Alþýðuhelgin - 10.12.1949, Blaðsíða 4

340
ALÞÝÐUHELGIN
♦--------------------------
ÓSKAR ADALSTEINN —
SVERÐIÐ
„Frægðarþjóðin frelsið af sér kúg-
ar, . . .“ E. B.
I.
Hér verður rætt nokkuð um sögu
hinna fornu Rómveria á dögum keis-
aranna: Ágústusar, Tíberíusar, Cali-
gúiu og Claudíusar, að mestu eins
op.hún er t.úlkuð og skilin í bókinni
„Ég Claudíus", eftir enska rithöf-
undinn Robert Graves. Þessi bók
kom út á forlaa Arnarútgáfunnar
1946, í þýðingu Magnúsar Magnús-
sonar.
II.
Robert Graves hefur þau vinnu-
brögð, að hann lætur sem Claudíus
hafi fært bókina í letur. Á Claudíus
að hafa byrjað að rita bókina átta
árum áður en hann komst í hið
„gullna ástand“, en Claudíus var
kjörinn til keisara eftir Caligúla, þá
fimmtugur og einu ári betur.
Eins og að líkum lætur, þá er
vettvangur bessarar bókar allum-
fangsmikill. Á dögum þeirra hátigna
er hér um ræðir, má svo. að orði
kveða, að ítök og umráðasvæði hins
forna Rómaveldis hafi svo að segja
náð til yztu endimarka hins byggi-
lega heims. Höfundi varð samt ekki
skotaskuld úr, að móta efnið þannig
í hendi sér, að úr varð stílföst bvgg-
ing, þar sem svo er gengið frá hlut-
unum, að lesandinn hefur jafnan
glögga yfirsýn yfir allt er máli skipt-
ir.
Margt af nánasta skylduliði Claud-
íusar áieit hann lengst af fífl og af-
glana. Skapaðist þetta álit mest fyrir
það, að Claudíus átti löngum við van-
heilsu að stríða, kenndi lömunar í
fótum, átti bágt með mál, stamaði
og rak í vörðurnar, var aulalegur
á svip og annkannalegur í látbragði,
kom yfirleitt óhrjálega fyrir og
þótti um fátt eitt kunna sig eins og
tiginbornum manni sómdi. Claudí-
usi var því lengi vel ekki trúað fvr-
ir neinu því starfi er nokkurs þótti
um vert. Ilann lét þetta samt ekki
hafa meiri áhrif á sig en góðu hófi
gegndi, enda frábitinn drottnunar-
girni og svarinn óvinur sýndar-
-------—---------
mennskunnar. Qaudíus var fræði-
maður af lífi og sál. Hann samdi
sögu Etrúríu og Karthagóborgar,
auk fjöimargra annarra rita, var ljós
í móli og bráðfyndinn; — réð ör-
lög horfinna kynslóða af minjum
einum og arfsögnum, en hvessti jafn-
framt augun á samtíðina og kunni
sjálfsagt á henni fyllri skil en obb-
inn af samtíðarmönnum.
Hinir líkamlegu ágallar urðu
Claudíusi mikill styrkur og vörn í
öðru. Enginn óttaðist fíflið. Hinum
valdagírugu þótti ekki taka því, að
gera hann höfðinu styttri. — En
þó fór svo, á elleftu stundu, að her-
ráð'ð grein til þess úrræðis, að láta
hyila fífMð sem keisara.
Claudíus gamli var einn af „góðu
Claudíusunum", eins og hann
kemst siálfur að orði um bá ætt-
menn sína, er gæddir voru jákvæð-
um vilja. og miðuðu jafnan gerðir
sínar við það eitt, er þeir hugðu
þjóð sinni til hvað mestra heilla
og farsældar. En áhrifa hinna góðu
Claudíusa, á stjórn ríkisins og með-
ferð mála, gætti minna en skyldi.
Og því fór sem fór. ...
III.
Á einum stað í þessari bók er
komizt svo að orði, „að Ágústus hafi
stjórnað heiminum, en að Livía hafi
stjórnað Ágústusi“. Þessi orð hitta í
mark. Það mun hafa verið ætlan
Ágústusar, að endurreisa lýðveldið,
leggja niður öll völd og lifa sem ó-
breyttur maður, strax og hann hafði
skipað málefnum ríkisins á þann
veg, er hann hugði að horfa mundi
til mestrar hagsældar fyrir þjóð-
ina. Livía, kona hans (amma Claudí-
usar), var á öðru máli. Hún sagðú
„Lýðveldi hefur alltaf verið hégóm-
inn einber . . .“ Og Livía réði. Hún
var briðja og síðasta kona Ágústus-
ar. Hún skildi við fyrri mann sinn
af einskæri valdagrægði, vann ást-
ir Ágústusar með fegurð sinni og
lævíslegum svikum. Livía sveifst
einskis til þess að fá svalað hinni
taumlausu valdagrægði sinni og
hóflausri metnaðargirni. Morð voru
sjálfsagðir hlutir, ef valdi hennar
sjálfrar mætti vera í því einhver
styrkur. Eitt hryðjuverkið bauð
öðru heim. Blekkingavefur þessarar
konu var svo listilega ofinn, að mað-
ur hennar, keisarinn, sem var í
rauninni einn af góðu Claudíusun-
um, fékk ekki séð í gegnum hann
fyrr en um séinan. Livía ýmist myrti
eða rak í útlegð flesta nánustu
fraindur Ágústusar. Með blygðunár-
lausum dylgjum og útsmognum
fantabrögðum hafði Livíu tekizt, að
gera þetta vesalings fólk að siðspillt-
um vanmetaskepnum og stórglæpa-
hyski, í augum manns síns, sem virt-
ist trúa henni í blindni. Þessi kona
fann meiri slægvizku í því að vera
melludrottning, en að lifa í náttúr-
legu hjónabandi með manni sínum.
Lét hún Ágústus skilja það fullkom-
lega á sér, að hann væri þess ekki
umkominn, að leysa hvílubrögðin
sómasamlega af hendi, en hún gætti
þess jafnan, að færa keisaranum
„fagrar, ungar konur í hvílúna.*1
Þannig, og með ýmsum öðrum
brögðum, ól Livía stöðugt á van-
metakennd keisarans.
Ágústus var einlægur umbóta-
sinni og fékk hann mörgu áorkað til
góðs fyrir þjóðina, þrátt fyrir harð-
ýðgi konu sinnar. Um sumt var Li-
vía honum ráðholl, sér í lagl varð-
andi allt það er beinlínis laut að
stjórn ríkisins. Liviu skildist það
mæta vel, að valdi hennar sjálfrar
mundi teflt á heljarþröm, ef þegn-
unum liði ekki sæmilega, ef ráð-
deildarsamir og réttsýnir umboðs-
stjórar sætu ekki yfir skattlöndurt-
um og ef herinn væri ekki jafnan í
stöðugri æfingu og hefði gnægðir
alls. — En auk þess, sem þau Ág-
ústus og Livía komu fyllra skipu-
lagi á allt stjórnarfar landsins, bæði
út á við og inn á við, en þekkzt
hafði áður, þá urðu einnig blómleg-
ar framfarir í mennt og listum í
stjórnartíð Ágústusar. M. a. byggði
keisarinn fjölda af nýjum hofum,
endurbætti gömul, og lét prýða þessi
guðaheimkynni miklum listaverk-
um; — endurvakti þjóðleg og merk
hátíðahöld og leyfði helga siði ann-
arra þjóða og guðsdýrkun í Róm.
Ágústus hafði jafnan verið lund-
þýður og góðgjarn, en er Ííða tók á
ævina, gerðist hann svo vanstilltur á
skapsmununum, að oft var ekki mæl-