Fréttablaðið - 21.09.2015, Qupperneq 6

Sakamál  Hjá Útlendingastofnun
hefur vaknað grunur um að börn
séu flutt hingað til lands á fölskum
forsendum. Eða að þeir aðilar sem
börnum er ætlað að búa hjá hafi ekki
yfir þeim lögformlega forsjá.
Alda Hrönn Jóhannsdóttir, aðstoð-
arlögreglustjóri lögreglunnar á höfuð-
borgarsvæðinu, segir lögregluna hafa
rannsakað mansal þar sem grunuð
fórnarlömb voru undir lögaldri.
Alda nefnir að fórnarlamb í man-
salsmáli frá árinu 2009 hafi aðeins
verið sautján ára gömul þegar hún
kom fyrst til landsins. „Að öðru leyti
hefur ekki verið haldin nein tölfræði
í málaflokknum utan þessa árs og
því erfitt að festa hendur á fjölda.
En já, það er grunur um þetta, bæði
varðandi hagnýtingu í vændi og eins
vinnumansal.“
Í skýrslu bandaríska utanríkisráðu-
neytisins um mansal sem kom út í júlí
eru íslensk stjórnvöld gagnrýnd fyrir
lítinn stuðning við málaflokkinn.
Tekið er fram í skýrslunni að hér á
landi skorti þjálfun til þess að greina
mansal í hópi vegalausra barna og
hælisleitenda. Þá skorti sérhæfða
þjónustu til barna og karla sem eru
grunuð fórnarlömb mansals.
Fólk getur hafnað DNA-greiningu
Þorsteinn Gunnarsson hjá Útlend-
ingastofnun segir lögreglu og barna-
verndaryfirvöldum gert viðvart þegar
grunur vaknar um að vegalaus börn
séu flutt til landsins án fjölskyldu-
tengsla. Stofnunin sjálf getur kallað
fólk í viðtal og óskað eftir rann-
sóknum á erfðaefni til að sýna fram
á skyldleika. Fólki er hins vegar ekki
skylt að gangast undir slík próf og
getur hafnað slíkri beiðni. Í þeim
tilfellum þarf lögregla að fylgja eftir
óskum um DNA-greiningu.
„Útlendingastofnun hefur haft
samband við lögreglu og barnavernd-
aryfirvöld þegar stofnunina grunar
að aðstæður barns séu ekki eins og
framlögð gögn bera með sér. Jafn-
framt þegar börn eru vegalaus, þ.e.
án forsjáraðila. Útlendingastofnun
hefur jafnframt kallað fólk í viðtöl og
óskað eftir rannsóknum á erfðaefni
til að sýna fram á skyldleika.“
Röngum gögnum framvísað til að
hjálpa börnum
Þorsteinn segir ekki hafa verið stað-
fest í neinu máli að börn hafi verið
flutt til landsins til nýtingar af ein-
hverju tagi. Hins vegar hafi verið
staðfest að börn hafi verið flutt til
landsins á grundvelli rangra upplýs-
inga. Til dæmis rangra forsjárgagna
eða fæðingarvottorða. Þá segir hann
að það hafi komið upp mál þar sem
ljóst sé að gripið hefur verið til þess-
ara ráða til að bjarga börnum úr erf-
iðum aðstæðum.
„Ekki er alltaf grunur um mis-
notkun eða nýtingu á börnunum.
Það hafa komið upp mál þar sem
aðstæður eru þannig að frekar sé
verið að hjálpa börnunum eða verið
sé að reyna að komast fram hjá
reglum um ættleiðingar. Útlend-
ingastofnun leggur alltaf áherslu á
að fullnægjandi gögn þurfa að vera
til staðar í öllum málum og sérstak-
lega í málum barna. Ekki er öruggt að
þeir sem hafa lögformlega forsjá yfir
barni erlendis hafi gefið samþykki
sitt þó að barn dveljist hjá ættingjum
hér á landi. Því er afar mikilvægt að
fullnægjandi gögn séu alltaf lögð
fram í málum barna og að vandað sé
til yfirferðar umsókna.“
Barnaverndaryfirvöld fá forsjá
barnanna
Þegar kviknar grunur um að vegalaus
börn dveljist hér á landi hefur barna-
vernd hlutast til um vistun barnsins
og getur sótt um dvalarleyfi fyrir
þeirra hönd.
„Þegar ljóst er að þeir aðilar sem
flutt hafa barnið hingað til lands eru
ekki með lögformlega forsjá verða
barnaverndaryfirvöld að taka for-
sjána yfir. Útlendingastofnun vísar
frá dvalarleyfisumsóknum fyrir börn
þegar sá sem leggur fram umsókn-
ina hefur ekki til þess lögformlega
heimild. Því er mikilvægt að barna-
verndaryfirvöld bregðist skjótt við
svo unnt sé að veita börnum í þessari
stöðu dvalarleyfi á meðan verið er
að vinna í málum þeirra hjá stjórn-
völdum.“
Skortur á fræðslu og þjálfun
Þorsteinn segir hingað til hafi skort
viðunandi fræðslu og þjálfun í mála-
flokknum. Það helgist fyrst og fremst
af fjárskorti. „Fræðsla sem fræðslu-
hópur á vegum innanríkisráðu-
neytisins hefur sinnt síðustu mánuði
hefur þó skilað gríðarlegum árangri
og er ljóst að sú mikla vitundarvakn-
ing er að stærstum hluta að þakka
þeim einstaklingum sem þar fara
fremstir í flokki.“
Vitað um börn og ungmenni sem eru
flutt til landsins á fölskum forsendum
Þess eru dæmi að börn eru flutt til landsins á fölsuðum gögnum. Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins um mansal eru íslensk
stjórnvöld gagnrýnd vegna þess að hér á landi er engin sérhæfð þjónusta fyrir börn sem grunur leikur á að séu fórnarlömb mansals.
Svokölluð leikfangaganga sem farin er í Gvatemala árlega vegna týndra barna. Foreldrar og aðstandendur krefjast aðgerða gegn mannránum og mansali barna.
Fréttablaðið/EPA
2 2 . s e p t e m b e r
- Oddur Jónsson
- Sigríður Kristjánsdóttir
- Guðrún Ólafsdóttir
- RAKARINN -
FRÁ SEVILLA
- Gissur Páll Gissurarson
- Antonia Hevesi píanó
H Á D E G I S T Ó N L E I K A R
- L U N C H T I M E O P E R A C O N C E R T S -
Þriðjudaga kl. 12.15 í Norðurljósasal - Hörpu.
Frítt inn á þessa fyrstu tónleika.
Það hafa komið upp
mál þar sem að-
stæður eru þannig að frekar
sé verið að hjálpa börnunum
eða verið sé að reyna að
komast fram hjá
reglum um
ættleiðingar.
Þorsteinn
Gunnarsson
hjá Útlendinga-
stofnun
Viktoría
Hermannsdóttir
viktoria@frettabladid.is
Kristjana Björg
Guðbrandsdóttir
kristjanabjorg@frettabladid.is
Mögulegar ástæður
þess að börnum er
smyglað til landsins
Örþrifaráð til þess að koma börn-
um úr erfiðum aðstæðum í heima-
landinu
Ólögleg ættleiðing
Til þess að selja þau í vændi
Til þess að nýta þau í vinnu
Til hagnýtingar í aðrar tegundir
mansals; peningaþvætti og fíkni-
efnainnflutning
*heimild Unicef: Understanding the causes of child
trafficking as a precondition for prevention
Hvað ef þetta væri einhver þér nákominn?
John Kerry kynnti nýja skýrslu um mansal
í heiminum þann 27. júlí sl. Við það tæki-
færi minnti hann á að baráttan gegn man-
sali sé gríðarleg áskorun sem allir þurfi að
taka þátt í. „Hvað ef mansalsfórnarlambið
væri einhver sem við þekktum? Hvað ef
það væri nágranni okkar, eða verra eins og
í martröð, sonur eða dóttir eða einhver
nákominn?“
Í skýrslunni eru gerðar athugasemdir við
framkvæmd aðgerðaáætlunar íslenskra
stjórnvalda. Bæta þurfi eftirlit á vinnu-
stöðum, þekkingu saksóknara og dómara
á mansali og efla löggæslu. Þá er sérstak-
lega tekið fram að það skorti úrræði fyrir
fórnarlömb mansals á barnsaldri og þekk-
ingu til þess að bera kennsl á þau.
2 1 . S e p t e m b e r 2 0 1 5 m á N U D a G U r6 f r é t t i r ∙ f r é t t a b l a ð i ð
2
1
-0
9
-2
0
1
5

0
6
:0
6
F
B
0
4
8
s
_
P
0
4
3
K
_
N
Ý.
p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
4
2
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
0
6
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
0
7
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
1
6
5
4
-6
1
8
8
1
6
5
4
-6
0
4
C
1
6
5
4
-5
F
1
0
1
6
5
4
-5
D
D
4
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
5
B

F
B
0
4
8
s
C
M
Y
K