Alþýðuhelgin - 10.12.1949, Side 13

ALÞÝÐUHELGIN
349
SVERÐIÐ
f
Framhald af 343. síðu.
sem Júpíter. Annars var hann bæði
hinn latneski Júpíter og gríski Zeifur.
Hka Appolló, Marz og Pluton, og
ekki varð honum skotaskuld úr, að
bregða sér í líki Venusar, — var ýf-
ir höfuð allir guðir og gyðjur, sem
nöfnum tjáir að nefna.
Allt kostar peninga, og ekki sízt
að vera guð, að minnsta kosti komst
Caligúla að því fullkeyptu. Fjáröfl-
unarplön hans voru, nú sem fyrr,
með ýmsum tilbrigðum. T. d. starf-
rækti keisarinn pútnahús í höllinni.
Þarna urðu margar aðalsmannskon-
ur í Róm honum mjög þarflegir
gripir. — Og keisarinn hélt til
Frakklands með hundrað og fimmtíu
þúsundir hermanna. Allir embættis-
menn í Frakklandi og Rínarlöndum
áttu að koma til móts við hann
í Lyon. Þar hélt Caligúla uppboð á
skartgripum systra sinna, en þær
hafði hann fyrir skömmu sent í út-
legð. Þá hafði hann látið færa sér
gamla muni úr höll Livíu og seldi
við offjár. Réð sjálfur verðinu.
Auðkýflingarnir þorðu hvorki að
æmta né skræmta.
Keisarinn sneri ekki heim við svo
búið. Nú sór hann og sárt við lagði,
að hann skyldi afmá alla Þjóðverja
af jörðinni. Eftir lítilsháttar skærur
•— Caligúla hafði þá tekið þúsund
fanga, látið afhöfða sjö hundruð
þeirra en bætt afganginum í líf-
varðasveitina — greip hann ofsa-
hræðsla, og hætti hann þá með öllu
vopnaviðskiptum við Þjóðverja.
Hann gleymdi samt ekki að tilkynna
senatinu, að Þýzkaland væri gjör-
sigrað. Næst lét Caligúla her sinn
berja á sjónum við Boulonge. Þetta
var stríð gegn sjávarguðinum
Neptúnusi. Og hafði keisarinn þarna
mikinn sigur. Skömmu seinna þótt-
ist hann hafa yfirráð allra brezku
eyjanna í hendi sér. Átyllan var sú,
að sonur Cymbelins Bretakonungs,
hafði orðið ósáttur við föður sinn,
og flúið yfir til Frakklands á náðir
CaHgúlu, ásamt sínum nánustu fylgi-
fiskum. Um þennan stórsigur reit
keisarinn bréf til senatsins, og ekki
gleymdi hann að geta um sigurinn
yfir Neptúnusi. Þóttist nú Caligúla
að vonum hafa nóg að gert í bili,
og hélt heim með lárviðarprýdda
hermenn, nokkra fanga og eitthvað
af skrani, sem átti að tákna her-
fang. Og var nú haldin þreföld sig-
urganga í Róm.
Fjármunirnir frá Frakklandi
gengu fljótt til þurrðar. En keisarann
skorti aldrei ímyndunarafl. Nú kom
honum það snjallræði í hug, að hnýs-
ast í arfleiðsluskrár látinna auð-
kýfinga, sem hafði láðzt að ánafna
honum eigur sínar. Sannaði keisar-
inn það með gildum rökum, að þess-
ir menn hefðu allir sem einn hlotið
af sér mikinn stuðning og upphefð,
það mætti því öllum vera ljóst, að
þeir hlytu að hafa verið brjálaðir
þegar þeir sömdu arfleiðsluskrárn-
ar. Að svo mæltu lýsti Caligúla arf-
leiðsluskránar ógildar, en lýsti sig
jafnframt aðalerfingjann.
Auðugir menn gripu nú yfirieitt
til þess ráðs, að gera keisarann að
aðalerfingja sínum, í þeirri von, að
þeir mættu þá heldur halda lífinu.
En Caligúlu bráðlá oftast svo á
fjármunum þeirra, að hann sá sér
sjaldnast fært að bíða eftir því, að
þessir menn dæju eðlilegum dauð-
daga, en losaði sig þess vegna oftast
við þá á þann hátt er bezt lá við í
svipinn.
Þjóðin skalf af ótta gagnvart þess-
um vitfirringi. Sjálfur var hann al-
veg einstakur hugleysingi, þurfti
ekki annað til en lítils háttar þrumu-
veður, svo að hann yrði lamaður af
hræðslu og skriði skjálfandi í felur.
Honum varð því æði illa við er hann
varð þess áskynja, að maður nokk-
ur, að nafni Bassus, hefði ætlað sér
að ráða hann af dögum. Svo reyndi
þá keisarinn að herða sig upp með
því að berja sér á brjóst og reka
upp feiknarleg reiðiöskur, skurm-
skæla sig og ranghvolfa í sér aug-
unum — og uppmála fyrir sér stór-
kostlegra blóðbað en honum hafði
þóknazt að hrinda í framkvæmd allt
til þessa: „Það verður trylltur fimm
mínútna leikur“, öskraði hann til
senatorana. Síðan var hugmyndin,
að „stjórna í kærleika og friði í þús-
und ár“.
Þessar fyrirætlanir keisarans
fóru allar út um þúfur. Gegn honum
var stofnað til samsæris, og stóðu
að því sumir af háttsettustu mönn-
um Rómaveldis.
Caligúla var myrtur á hinn svo-
kölluðu Palatinhátíð (41 e. Kr.)
Morðingjarnir níddust á líki hans
með vopnum sínum.
VI.
Ágústus, Tíberíus, Caligúla og
ClaudíUs, þessar fjórir Hátignir,
lifðu og drottnuðu þá er Rómarík-
ið stóð með hvað mestum blóma.
Siðleysið ög misbrestirnir á stjórn-
arfarinu voru lítt þekkt fyrirbæri
utan aðalsmannastéttarinnar, fyrr en
á stjórnartíð Caligúlu, en þegar við
fall hans er saga þessa heimsríkis
og framtíð svo að segja ráðin: Sverð-
ið hafði skapað þetta ríki. Líf og
framtíð þjóðarinnar var mótuð í
anda sverðsins. Sverðið drottnaði yf-
ir þegnunum. Sverðið var valdið.
Ríki, sem styðst við slíka stoð sem
meiginaflgjafa, fær ekki staðizt, frek-
ar en það hús, sem reist er á sandi.
Það er ormur í hjartanu, ormur
drottnunargirni og peningaæðis, sem
lætur ekki af að naga fyrr en tor-
tímingin er óumflýanleg.
Saga Ágústusar, Tíberíusar og Ca-
ligúlu talar skýru máli um það,
hversu góður maður lætur auðveld-
lega leiðast til ofbeldisverka, þegar
honum er lögð á herðar ábyrgð, sem
úrval margra manna hefur enn
þann dag í dag ekki getað risið und-
ir á fullkomlega mannsæmandi hátt,
— hversu slægvitur maður og tor'
trygginn verður að blóðþyrstu villi-
dýri undir sömu kringumstæðum,
og hvernig illmenni að upplagi um-
vendist í viðurstyggilega forynju af
sömu ástæðum, forynju, sem á sér
aðeins eina hliðstæðu í veraldarsög-
unni — hinn þýzka örn.
Satt er það, að sagan endurtekur
sig ekki ævinlega við sömu skilyrði,
en hún hefur samt sem áður þrá'-
faldlega sannað, og jafnvel ennþá ó-
tvíráðara á vorum dögum en
nokkru sinni áður, að þar sem ein-
veldið og sverðið sverjast í fóst-
bræðralag, hver svo sem einvaldur-
inn er og hversu jákvæðan boðskap
sem hann annars kanna að flytja, þá
verður útkoman alltaf hin sama:
Steinar fyrir brauð.
Nítjánda öldin mun hafa miðiað
mannkyninu fleiri og djarfari von-
um um hraðstígar framfarir til and-
legs þroska, og umfram allt — von-
um um vaxandi bræðralag einstak-
linga og þjóða í milli en jafnvel
nokkurt annað tímabil í sögu manns.