Lögmannablaðið - 2016, Síða 35

LÖGMANNABLAÐIÐ TBL 04/16 35
SITJA ALLIR
VIÐ SAMA BORÐ?
FLOSI H. SIGURÐSSON HDL.
réttindi sem það hefur, forsjá barna þeirra. Er um miklu
mikilvægari réttindi að ræða heldur en þau hvort leggja
eigi fjárkröfu á einhvern eða ekki, t.d. vegna galla á fasteign.
Aðilar eiga að vera jafnir við öflun sérfræðilegra álitsgerða
Undirritaður getur ekki skilið hvers vegna aðilar forsjár-
sviptingarmála geta ekki haft sömu réttindi og aðrir til
þess að sýna fram á að kröfur þeirra skuli taka til greina
fyrir dómi. Munurinn á þessum málum og almennum
einkamálum felst í því að þetta eru flýtimeðferðarmál og
ættu möguleikar aðila að vera takmarkaðri að tefja málið
verulega, s.s. með framlagningu ítrekaðra matsbeiðna og
yfirmatsbeiðna. Af dómaframkvæmd Hæstaréttar virðist
þó ekki vísað til þessa sjónarmiðs heldur fyrst og fremst
að gagnaöflunin sé þarflaus vegna fyrirliggjandi skýrslu
sálfræðings, sem í flestum ef ekki öllum tilvikum er verktaki
viðkomandi sveitarfélags. Þá má jafnframt benda á að við
gerð skýrslna sálfræðinga er almennt ekkert samráð haft við
lög mann matsþolans, hafi matsþolinn yfir höfuð lögmann
sér við hlið, hvorki varðandi framkvæmd, gerð eða val á
matsmanni. Í einhverjum tilvikum getur lögmaður, ef hann
leggur sig sérstaklega eftir því, fengið að taka einhvern þátt
í vali á matsmanni en almennt er aðkoma lögmanns að
öðru leyti takmörkuð og starfsmenn barnaverndaryfirvalda
taka ekki til greina athugasemdir lögmanns varðandi gerð
matsins. Þessu er þveröfugt farið ef gert er dómkvatt mat
undir rekstri málsins, hafa þá báðir aðilar sama aðgang að
matsmanni, matsmaðurinn er annaðhvort valinn af aðilum
sameiginlega eða dómstóllinn velur sjálfur matsmann án
aðkomu aðila málsins. Þá geta lögmenn komið að athuga-
semdum varðandi gerð matsins, hverja rætt skuli við, hvað
leggja skuli áherslu á, o.s.frv. Er þetta gert til þess að tryggja
hlutleysi matsmannsins við gerð matsins.
Úrbóta er þörf
Lausn þessa vandamáls er vandfundin. Einn möguleikinn
felst í því að Hæstiréttur víki frá fyrri dómafordæmum í
málum í framtíðinni vegna þeirra sjónarmiða sem rakin
hafa verið í umfjöllun þessari, en það gerir Hæstiréttur
auðvitað endrum og sinnum. Hinn möguleikinn er að
lögfesta nýtt ákvæði í barnaverndarlög sem staðfestir rétt
málsaðila til þess að afla matsgerðar dómkvadds mats-
manns um for sjárhæfni sína, matsmanns sem hefur samráð
við báða aðila um framkvæmd matsins, í hverju matið skuli
felast, hverja rætt skuli við þegar matið er framkvæmt
o.s.frv. Telur undirritaður þó ankannalegt ef lögfesta þarf
rétt aðila á tilteknu réttarsviði til þess að njóta réttinda
sem eru í samræmi við meginreglur einkamálaréttarfars.
Hugsanlega er það þó eina mögulega úrræðið.