Verktækni - 01.06.1997, Blaðsíða 6

Verktækni - 01.06.1997, Blaðsíða 6
VERKTÆKNI íslenskt-enskt/enskt-íslenskt raftækniorðasafn í seinni hluta febrúar sl. kom út nýtt bindi í ritröðinni Raftækni- orðasafn, sem gefið er út af Orða- nefnd Rafmagnsverkfræðinga- deildar Verkfræðingafélags Islands (ORVFÍ). Það ber titilinn Islenskt-enskt / enskt-íslenskt raftækniorðasafn og er hið sjötta í röð orðabóka með aðaltitlinum Raftækniorðasafn, þó að það sé ekki tölusett, og níunda bók nefnd- arinnar. Bókin er í raun stafrófs- skrá á tveimur tungumálum úr fyrri orðasöfnum nefndarinnar að undanskildu hinu fyrsta, sem var danskt-íslenskt, gefið út 1952, ellefu árum eftir stofnun þessarar elstu starfandi nýyrðanefndar í landinu. Á eftir dansk-íslenska orða- safninu, sem í voru nærri 2200 hugtök, kom út Raftækni- og ljósorðasafn í tveimur bindum, árin 1965 og 1973. Meðþessum tveimur bókum bættust við íðorð yfir rúmlega 4200 hugtök úr orðasafni Alþjóðlega raftækni- ráðsins, IEC, á 4 tungumálum. I bækurnar vantaði hins vegar skilgreiningar hugtakanna, sem að baki íðorðanna eru. Enn leið langur tími, áður en nefndin sendi frá sér næstu orðabók. Það var árið 1988, að fyrsta bindi hinnar nýju ritraðar, sem hlaut aðaltitilinn Raftækni- orðasafn, kom út. Því fylgdu fleiri bindi, árlega í fyrstu, en 5. bindið þó ekki fyrr en 1996. Þessi ritröð er með gjörbreyttu sniði frá því sem áður var. Hér eru birtar alþjóðlega staðlaðar skýringar hvers hugtaks á tveimur til þremur tungumálum, en íðorð á 8 til 9 erlendum málum. Með þessu gegna orðabækurnar jafnframt hlutverki orðastaðals og alfræðiorðasafns úr raftækni. Enskt-íslenskt orðasafn er hins vegar frábrugðið þeim sjö orðabókum, sem það er unnið úr, með því að vera nánast efnisyfirlit bókanna, tvítyngd stafrófsskrá, og í það vantar skýringar hugtaka. Á hinn bóginn eru kennitölur orða- safns Alþjóðlega raftækniráðsins skráðar við hvert íðorð, eins og í upprunabókunum. Kennitölurnar auðvelda notendum bókarinnar að fletta upp og leita frekari upplýs- inga í öðrum bókum orðanefnd- arinnar, t.d. við að finna ákveðið íðorð á öðru tungumáli en ensku og íslensku, eða til að leita skil- greiningar á viðkomandi hugtaki. Ljóst er, að tæknimál tekur breytingum eins og almennt tungutak. Efni bókarinnar er tekið úr orðabókum, sem komið hafa út á rúmlega 30 ára tímabili. Gefnar eru skýringar á því í leiðbein- ingum um notkun bókarinnar, hvernig notandi hennar getur sjálfur skorið úr um, hvort um nýtt eða gamalt íðorð er að ræða, og úr hvaða bókum orðanefndarinnar uppsláttarorðið er tekið. Sum orðin hafa kannski aldrei verið notuð, önnur eru ekki notuð lengur, af því að nýrri orð eru komin í staðinn. Þó er ekki hægt að tala um að orð séu úrelt. Það fer eftir notanda málsins, hvaða orð hann velur eða tileinkar sér. Flest orð, sem nefndin hefur gert tillögur um í orðasöfnum sínum, eru fullboðleg, þó að mörg þeirra hafi ekki verið notuð í töluðu eða rituðu máli að því marki, sem nægði til að festa þau í sessi. Dæmi um orð, sem ekki hefur náð festu í málinu, er rafstó í stað rafmagnseldavélar. Ætla mætti, að stutt orð, sem að auki hefur þann kost að minna á og endurvekur gamalt og gott íslenskt orð, orðið stó, hefði yfirburði yfir lengra orð og yrði því greiðlega tekið inn í málið. Þarna er hugsanlega dæmi um mátt vanans, því að seljendur rafstóa gætu haft áhrif á málfar manna, ef þeir tækju sig saman um að nota þetta orð, m.a. í auglýs- ingum, og vendu almenning þannig á að sjá orðið á prenti eða í mæltu máli. Annað orð mætti nefna úr svipaðri átt. Það er orðið glóðar- ofn (eða glóðarstó) í stað erlenda orðsins "grill", sem yfirleitt er notað. I þessu tilviki er íslenska orðið lengra en orðið, sem oftast heyrist. Það gæti því orðið við ramman reip að draga að venja fólk á að nota íslenska orðið, einkum þegar þess er gætt, hve lengi erlenda orðið hefur verið notað, og hve algengt það er. Það er þó ómaksins virði og kannski yrði það til þess að vekja umræður um orðið, eða fram kæmi tillaga að nýju, betra orði. í bókinni finnast stundum mismunandi orð yfir hugtök sömu merkingar, bæði á ensku og íslensku. Nefna má sem dæmi enska orðið electron, sem í fyrstu var nefnt á íslensku elektróna, síðar rafögn, en er nú almennt nefnt rafeind. Af því hefur verið myndað lýsingarorðið rafeindur og rafeinda- í samsettum orðum. Neutral conductor hefur ýmist verið nefnd miðtaug eða núlltaug. Mælt er með því að tala um núlltaug (eða núllleiðara o.s.frv.) til samræmis við erlend mál og til að forðast misskilning. Enska orðið enclosure hefur verið þýtt á ýmsan hátt, oft sem hús, umgerð, • grind, hlíf, hulstur eða hylki. Stundum getur eitthvert þessara orða verið nægjanlega góð lausn í íslensku, en í önnur skipti fara þau illa. Þá vantíjr enn eitt orð. Best væri að eiga eitt orð á íslensku, sem gæti komið í stað hinna og nota mætti á sama hátt og enska orðið, sem hefur vel skilgreinda merkingu. Orðanefndin hefur stungið upp á að nota orðið umlykja. Það virðist ná hugtakinu allvel, en ekki er enn fullreynt, hvort menn fást til að nota orðið í þessari merkingu. Annað nýyrði, sem hefur ekki heldur náð festu í málinu er lýsingarorðið viðnæmur fyrir enska orðið resistive, dregið af nafnorðinu viðnám fyrir resistance og resistor. Eldra orð fyrir resistor er mótstaða, en það orð er á undanhaldi. Orðið screen hefur ýmsar merkingar í ensku. I Raftækni- og ljósorðasafni I, sem gefið var út 1965, var eitt íslenskt heiti þess myndflötur. Nú er notað orðið skjár í sömu merkingu. Orðið mechanical hefur löngum verið þýtt með orðinu vélrænn, sem alls ekki er heppilegt, því að oft eru engin merkingartengsl milli orðsins mechanical í ensku og vélar í íslensku. Því síður er um einhverja ómeðvitaða aðgerð að ræða, eins og felst í annarri merkingu orðsins vélrænn í íslensku. Oft er verið að vísa til þess með enska lýsingarorðinu, að einhverjir kraftar virki á við- komandi hlut, að hann sé drifinn áfram af einhvers konar kröftum, t.d. í gegnum stengur, arma, ása og öxla, gorma og fjaðrir, en sé ekki rafeindur eða að í honum verði einhvers konar efnahvörf (kemískar breytingar). Gerð hefur verið tillaga um að nota fremur orðið kraftrænn en vélrænn, en ekki er komin reynsla á það enn, hvort menn eru reiðubúnir að taka upp nýtt orð í stað þess, sem margir nota „vélrænt". Að lokum skal bent á, að einangri er nú almennt nefndur einangrari, og í stað orðsins rafall er mælt með að nota orðið rafali, sem beygist veikt. Beyging orðsins rafall er sumum erfið, og oftar en ekki er blandað saman beygingarorðmyndum orðanna rafall og rafali, þegar nota þarf aukaföll orðsins rafall, hvort sem er í eintölu eða fleirtölu. Benda mætti á mörg dæmi enn, sem gaman væri að ræða um, en hér skal láta staðar numið. Stafsetningu orða úr eldri bókum nefndarinnar hefur ekki verið breytt í þessari bók í sam- ræmi við nýjar stafsetningarreglur, heldur látin halda sér. Hér er um að ræða orð, sem áður voru rituð með z (setu). Væntanlegum kaupendum bókarinnar er bent á, að bókin er til sölu á skrifstofu Verkfræð- ingafélags íslands að Engjateigi 9, í verslunum Máls og menningar, Eymundssonar og Bóksölu stúdenta. Jafnframt er bent á fyrri bækur Orðanefndar, sem enn eru fáanlegar, Raftækniorðasafn 1 til 5, sem fást á sömu stöðum. Bergur Jónsson 14. apríl 1997 Féiagsmenn VFÍ standa við borvagn Fossvirkis við síafn Hvalfjarðarganga um 2 kmfrá suðurmunna ganganna. Félagar ( VFI við stafn Hvalfjarðarganga itm 2 kmfrú suðurmunna. S^úCatÚH <t við Mið'ma á SorqarveríífrcedÍHgi í boði er húsnæði við Skúlatún 4. Um er að ræða samtals um 1000 fm, þar af er um 220 fm yfirbyggt port. Hægt er að skipta húsnæðinu upp í smærri einingar. Húsnæðið hentar vel fyrir hefðbundnar skrifstofur, teikni-, og verkfræðistofur. í hluta af húsnæðinu væri hægt að útbúa millihæð. Húsnæðið mun verða laust á tímabilinu júlí til október. Bæði sala og leiga koma til greina. Nánari upplýsingar gefa Ingvar eða Svanhvít. KARJL K. KARLSSON EHF. HEILDVERSLUN SÍMI 511 2000 Tæknimenn á toppi Everest Það hefur ekki komið nægi- lega vel fram í fréttum að lands- lið okkar í fjallgöngu, hinir fræknu Everest farar, er nær allt skipað tæknimönnum og afkom- endum tæknimanna. Eins og allir muna náðu þeir Einar K. Stefánsson, Hallgrímur Magnússon og Björn Ólafsson á toppinn, en Hörður bróðir Hallgríms og Jón Þór Víglunds- son myndatökumaður sjónvarps- ins störfuðu í grunnbúðum og sáu um samskipti við fjallgöngu- mennina og að koma fréttum í máli og myndum heim til íslands. Einar K. Stefánsson er byggingarverkfræðingur frá HÍ með framhaldsnám frá DTU. Hann er sonur Stefáns heitins Ólafssonar byggingarverkfræð- ings stofnanda VSÓ. Einar starfar hjá VSÓ, nú við eftirlit með vegagerð að Hvalfjarðar- göngum. Hallgrímur Magnússon byggingartæknifræðingur er sonur Magnúsar Hallgrímssonar byggingarverkfræðings. Hallgrímur hefur lengi starfað hjá Klæðningu h.f., en vinnur við fjallaleiðsögn í sumar enda sérfræðingur í faginu. Björn Olafsson starfar við tölvuráðgjöf og forritun, en hann stundaði m.a. nám í tölvunar- fræði við HI. Hörður Magnússon, bróðir Hallgríms, stundaði um skeið nám í byggingarverkfræði við HÍ, en starfar nú sem sölustjóri hjá Skátabúðinni, enda sérfræð- ingur í útilegu- og fjallgöngu- búnaði. Jón Þór Víglundsson myndatökumaður sjónvarpsins er sonur Víglundar Þorsteinssonar, framkvæmdastjóra Steypu- stöðvarinnar BM Vallá, sem er mikill kunnáttumaður í steypu- fræðum þótt hann sé ekki tæknimaður, heldur lögfræð- ingur. Verktækni óskar þessum fræknu tæknimönnum til hamingju með þetta einstæða afrek. BJ

x

Verktækni

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Verktækni
https://timarit.is/publication/957

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.