Selfoss - 05.12.2013, Blaðsíða 8

8 5. desember 2013
Nú fer í hönd aðventa jól-anna og þá fara margir að hugsa fyrir hátíðarmatn-
um. Fylltur kalkúnn er svo sannar-
lega hátíðarmatur og mjög skemmti-
legt að bera hann fram þegar margir
eru við borðið. Kalkúnninn hefur
borist hingað til Íslands mest fyrir
áhrif frá Ameríku eins og svo margt
annað.
Íris dóttir mín og Ólafur buðu
okkur í þakkargjörðarkalkún á
laugardaginn. Hún var au pair í
Bandaríkjunum fyrir mörgum árum
og heillaðist af mörgum siðum þar
eins og að borða fylltan kalkún á
þakkargjörðarhátíðinni.
En hvað er þakkargjörðarhátíð?
Á Vísindavefnum er svarið.
Bandaríski þakkargjörðardagurinn
er haldinn hátíðlegur fjórða fimmtu-
dag í nóvember ár hvert. Hann er
einn af fáum hátíðisdögum þar í
landi sem alfarið er upprunninn í
Bandaríkjunum sjálfum. Flestar há-
tíðir Bandaríkjamanna bárust vestur
með evrópskum innflytjendum, en
tóku þar ýmsum breytingum og þá
jafnvel mismunandi eftir fylkjum.
Fyrsta þakkargjörðardaginn
héldu enskir púrítanar, svonefndir
pílagrímar, haustið 1621. Þeir höfðu
í september árið áður hrökklast með
skipinu Mayflower frá borginni
Plymouth á Englandi að strönd
Massachusettsflóa. Þar stofnuðu þeir
nýlenduna Plymouth. Eftir harðan
vetur en góða sumaruppskeru ákváðu
pílagrímarnir að þakka Guði fyrir
alla hans velgjörninga með þriggja
daga hátíð. Þeir buðu innfæddum
einnig að taka þátt í veislunni, en
til matar voru einkum kalkúnar og
villibráð
Næstu hálfa aðra öld voru uppskeru-
hátíðir til guðsþakka haldnar á víð og
dreif í nýlendunum vestra en þó ekki á
sameiginlegum degi. Hinn 26. nóvem-
ber árið 1789 lýsti George Washington
(1732-1799), fyrsti forseti Bandaríkj-
anna, því yfir að allir þegnar ríkisins
skyldu þakka almættinu velgjörðir á
liðnu ári, hverrar trúar sem þeir væru,
en tiltók engan sérstakan dag.
Árið 1863 mælti Abraham Lincoln
(1809-1865) forseti svo fyrir að allir
Bandaríkjamenn skyldu halda há-
tíðlegan þakkargjörðardag fyrir gæði
síðasta árs. Hann skyldi haldinn
síðasta fimmtudag í nóvember, en
sá dagur var í nánd við daginn sem
George Washington gaf út yfirlýsingu
sína. Ritstjóri kvennablaðsins Lady’s
Magazine, Sarah J. Hale (1788-
1879), hafði þá lengi barist fyrir þessu
máli. Árið 1939 breytti Franklin D.
Roosevelt (1882-1945) forseti dag-
setningunni í fjórða fimmtudag nóv-
embermánaðar og bandaríska þingið
staðfesti tillögu hans árið 1941.
Á hverjum þakkargjörðardegi er
haldinn hátíðlegur miðdegisverður í
Hvíta húsinu í Washington og segja má
að svo sé gert á hverju þokkalegu heim-
ili í Bandaríkjunum. Hefðbundnir
réttir eru kalkúnn og graskersbaka.
Gnægtahorn (cornucopia) hefur einnig
orðið eitt af einkennum dagsins. Nú
á dögum stendur þakkargjörðarhá-
tíðin í rauninni frá fimmtudegi til
loka næstu helgar eða í fulla þrjá daga
líkt og hjá pílagrímunum í öndverðu.
Sérstakar gjafir eru mjög almennar á
þessum degi. Sums staðar virðist þakk-
argjörðarhátíðin jafnvel skipta meira
máli en jólin.
Þegar eldaður er fylltur kalkúnn
er tvennt sem skiptir mestu máli.
Annars vegar er það fyllingin og hins
vegar eldunin (þannig að fuglinn
þorni ekki heldur verði safaríkur).
Til eru margar uppskriftir af fyll-
ingum. Í þetta skipti var gerð beikon
– og pecanhnetufylling sem var mjög
ljúffeng.
Beikon- og pecanhnetufylling
100 gr. smjör
2 meðalstórir laukar, smátt saxaðir
1 selleristöngull, smátt saxaður
16 skorpulausar brauðsneiðar,
skornar í teninga
12 beikonsneiðar, steiktar og brytj-
aðar smátt
1 poki pecanhnetur ca. 100 gr.
grófsaxaðar
3 tsk. kalkúnakrydd frá Potta-
göldrum
1 tsk. salt
½ tsk. hvítur pipar
2 stór egg, þeytt með gafli
2 ½ dl. ljóst kjötsoð.
Bræðið smjörið og mýkið lauk-
inn og selleríið í því. Takið pottinn
af hitanum og bætið í öllu nema
eggjunum og soðinu. Blandið vel
saman. Bætið eggjunum og soðinu
að lokum út í.
Þerrið vel kalkúninn og fyllið
með fyllingunni. Penslið hann með
smjöri sem er kryddað með salti,
pipar og kalkúnakryddi frá Potta-
göldrum. Nauðsynlegt er að setja
slurk af smjöri undir skinnið. Gott
er að hafa fuglinn í lokuðum steikar-
potti þá þornar hann síður.
Steikið í 40 -45 mínútur fyrir
hvert kíló í 150°C heitum ofni.
Ausið soðinu úr skúffunni yfir á 30
mínútna fresti. Sumir setja stykki
sem er bleytt með bræddu smjöri
yfir fuglinn. Í lokin má hækka hit-
ann upp í 220°C til að fá stökka og
dökka húð.
Sósan er einföld. Sneiddar gul-
rætur, laukur, hvítlaukur og selleri
er steikt í smjöri á pönnu. Innyflin
úr kalkúninum brúnað með. Sett
í pott með þéttu loki og soðið á
meðan fuglinn er í ofninum – vatni
bætt í eftir þörfum. Soðið sigtað og
soðinu af kalkúninum er bætt við.
Kjúklingakrafti bætt við ef þarf -
salti og pipar. Rjómi eftir smekk og
þykkt með sósujafnara.
Sætkartöflubaka með pecan-
hnetum.
Sætar kartöflur eru soðnar mjúkar.
Stappaðar með smjöri, rjómaosti,
salti og pipar. Sett í eldfast mót og
pecanhnetum raðað ofan á. Bakað í
ofni í 30 mínútur.
Trönuberjasulta passar vel við.
1 poki af trönuberjum, 2dl. sykur,
2dl. appelsínusafi. Soðið saman í 20
mínútur.
Valdorfsalat er nauðsynlegt
með.
Brytjuð epli, valhnetur, vínber og
sellerí er blandað í þeyttan rjóma og
matskeið af mayonaise.
Þetta var yndisleg máltíð.
Gangi ykkur vel og verði ykkur
að góðu.
KS
KALKÚNN
Að hætti hússins
Kristjana Sigmundsdóttir
kristjanasig@simnet.is
Íþrótta- og
menningarnefnd
Sveitarfélagsins
Árborgar veitir
menningar-
styrki aftur
Íþrótta- og menningarnefnd hef-ur tekið upp þráðinn að nýju
eftir að hafa fengið heimild til að
úthluta menningarstyrkjum til
einstaklinga eða félagasamtaka.
Styrkirnir eru settir upp með
tvennum hætti eða sem verkefna-
styrkir og starfsstyrkir. Þessi styrkir
voru lagðir af árið 2008 í efnahags-
hruninu. Upphæðin sem nefndin
getur úthlutað í desember nk. er
300 þúsund krónur og þess því
ekki að vænta að um háar upphæð-
ir verði að ræða í hvert verkefni.
Nánari upplýsingar um styrkina er
hægt að fá á www. arborg.is.
Jólaandi í jólagöngusöng í Hveragerði
Grunnskólinn í Hveragerði er nú kominn í jólabún-ing en nemendur skreyttu
skólann sinn sl. mánudag. Það
voru allir í sínu besta jólaskapi
og gaman að sjá mismunandi
skreytingar í bekkjunum. Hinn
árlegi jólagangasöngur skólans
byrjaði einnig í dag. Þetta er ára-
löng hefð þar sem nemendur og
starfsfólk koma saman reglulega
yfir aðventuna og syngja jólalög
við undirspil kennara. Það má
með sanni segja að með með þess-
um degi hafi jólaandinn komið í
Grunnskólann í Hveragerði.