Freyr - 01.04.1910, Page 7

FREYR.
53
minsta kosti ber sú skýrsla með sér, að okkur
vantar mikið til að kunna að haga verkunum
svo að þau verði eins ódýr.
Það er mjög svo mikilsvert að rækta góð
afbrigði, bæði þau sem spretta vel og þau sem
eru góð til matar. Hingað til höfum vér að-
eins ræktað kartöflur til matar og útlit er fyrir
að þess muni langt að bíða að þær verði rækt-
aðar i öðru axignamiði en því eiuu. Þessvegna
eru góðar matarkartöflur i hærra verði en þau
afbrigði, sem ekki þykja eins ljúffeng. Satt. er
það að kartöflurnar verða beztar á bragð úr
leirkendum sandi, en sum afbrigði verða þó
aldrei bragðgóð hvernig sem jarðvegurinn er.
Síðan gróðrarstöðin í Reykjavík var stofn-
uð hafa allmörg afbrigði verið ræktuð þar ár-
lega, og mismunurinn á arðsemi afbrigðanna
er mikil-1. Bráðþroska og miðlungi bráðþroska
afbrigði spretta betur en hin seinvöxnu og
mjög seinvaxin afbrigði virðist ekki tiltök að
rækta hér á landi. Þetta er óheppilegt, vegna
J)ess fyrst og fremst, að seÍDvöxnu afbrigðin
verða þroskameiri en hin, ef þeim endist tími.
Og í öðru lagi er það óheppilegt af því, að
bráðþroskaafbrigðin ná ekki svo fljótum þroska
hér, að þau verði hæf til að takast upp fyr en
seint á sumri. Því er þannig varið, að jafn-
vel hin bráðþroskuðustu afbrigði verða sjaldan
fullþroska hér á landi. En þrátt fyrir þetta
er kartöfluræktin’ eins arðsöm eins og vér allir
vitum. Það er svo lítið sem vantar á þroskun
fjölda margra afbrigða.
Hér á landi eru ræktuð ýms kartöfluaf-
brigði; sum þeirra eru rauð, sum blárauð, sum
gul og sum hvítleit. Vór getum sannfært oss
um, að ef vér setjum niður rauðar kartöflur,
þá verður uppskeran rauð, setjum vér bláar,
fáum vér bláar, og setjum vér gular fáum vér
gular o. s. frv. Samskonar á sér stað með
lögunina, út af aflöngum koma aflangar, og út af
hnöttóttum hDöttóttar. Eins og það er með lit
og lögun, þannig er það og með aðra eiginleika
kartaflnanna, t. d. gæði þeirra og þroskunar-
eðli. Vitanlega er það hvorttveggja háð jarð-
vegi og tíðarfari. Hin ýmsu afbrigði hafa mis-
jafna möguleika í sér fólgna til að þróast. En
í þessu efni getur þó breyting frá aðalreglunni
átt sér stað, eins og seinna verður vikið að.
Þegar vér höfum komist yfir kartöflur,
sem spretta vel og eru bragðgóðai-, þá er að
halda í þær, en þó jafnframt að leita fyrir sér
með hægð og gætni hvort ekki fáist aðrar
betri.
Ýmsir bændur þykjast hafa tekið eftir því,
að betra sé að skifta um útsæði við og við;
sama skoðun er allmjög ríkjandi í Baudaríkj-
unum; En vísindamenn hafa ekki, svo eg viti
til, fært rök fyrir þessu. Þetta atriði er því
eitt af þeim, sem ekki skyldi leggja ofmikinn
trúnað á, en er þó þess vert, að því só gaumur
gefinn. Þeir sem hafa gott kartöflukyn ættu
að halda í það og þó svo fari að það virðist
sem rýrnun sé að koma í það, þá ætti samt
ekki að eyðileggja það. Reyna mætti að koma
því í fóstur tveggja ára tfma, í annari sveit,
eða að mÍDsta kosti í öðrum jarðvegi og taka
það svo heim aftur. Eg veit til þess að bænd-
ur í Ameríku gera það stundum.
Það mundi nú minna bera á þessari hnign-
un i kartöflunum, ef hægt væri að skifta um
gróður í görðum. Hér á landi er erfitt að
koma þeim skiftum við vegna þess hve fáar
nytjaplöntur eru ræktaðar, en meira mætti þó
að minsta kosti skifta á um rófur og kartöflur,
en það hefir minDÍ þýðingu heldur en skifti á
á öðrum gróðri, vegna þess, að þær tvær plöDt-
ur hafa svo svipuð áhrif á jarðveginn. Því er
rauoar þannig varið að kartöflur má rækta ó-
trúlega lengi í sama garðinum ef nóg er í
hann borið.
Sumir tala um það, að „hvíla“ garðana við
og við, ár og ár í senn, en slíkt er ekki rétt