Alþýðuhelgin - 10.12.1949, Side 5

ALÞÝÐUHELGIN
341
andi við hann. Óhamingjan hafði
gert keisarann að öðrum og verri
manni. Með djúpum sársauka hafði
hann oít orðið að sýna sínum nán-
ustu svipaða meðferð og verstu óvin-
um þjóðarinnar.
Ágústus var orðinn gamall maður
og átti skammt ófarið til grafarinn-
ar, þegar gerningahulan féll frá aug-
um hans og hann fékk loks séð í
gegnum blekkingavef konu sinnar.
Agústusi auðnaðist samt ekki að að-
hafast neitt sér til réttlætingar. Li-
vía sá fyrir því. Hún drap keisar-
ann á eitri, eitraði grænar ííkjur,
sem hann tíndi sjálfur af trénu.
IV.
Mælt er, að Tíberíus hafi haft
þessi orð um hermcnn sína: „Lofum
þeim að hata mig, það er nóg að
þeir hlýði.“
Tíberíus .var alla tíð óvinsæll, en
hann varð fljótt. mikill herforingi,
vann írækilega sigra á Balkan, í
Þýzkalandi og víðar. Honum er svo
lýst, að hann hafi vcrið þrekvax-
inn og sterklegur, stórskorinn í and-
liti og svipþungur, kaldlyndur, tor-
trygginn og mislyndur. Um tíma
dvaldist hann á eyjunni Rhodos. Þar
iðkaði hann goðafræði, hafði um sig
hirð fræðimanna, einnig spámenn og
lcikfífl, skækjur og kynvillinga.
Tíberíus var sonur Livíu. Ilún sá
svo um, að Tíberíus vai- kjöi'inn eft-
irmaður Ágústusar á keisarastóli.
Livía var þó ekki allskostar ánægð
með þessa ráðstöfun sína á embætt-
inu, þóttist vita það fyrir, að sonur-
inn mundi verða sér æði erfiður við-
jUreignar í valdabjástrinu, þekkti
lunderni hans og ráðríki, cn þóttist
hins vegar hafa undir höndum ýmis
gögn, er mundu koma henni í góðar
þarfir þegar að því kæmi, að risu
með þeim úfar, sem orð væri á ger-
andi.
Það bar við svo til samlímis, að
Ágústus var tekinn í guðatölu, og
Tiberíus kjörinn til keisara. Eitt liið
fyrsta.er Tíberíus tók sér fyrir hend-
ur, sem keisari, var að styrkja varð-
syeitirnar; gerði hannþæraðöflugum
her og setti yfir þær mann að nafni
Sejanus. Þessi varðsveitaforingi
syeifst einskis þegar því var að
skipta. Með þessum ráðstöfunum
hugðist keisarinn festa sig í sessi.
Hann skelfdist þá er næstir honum
stóðu að mannvirðingum, hélt þá ein-
att bíða færis að ráða sig af dögum
og hrifsa til sín völdin. í flestum til-
fellum var þetta ímyndaður ótti,
sjúkleiki, sem ágerðist stöðugt. Enda
rak brátt að því, að ckkert fékk
deyft þessa brjálæðiskenndu óttatil-
finníngú keisaráns, utan eitt: Morð
og blóð, að íá menn dæmda af lífi,
hvort heldur með sönnum eða logn-
um sökum. — Stundum lét Tíberíus
að vísu svifta menn lífinu einungis
vegna þess, að hann girntist fjár-
muni þeirra. En ótti hans við hrylli-
leg örlög mun samt í flestum tilfell-
um haía stjórnað gjörðum hans þcg-
ar um bein hryðjuverk var að ræða.
Þessi sjúklegi ótti var veikasti þátt-
urinn í eðlisfari keisarans, fylgdi
honum allt til grafarinnar, var ein-
kennandi fyrir allar gjörðir hans,
bæði persónulegar og opinberlegar.
legar.
Tíberíus beitti fyrir sig uppljóst-
ursmönnum í því skyni að íá menn
sannaða að sök, er hann þóttist þui'fa
að losna við. Uppljóstui'smennirnir
stunduðu iðju sína af miklum dugn-
aði, enda var uppskeran eftir því:
Menn voru fundnir sekir um sam-
særi gegn senatinu og um guðlast
gegn guðunum. Fórnarlömbin sviptu
sig yfirleitt lífinu áður en dómur
féll í máli þeirra. Lög mæltu svo
fyrir, að ættingjar afbrotamanns
hlytu því aðeins arf .eftir hann, að
afbrotamaðurinn dæi áður en dóm-
ur félli í máli hans. ... Keisarinn hét
uppljóstursmönnunum gulli og
grænum skógum fyrir þjónustuna,
en greiddi þeim yfirleitt með því að
gera þá höfðinu styttri.
Eitt minnisstæðasta dæmið um of-
sóknarbrjálæði keisarans. gegn al-
saklausum mönnum, eru samskipti
hans við Germanícus (bróður Claud-
íusar). Germanícus var sérstakt
göfugmenni og einn glæsilegasti
herforingi Rómayeldis á dögum
Gæsaranna. Þjóðin dáði Germanícus
og fékk stöðugt meiri mætur á hon-
um. Aftur á móti stóð þjóðinni æ
meiri stuggur af Tíbcríusi og ósk-
aði þess innilega, að dagar lians
væru taldir og að Germanícus tæki
við völdum. Samkvæmt öllu eðli
sínu og innræti, var Germanícus
trúr og dyggur þjónn ríkisins og
þar með keisarans. Honum kom
heldur aldrei til hugar, að Tíberíus
stæði persónulega á bak við mála-
ferlin og aftökurnar, og í flestum til-
fellum grunaði hann ekki, að um
ofbeldisverk væri að ræða, en lagði
hins vegar oftast fullan trúnað á
hinar opinberu tilkynningar senats-
ins í málaferlum sakborninganna. Ó-
kunnuglciki Germanícusar á öllu er
fram fór í Róm, kom mest til af
því, að hann lifði fjarri ættjörðinni
flest manndómsár sín, í harðvítug-
um hernaði við óvini keisarans. En
loks kom þar, að Germanícus þótt-
ist hafa skýlausar sannanir fyrir því,
að Livía væri þjóðhættulegt glæpa-
kvendi. Ræddi hann þetta við Tí-
beríus, komst m. a. svo að orði:
„Livía á ekki framar að ráða neinu
um málefni ríkisins“.
Frá því fyrsta hafði Tíberíus grun-
að Gei’manícus um græsku, en nú
þóttist hann ekki lengur þurfa vitn-
anna við: Gei'manícus var landráða-
maður af vestu tegund, — og hann
skyldi meðhöndlaður samkv. því.
Þctta skeði skömmu eftir að Tí-
beríus hafði kallað Germanícus
heim með allan her sinn frá Þýzka-
landi (17 e. Kr). Ástæðan fyrir þess-
ari heimkvaðningu var raunverulega
sú, að keisarinn gat ekki unnt Ger-
manícusi frekari frama í viðureign-
inni við Þjóðverja . . . Borgai'búar
fögnuðu Germanícusi eins og keis-
ara. Við því var ekki hægt að
stemrna stigu, en með einhverjum
bi'ögðum yrði sjálfsagt hægt að koma
honum sem fyi'st burt úr Róm.
Keisarinn kæi'ði sig ekki um, að
Germanícus yrði áskynja um spill-
inguna í höfuðboi'ginni. Það varð að
mestu að hætta morðum og sektará-
kærum meðan hann dvaldist þar, en
slíkar aðgerðir þoldu ekki langa bið.
Germanícus varð að fara. Keisarinn
og Livía sáu svo um, að senatiö
veitti honum yfirstjórn á ölluixi
skattlöndum í Asíu, en þaxi gætlu
þess jafnframt, að Gei'manícus yrði
svo til áhrifalaus í hinu nýja em-
bætti. Þau setlu til höfuðs honum
mann að nafni Písó, var lionum fyi'-
ii'lagt, að eyðileggja allar opinberar
stjórnarframkvæmdir Gei'nxanícus-
ar. Písó þessi vann ætlunarverk sitt
ti'úlega, og gaf keistarinn honum
dauðann að sigurlaunum, en konu
lians, Plancínu, ævilanga útlcgð.
Gei'manícus var alla tíð sérlega
hjátrúarfullur, — og eftir því sem
Claudíusi scgist frá, þá var það fyrst
og fi'enxst hjátrúin en ekki mótlæt-
ið, sem dýgstan þátt átti í að koma
k