Alþýðuhelgin - 10.12.1949, Page 15

ALÞÝÐUHÍ3LGIN
H'" 351
Andláf Geirs biskups
Geir biskup Jónsson Vídalín var
hinn mesti ágætismaður og annálað-
ur fyrir hógværð sína og ljúf-
mennsku. Var hann og gáfaður vel,
skemmtinn og hneigður til skáld-
legra iðkana. Hann var ágætlega rit-
fær maður, eins og leikrit hans,
Brandur, og þá ckki síður sendibréf,
bera ljósan vott um. Eru allmörg
þeirra varðveitt, en fátt eða ekkert
hefur vcrið úr þeim prentað. Gegn-
ir það raunar nokkurri furðu, því
skemmtilegri bréfritari mun vand-
fundinn. Hér á eftir verður ævifer-
ill hans rakinn í örstuttu máli, og
síðan sagt nokkuð frá andláti hans
og útför, eftir því sem samtíma
heimildir greina.
Geir biskup var sonur Jóns pró-
i'asts Vídalíns Jónssonar og konu
hans Sigríðar Magnúsdóttur prests í
Húsavík. Hann var fæddur 27. okt.
1761, útskrifaðist úr Hólaskóla 1779,
sigldi ári síðar til háskólans í Kaup-
mannahöfn og tók þaðan embættis-
próf í guðfræði 1789. Skipaður var
hann dómkirkjuprestur í Reykjavík
í ársbyrjun 1791 og vígður litlu síð-
ar til Seltjarnarnesþinga. Hinn 30.
júní 1796 var hann vígður biskup í
Skálholti, en skipaður biskup yfir
öllu íslandi í októbermánuði 1891,
þegar Hólastóll var lagður niður.
Hann sat í Reykjavík.
Um sjötugsaldur var Geir biskup
orðinn heilsuveill og átti erfitt um
hreyfingar allar, sakir offitu, sem á
hann hlóðst. Sumarið 1823 hnignaði
heilsu hans enn, en þó hafði hann
ferilvist, þar til er halla tók sumri.
j Lagðist hann þá sjúkur. Um miðjan
scptembermánuð var hann þó kom-
inn á fót aftur og sæmilega hress
orðinn. Þá bar svo við hinn 17. s. m.,
að mikil marsvínavaða kom inn á
Reykjavíkurhöfn. Tókst að reka ná-
lega fimm hundruð marsvín á land
í Hlíðarhúsabót, svo sem Sigurður
Breiðfjörð kvað:
Marsvín ráku menn á land,
mjög nær fimm hundruðum.
Svo sem nærri má geta, gekk eigi
lítið á í Reykjavík meðan á þessu
stóð, og íóru allir til, er.færir voru.
Aðrir flykktust saman á kambinum
fyrir ofan fjöruna, til að horfa á
lcikinn. Biskupi var og forvitni á að
sjá hann, og lét leiða sig úr húsi sínu
niður á kambinn. Settist hann niður
á fjalviðarbunka, er þar lá, og horfði
á aðfarirnar. Veður var kalt og norð-
anstormur. En er biskup hafði seti'ð
svo nokkra stund, kenndi hann
kulda og lét leiða sig heim í hús sitt
og lagðist í rekkju. Elnaði honum
brátt sóttin, unz hann lézt um kvöld-
ið. Var hans mjög saknað. ,ýHann
hafði verið hinn mesti ljúflætismað-
ur, og kölluðu margir Geir góða,“
segir Jón Espólín. Jarðarför hans fór
fram í Reykjavík í október, svo að
eigi hafði önnur viðhafnarmeiri ver-
ið hér á landi, það er menn vissu.
Var engum boðið til, nema þeim, er
skyldu þjóna honum til grafar, en
allir helztu menn í Gullbringusýslu
komu þar, búnir sem bezt, og emb-
ættismenn í virðingai’klæðum sín-
um. Voru viðstaddir kaupmenn
flestir, skólasveinar allir og nokkur
hundruð búenda. Embættismenn og
stúdentar báru kistuna, 12 í senn, og
skiptust oft á, því „kistan var mjög
þung af heilum plönkum, svo haldið
var að lítt skorti á 4 vættir, en sjálft
ÞORVALDUR Á SAUÐANESI.
Þorvaldur Rögnvaldsson skáld á
Sauðanesi á Upsaströnd var fæddur
skömmu fyrir aldamótin 1600. Hann
var talinn kraftaskáld mikið, enda
átti hann að hafa numið galdur og
rúnaristingar. Ekki var Þorvaldur
skaðasár, þó hann yrði fyrir fjár-
missi. Einhverju sinni tók snjóflóð
alla sauði hans og bát og spýtti á sjó
út. Þegar kona Þorvalds vissi það,
féllst henni mikið um og fór að
gráta. Þorvaldur kom þá að henni
og kvað vísu:
var líkið fullar fjórar vættir (320
pund!), því maðurinn var þrekinn og
feitlaginn.“ Húskveðju hélt Guð-
mundur Bjarnason aðstoðarprestur
að Görðum, en ræðu í dómkirkjunni
Árni stiftsprófastur Helgason.
Sungu tveir söngflokkar til skiptis,
eitt vers í senn, annar á latínu, en
hinn á íslenzku. Tinskjöldur var lát-
inn fylgja kiötunni, með grafminn-
ingu á latínu, er Árni Helgason hafði
samið, en haglega gerður silfur-
skjöldur, smíðaður af Þorgrími gull-
smið á Bessastöðum, var festur upp
í dómkirkjunni. Þar var á grafletur
'dftir Magnús Stephensen, á latínu og
íslenzku. -
Kona Geirs biskups var Sigríður
Halldórsdóttir prófasts Finnssonar í
Hítardal. Þau eignuðust fjóra syni,
er dóu állir á unga aldri, nema Árni,
er stúdent varð og bóndi á Miðhús-
um í Reykhólasveit.
Þá er Geir biskup vígðist, kvað
síra Jón Þorláksson á Bægisá þessa
snjöllu vísu:
Oft skjómar skæðir
skera svo blæðir,
geira-hregg hræðir,
hratt þegar æðir.
ísland eitt ræðir:
„Oss gáfu hæðir
Geir þann, sem græðir.“
Mas er að hafa mammonsgrát,
þó miðlist nokkuð af auði,
nú skal efna í annan bát
og ala upp nýja sauði.
Hókarlainiðið.
Einhverju sinni vildi Þorvaldur
búa sér til hákarlamið, svo hann
þyrfti ekki eins langt að sækja afla
og aðrir. Er þá sagt, að hann hafi
smíðað kláf eða hrip ákaflega sterkt
og reyrt í böndum. Segja þá sumir,
að Þorvaldur hafi tínt ýmislégt í
klófinn, og er ekki tilgreint, hvaö