Bergmálið - 12.06.1899, Blaðsíða 3

59
verðui' of þung fyrir liin veiku
meltingarfæri ungkálfeins.
Kálfurinn má ekki offylla sig.
Þegar kálfurinn fær að sjúge móð-
urina, er engin hætta á, að hann
ofþyngi meltingárfærin. Þá neytir
hann fæðunnar smátt og smátt, en
þar á móti þegar kálfmum er gefið
tvisvar á dag, eins og víðast á sór
stað, er hann svo hungraður þess á
milli, að þegar hann fær í'æðuna
svolgrar hann hana í sig gráðugt og
ofjþyngir með því meltingarfærin, er
orsakað getur húkhlaup og veildun
á meltingarfærunum, þoss vegna
ætti að gefa kálfinum minst þrisvar
á dag og þar afleiðandi mjólka kúna
þi'isvar daglega.
Sjúkdómar þeir er oftast koma fyr-
ir á ungkálfum, svo sern búkhlaup
og innyflabólga, á oftast nær rót sína
að rekja til vanrækslu á framan sögð-
um reglum.
Hvað mikið gefa ætti kálfinum að
mjólk, er mikið undir kornið stærð
hans, en nægileg mjólkurgiöf hefir
verið álitið senr hér segir:
1. vikuna frá 2 potturn jafnt hækk-
andi upp í 4 potta.
2. vikuna frá 4—5 potta á dag.
3. og 4. vikuna fiá 5—7 pt. á dag.
Fjórðu vikuna skal bjóða kálfiuum
smágert og vellyktandi hey.
Þegar kálfurinn hefir verið alinn
í 4 vikur á njmijólk, fer fóðrið að
verða svo kostbært að maður neyð-
ist til að hætta við nýmjólkina og
gefa kálfinum aðra fæðu. Ef kálfur-
inn á ekki að leggja af og rírnun
að koma í vöxt hans, verður maður að
velja það fóður, sem er líkast ný-
mjólkinni að efua samsetningu. Það
som kátfum or vanalega gefið í stað
nýinjólkur, svo sem áir og nudan-
renning, er mjög þungt fyrir melt-
ingarfærin og vuntar alt fitnefni. Þcið
sem helzt mundi iíkjast nýmjólkinni
að efna samsetningu, er „flaxseed“.
Maður sýður J úr nela af „fl ixseed“
1 potti af vatni og 1 potti af ný-
mjólk. Og geftu' káltínum þessa
biöndu 3var á d:ig fyrstu vikunn
eftir nð mjólkurgjöíin hefir verið
minkuð. Með slíkri gjöf nmndi kálf-
urinn þroskast vel.
Aðra vikuna ^ pela af „fiaxsóed",
2 potta vatn, 4 pott ný'njólk og
i pott undanrenning, þrivar á tlag*
Þessu sk.tl haldið áfram j.ifnt vax-
andi eftir því sem kálfurinn stækk
ar, og haun útheimtir meira fóðui';
en þogar hann fer að jeta meira af
góðu heyi, niætti smátt og smátt
minka „flaxið'* eu gefa í þoss stað
haframél eða annan góðan fóðurbætir,
og halda því áfram þar til kálfur-
inn er 8—10 mánaða gamall, þá er
hann farinn að jeta svo mikið hey
eða gras, að hætta má að mestu leyti
við fóðurbætirinn.
Meðan kálfinum er gefinn fóður-
bætir (kraftdrykkur) kemur oft fyrir
að sýra myndast í ÍDnyflunum, er
orsakar búkhlaup. Þá er gott að láta
kálfinn sleikja dálítið af smátt muldri
krít.
Kálfastían ætti að vera rúmgóð,
björt og loftgóð. Hún ætti að vera
þiljuð sundur í tvent, aðra fyrir kálfa
innan mánaðai' gamla, en hiua fyrir
kálfa sem komnir eru yfir þann aldur.
Stíui'nar ættu að hreinsast á hverjum
degi, og' dreifa svo yfir þæi' hey-úi'-
gaugi eða strái og ofur litlu af fínu
kalki, því kalkið eyðir vondri lykt,
en hin steika mykjulykt, er ákafiega
óholl fyrir ungkálfa. Hreint loft og
hreifing ei' nauðsynlogt fyrir kálfinn.
Stío.n ætti því að vera rúmgóð, svo
kálfuvinn geti hreift sig eftir vild.
Loftgöt ættu að vera á þeim vegg
fjóssins, sem kálfsstían liggur við, svo
hægt sé að hleypa inn hreinu lofti
eftir vild; Einuig ætti að vera af-
girtui' garður við vegginn og dyr á
honum, til áð geta slept kálfunum
út ú dagin þegar gott er veður, til
líkams hreifmga, að styrkja vöðvana
og þenja út lungun og brjóstholið.
Kálfai’ ættu aldrei að vera bundnir
á bás fyr en þcir ern 6—8 mánaða
garolir, að binda uýfædda kálfa, er
ákafiega skaðlegt fyrir þá, þeir láta
oftast illa í bandi, og slengjast frá
eimun vegg t.il annars, og hefir slíkt
illar afleiðirigar fyrir kálfiun. A ný-
fæddum kálfum eru beinin mjög lin
og veik, og ef þau mæta miklum
högguin geta þau afiagast, eins er það
skaðlegt fyrir kálhnn að vera bund-
inn og t’á ckki að hreifa sig eftir vild.
Á kvígu kálfum er kvígualdur
kallaðui' fiá því kálfurinn er 8 máu-
iiða til 2^ árs, á því tímabili er þrent,
að athuga:
1. Að kvígan vaxi jafnt að líkams
vexti og holdum, svo hún 15
mánaða gömul sé svo þvoskuð,
að hægt sé að koma á hana
hurði.
2. Að eftir að hún er fengin, sé í
svo góðum lioldum að húu geti
nært fóstrið án þess að leggja
af sjúlf eða rírna að vexti.
3. Að luin eftir að ri'afa átt kálfinn
mjólki vel og standi ekki lengi
gohl.
Efiir að kvígan er fengin og
fóstrið f'er íið myndast, þarf hún
að hafa svo gott og mikið fóður, að
hún geti nært fóstrið án þess að leggja
af á holdum, því ef hún lienr ekki
nægilegt fóður, meira en til síns eig-
in viðurhalds, verður hún að næra
fóstrið af síuum eigin holdum, og er
slíkt mikill hnekkir fyrir hana, hvað
framför snei'tir.
Þegar kvígan heíir átt kálf og
fer að mjólka, þarf hún að hafa
nægilegt fóður fram yfir þið, sem
hún þarf til líkams viðurhalds, til að
framleiða mjiílkunnyndanina, og ætti
það helzt að vera létt og auðnielt
fóður. volgir drykkir, undanrenning
og áir er einkar gott, og' haframél eða
annar góður fóðurbætir. Ef kvígan
á þessu tímabili er illa fóðruð, býr
hún að því alla sína æfi. Bléðstraum-
urinn verður lítill til júgursins og
mjólkurmyndanin lítil, og fá þá ekki
mjólkurholurnar í júgrinu næga rojólk
til að útþenjast og stækka.
Húðiu er þýðingar mikil fyrir efna-
breytinguna og hjálpar lungunum í
því, að í gegn nm hana gnfa óbrúk-
leg efni, og ætti því að halda húð-
inni vel hreinni fní öllu rvki,
kemba hana og busta daglega.
Þegar kvígan heíir gongið með
fóstrið 6—7 mánuði, fer júgrið að
stækka. Þá er gott að venja kvíguna
við að strjúka á henni júgrið og
teygja spenana, því þá lætur hún
betur þegar kemur til að mjólka hana,
við það venst blóðstraumurinu að
júgrinu og mjóikúrmyndanin verður
meiri. Eftir að kvígan hefir átt
kálfinn, skal nákvæmíega gæta þess,
að injólka hana vel, tæma júgrið tii
síðasta dropa, því ef nokkuð verður
eftii' súrnar það, og getur orsakað
júgurbólgu. Einnig skal gæla þess
þegar kvígan fer að geldast, að mjólka
hana eins lengi ognokkur dropi fæst
úr júgriuu, því ef hætt er of snemma
að mjólka hana, venst liún á að hætta
að mjólka um sama tíma og hætt var
að mjólka hana.
Ný-Islendingar!
Þegar þið viljið vátryggja hús
ykkar, þá snúið ykkui tii
G. Ejrjólfssonar,
ICELANDJC EIYEE;
hann er agent fyrir
North-West Fire Ins.
Co of Man
Þetta fólag heíir borgað þúsundir
dollara inn í nýlonduna, og er alþekt
fyrir fljót, og árejðflnleg skil.
Islenzkar bækur
til sölu hjá
G, ÍVi, Tín.iipn.i
Biblíusögur Herslebs í bandi 0 55
Bókasafn alþýðu, árg. 0 80
Björk Ijóðmælariteftir S. SímonssonO 15
Búkolla og Skák G. Friðjónsson 0.15
Dönsk-íslenzk orðabók eí'tir J. J. 2 lö
Draumaráðningar G. M............. 0 10
Eðlislýsing jarðarinnar.......... 0 25
Eðlisfræði....................... 0 25
Efnafræði........................ 0 25
Eimreiðin 1. ár. (endurpientuð 0 60
----do---- II ár. þrjú liefti....1 20
----do---- III. ár .............. 1 20
----do----IV. ár.................i 20
Elenóra skáldsaga eftir G. Ií.... 0 25
Ensk-íslenzk orðabók eftir G. Z....1 75
Giettisljóð, M' J.....................0 70
Goðafræði Gr og Rómverja..........0 75
Hjálpaðu þér sjálfur, í bandi......0 55
Heljarslóðarorusta eftir B. Gr.....0 30
Hvers vegna? Vegna þess!..............2 00
ísland, Þ. G., vikublað, árg..........1 40
íslands saga, Þork. Bjarnason....0 00
Islendiiiijasö'jur:
1-2. fslendingabók og Landnáma 0 35
3. Saga Harðar og Hólmverja 0 15
4. „ Egils Skallagrírnssona J 0 5S
5. „ Hænsa Þóris 0 10
6. Kornmáks saga •••0 20
7.Vatnsdæla saga "'0 20
S' Saga Gunnl. ormstungu "• 0 10
9. ,, Hrafnkels Freysgoða .."'010
10. Njáls saga 0 70
11. Laxdæla saga J .............0 40
12. Eyrbyggja sag J.............0 30
13. Fljótsdæla saga............. 0 25
H. Ljósvetninga saga................0 25
15. Saga Hávarðar fsfirðings 015
20. Reykdæla sag 0 20
p7. Þorskfirðinga sag 0 15
lS. Finnboga saga 0 20
(9. Víga-Glúms sag 0 20
20 Svarfbæla saga............... 0,20
21 Vallalióts ............... 0,10
‘/2 Vapnfirðinga sag 0,10
2o Flóamanna „ ,, o!l5
24 Bjarnar saga Hítdælarkappa 0,20
Jökulrós, skáldsaga eftir G. H. 0 20
Kvöldvökur I. og II. partur 0 75
Kvennafræðarinu eftir Elír. Brieml 00
Landfræðissaga íslands I. 1 20
..... ,. „ „ II. 0 80
Ljóðmæli Gr. Thoms., í bandi 150
——do—— Stgr. Thorst. í bandi 1 40
----do---- Gísla Tlior., í bandi 0 60
----do----H. G. Sigurgeirsson 0 40
Lrerdómskver H. H. í bándi 0 30
Mannkynssögu-ágrip P. M. 1 10
Mentuimrástandið íslandi 0 20
Njóla, eftir Björn Gunnla igsson 0 20
Nokkur fjórrödduð sálmalög 0,50
Saga Festusar og Ermenu 0 05
„ Villifers frækna 0 25
,, Kára Kárasonar 0 20
„ Gönguhrólfs ... 0 10
„ Sigurðar þögla . ........... 0 30
„ Halfdánar ,Barkars ......... 0 10
„ Asbjarnar Agjarna ....... 0 20
Stafrof'skver, G. M. Th. 0 lo
Steináfræði, Ben. Grönd. 0 80
Sunnanfari, árgangurinn 1 00
„ VII. ár, I. hefti 0 40
Svava, I. árgangur í hefti 0 50
„ II. ár. (12 hefti) ......... 1 00
Sveitalífið fyrirlestur ......... 0 10
Sögusafn Isaf. I. II. m. ........ 1 00
Sjnglög eí'tir H. Helgason 1. liefti 0,40
Signr og kvæði [E. Beneliktsson] 0,00
Syndaílóðið fyrirlestmr ......... 0 10
Tjaldbúðin. rit eftir séra II. Péturss. 0 25
Trúin á guð .8 fyrirlestrar 0 35
TJrv'alsrit Sig. Breiðtjörðs 175
Valið, eftir S. Snæland .........0,50
Verktall kvenna 0 25
Vinabros; eftir Svein Símonarson 0 £0
Þjóðsögur’ Ól. Davíðsson, í bandi 0 55
Þáttur Eyjólfs ok Pétnrs,
fjárdrápsmálið í Iiún þingi 0 25
Þáttur beiuamálsins 0 10