Freyr - 01.01.1905, Síða 5

Ormasýki í sauðfé,
Sýki þá í sauðfé, sem gengið hefir undir
nafninu „lungnadrep og skitupest“ ætla ég
uú að rétt sé að skíra um og nefna einu orði
•ormasýki, enda gefur það nafn betur hugmynd
um eðli sýkinnar og orsök, þar sem gamla
nafnið eftir almennri málvenju getur átt við
um allflesta sjúkdóma í lungum og meltingar-
færum. Lungnadrep getur verið margskonar,
on það lungnadrep, sem hér um ræðir, stafar
af ormum i lungunum og heitir því réttu nafni
lungnaormasýki. Skitupestinni valda einnig
ormar og mætti þvi kalla hana orma-
skitu.
í grein þeirri um ormasýkina, sem prentuð
or í 7. hefti „Freys“, lét ég það álit mitt í
Ijósi, að sýking fjárins, innferð yrmlinganna
myndi aðallega eiga sér stað i maí og júní,
jþótt líkur séu tii þess, að yrmlingarnir taki
sér bólfestu í fénu síðar, þegar tækifæri gefst.
Til þess að fá nokkra vissu um þetta, væri
nauðsynlegt að rannsaka lömbin að haustinu
strax er þau koma af afréttum; findust ormar
:i mörgum þeirra þá, væru miklar likur til þess,
að þau hefðu fengið þá strax að vorinu í júni-
mánuði, meðan þau gengu undir ánum í heima-
löndum, en miklu síður inni á afréttum, þar
sem fé kemur sjaidnast fyr en ormarnir eru
gengnir úr þvi að mestu.
Eftir fyrirmælum stjórnarráðsins fór ég því
í haust leið austur í Múlasýslur til þess að
gjöra rannsóknir hér að lútandi. Gjörði ég mér
einkum far um að velja til þeirra lömb, sem
vitanlegt var um, að gengið höfðu um sumar-
ið í óbygðum og heima áttu í þeim bæjum,
þar sem ormasýkin hafði gjört einna mest vart
við sig undanfarið. Flestar rannsóknirnar gjörði
ég strax upp úr fyrstu skilarétt og sætti lagi
að vera viðstaddur á réttunum til þess að ná
strax í þau lömb, er mér þótti mestu skifta
að fá til rannsóknar.
Yfirleitt voru bændur fremur tregir til að
lóga lömbum í haust, þar sem heyfengur i sumar
hafði verið í mesta og hezta lagi þar eystra og
því óvenjulega mikill heyforði til vetrarins.
Fyrir því varð tala lambanna, sem ég fékk til
rannsóknar, ekki hærri; en hins vegar álít ég
hana nógu háa til þess að draga þar af álykt-
anir, sem hyggjandi sé á. Öllum lömbunum
slátruðu eigendurnir og leyfðu mér að rann-
saka endurgjaldslaust, að undanteknum 4 sumr-
ungum, sem ég keypti og seldi svo slátrið af.
Alls rannsakaði ég 51 lamb og 9 kindur
eldri; en auk þess skoðaði ég lungu úr mörgu
fullorðnu fé, sem flest voru með meira eða
minna af ormum í sér.
Af 45 málbornum lömbum, sem fædd voru í
maí—júní og gengið höfðu í heimalöndum í
vor, fann ég lungnaorma, ýmist eina eða tvær
tegundir, í 38 eða 84.4°/0. Af þessum 38
lömbum fann ég minni* lungnaormategundina í
34 eða 89.5°/0 en stærri tegundina í 18 eða
47.4°/0. Báðar tegundirnar fann ég í 14 lömb-
um (36.8°/0); minni tegundina eingöngu í 20
lömbum (52.6°/0)og stærri tegundina eingöngu i
4 lömbum (10.59/0). Minni tegundin virðist því
vera miklum mun algengari. Hún er og tals-
vert bráðþroskaðri, því að í flestum tilfellun-
um fannw ég auk fullorðnu ormanna yrmlinga,
sem fyrir skömmu voru skropnir úr eggjunum.
Þar á móti fann ég aldrei yrmlinga stærri teg-
undarinnar; hjá henni var þroskun afkvæm-
anna ekki komin lengra en það, að fóstrin voru
farin að kvika í eggjunum innan í ormunum.
I þeim 4 lömbum, sem ég fann að eins stærri
tegundina í, var enginn lungnabólguvottur, en
í því nær öllum þeim lungum, sem minni teg-
undin fanst i, voru fleiri eða færri, stærri og
smærri bólgublettir, og í öllum bólgublettunum
fundust yrmlingar undantekningarlaust. Bendir
*) Eg gat þoss til i vor, að minni tegundin héti
str. paradoxus, en við nánari athugun er ég kom-
inn að þeirri niðurstöðu, að rétta nafnið sé str.
commutatus, en annars eru nöfn á ormum þessum.
nokkuð á reiki.