá eldri tið, áður en peningar lækkuðu, svo að i
raun og veru eru þessar 1100 kr. alls ekki of mik-
ið; það cru liin gjöldin, sem eru orðin of lág! —
F r u m v a r p t i 1 laga u m s k i p u 1 a g
kauptúna og sjávarþorpa lagði stjórnin
fyrir Alþingi; það fór þar bcint í nefnd og síðan
heyrðist ekkcrt um það, og er það þó mikilsvarðandi
mál, sem átti betra skilið. Frumvarpið var samið
eftir tillögum G u ð m. próf. Hannessonar,
sem kom með frumvarp i sömu átt á þingi 1917,
G u ð j ó n s húsameistara Samúelssonar og
Geirs G. Zoega vegamálastjóra. I. kafli frum-
varpsins ákveður, að öll íslensk kauptún og sjávar-
þorp, sem hafa 200 íbúa eða fleiri, skuli mæld vand-
lega bæði á landi og sjó (höfnin), og uppdráttur
skal gerður af höfninni, bænum og nágrenni hans,
í mælikvarða ekki minni en 1 :1000. Kostnaðinn
greiðir bæjar- eða brcppssjóður, og skulu allir upp-
drættir fullgerðir fyrir 31. desember 1926. — II. kafli
er um skipulagsuppdrætli, sem stjórnin lætur sjer-
fróða menn (húsameistara, verkfræðinga) fram-
kvæma í samráði við bæjarstjórn eða lireppsnefnd,
o. fl. Skipulagsuppdrættir allir skulu fullgerðir i
síðasta lagi 1. jan. 1932, og skiftist kostnaðurinn
jafnt milli ríkissjóðs og bæjar- eða hrcppssjóðs. —
III. kafli er um breytingar á skipulagi bæja og eftir-
lit með skipulagsuppdráttunum, skal skipuð fimm
manna nefnd í Reykjavik, og sje í henni einn full-
lærður liúsameistari, einn verkfræðingur (sem lik-
lega þarf að vera full-lærður), einn kaupmaður eða
útgerðarmaður og kennarinn í heilbrigðisfræði við
háskólann. — IV. kafli er um eignarnám og skaða-
bætur, ef þörf gerist. — Skyldi ekki tími vera kom-
inn til þess að koma almennum eignarnáms- og
skaðabólalögum á, í staðinn fyrir að þurfa að gefa
út sjerstök lög fyrir hvert einstakt mannvirki eða
fyrir hvern flokk af mannvirkjum?
Úr athugasemdunum við þetta lagafrumvarp er
ástæða til að taka upp nokkra kafla, enda hafa þær
margan sannleika inni að halda.
„Tilgangur frumvarps þessa er að tryggja belur
en nú er nauðsynlegar endurbætur á skipulagi kaup-
túna og sjávarþorpa.
Mörg lagaákvæði hafa verið gerð í þessu augna-
miði, en aðallega koma nú íil greina lögin um bygg-
ingarsamþyktir frá 20. okt. 1905. I 6. gr. þeirra er
falið byggingarnefndum bæja, að láta gera skipu-
lagsuppdrætti af bæjunum „svo fljótt sem verða
má“, og yfirleilt er ætlast til þess, að bæjarstjórnir
sjái algerlega um skipulag bæjanna.
J?ótt lög þessi sjeu betri en ekki neitt, sjerstak-
lega hafi komið því til leiðar, að nokkrir bæir liafa
gert byggingarsamþyktir, þá eru þau að miklu leyti
bygð á röngum grundvelli. pau leggja bæjarstjórn-
um starf á herðar, sem þær eru alls ekki vaxnar, því
að það mun sanni næst, að fæstir bæjarstjórnarmenn
vita meira um skipulag bæja en t. d. úrsmíði cða
læknisfræði. Hefir þetta leitt til þess, að þær hafa
algerlega lcilt það hjá sjer, að láta gera skipulags-
uppdrætli af bæjunum, þótt örfáar undantekningar
sjeu (Akurcyri og að nokkru lcyti ísafjörður), og
lögin bafa að þessu leyti eigi náð tilgangi sínum.
Lakast er þó, að cngin minsta von var um það, að
skipulag bæjanna kæmist í viðunandi horf, þótt lög-
unum liefði verið stranglega framfylgt, því að það
er áreiðanlega ofvaxið hverjum manni, sem ekki
liefir staðgóða sjerþekkingu á málinu, að ráða stór-
lýtalílið fram úr skipulagi bæjar. Reynslan í Reykja-
vík er órækur vottur þess, og er þar þó um fleiri
menn að velja en víðast annarsstaðar. prátt fyrir
lög þessi, er skipulag bæjanna enn á ringulrcið.
Byggingarnefndir bæta götum við og marka liúsa-
stæði eftir því sem augnabliksþörf kallar að, án þess
að í fullu rækilega hugsuðu sambandi sje við heild-
ina. Verður þá oft erfitl að komast hjá því í smá-
bæjum, að hending ein, eða hagur einslakra manna,
ráði miklu um skipulagið.
Að lokum má geta þess, að svo má segja að nú
sjeu s í ð u s t u f orvöð lil þess að koma máli
þessu í gott horf án stórtjóns fyrir bæina. Enn eru
flest bús úr timbri, bolræsi óvíða í götum og göt-
ur óvandlega gerðar. Meðan svo stendur, má margl
laga kostnaðarlitið, en nú er húsa- og gatnagerð að
breytast, og úr því fjöldi steinhúsa er bygður og
vandaðar götur gerðar, er bæði afar erfitt og dýrt
að breyta skipulagi.“