Nýja öldin - 30.10.1897, Side 4

24
ingi og samkvæmara tugakerfi voru
1 peningatalinu. — Og þetta er ið
eina löglega.
Einn velvirtr maðr ritar oss svo:
„Ég kom hér á dögunum til R.-
vikr og ætlaði meðal annara erinda
að segja upp blaðinu „N. N.“; ég
borgaði þennan árgang að fullu, og
sagðist ekki vilja hafa blaðið lengr
en til ársloka. En útgefandinn sagði
mér, að uppsögn mín kæmi of seint.
Það þyrfti svo og svo margra mán-
aða fyrirvara til þess að uppsögnin
yrði tekin til greina. Mér þótti það
kynlegt; en hann sýndi mér, að það
stendr á blaðinu með sandsmáu letri
á afviknum stað, að uppsögn sé ó-
gild, nema hún komi svona mörgum
mánuðum fyrir áramót til útgefanda.
Ég hafði aldrei veitt þessu eftirtekt.
Mér var bodið blaðið til kaups
á sinni tíð skilyrðislaust, og borgaði
ég þá árgang fyrirfram um leið. Ég
vissi ekkert um þetta uppsagnarskil-
yrði, þegar ég gerðist kaupandi að
blaðinu, og hefi aldrei gengið að slíku
skilyrði. Nú er mér spurn: er hægt
að lauma svona upp á mig skuld-
binding fyrir óákveðinn tíma mér ó-
afvitandi? Er ég bundinn við að
borga blaðið, ef ég neita að taka við
því eftir að þessum árgangi, sem ég
hefi borgað, er lokið?
* * *
Vér þorum óhult að ráða spyrj-
anda til að neita að taka við blað-
inu og neita að borga það. En gæta
verðr hann þess, að neita að taka við
því. Enginn maðr er skuldbundinn
til að halda blað lengr en hann hefir
um samið.
En einhliða skilyrði útgefanda er
enginn samningr, nema hann hafi
skilmerkilega tekið hann fram við
áskrifanda um leið og áskrifandinn
gerðist kaupandi að blaðinu.
Spyrjanda er alveg óhætt að láta
útgefanda sækja sig að lögum út af
þessu.
Og nú ganga þeir á hólm út af
Volta-krossinum.
Hvað er Volta-krossinn?
Volta-krossinn eru tvær málm-
þynnur (önnur úr kopar, hin úr Zinki)
með rýju á milli, vættri í vatni. —
Málmþynnurnar eru gerðar í kross-
lögun; en í sjálfu sér mættu þær eins
vel vera kringlóttar eða ferhyrndar
eða með öðru lagi. Það gerirekkert
til. Þessi kross, sem erlendis er seldr
á i krónu, en hér á i kr. 50 au., er
svo sem 5 aura virði, ef mikið erbú-
ið til af þeim í einu. Það mætti vel
selja þá með góðum arði á 10 aura,
ef eigi væri kostað miklu upp á að
auglýsa þá.
Volta, ítalskr náttúrufræðingr á
18. öld, fann, að það má framleiða
raímagn með því að mynda súlu úr
zink-þynnum og koparþynnum ávíxl
og halda. raka á þeim. Einar tvær
þynnur með votri rýju á milli fram-
leiða svo lítið rafmagn, að það er
sero ekkert að telja. Volta-krossinn
er því húmbúgg til að svíkja pen-
inga út úr auðtrúa fólki.
Um petta þarf ekki að deila. A
pvi leikr enginn efi.
Svo ritar landlæknirinn ofrlitla
aðvörun í „ísafold" og segir fólki að
vera ekki að kaupa þetta fánýta svika-
tál, sem hann kallar -„argasta húm-
búgg".
En jafnframt ámælir læknirinn
harðlega hr. Jakob kaupmanni Gunn-
laugssyni fyrir það, að hann hafi á
hendi aðal-söluumboð á þessu húm-
búggi. _________________
Svo kemr Tryggvi Gunnarsson
bankastjóri í næsta blaði „ísafoldar"
og samsinnir þetta alt, og bætir því
við, að ritstjórar blaðanna séu jafn-
vítaverðir Jakobi, eða enn vítaverðari,
þar sem þeir auglýsi þetta.
Hitt hefir gleymzt bæði landlækn-
inum og bankastjóranum, að áfella
líka alla þá kaupmenn vlðsvegar um
land, sem hafi útsölu á þessu „húm-
búggi".
Það er reyndar ekki gott að sjá,
í hverju petta „húmbúgg“ er lakara
en t. d. grassía („Haarlemmer-olía"
eða medicamentum gratia probatum)
og krón-essens, er vér þykjumst mega
fullyrða að hafa séð í verzlunarbúðum
Gránufélagsins, þá er hr. Tr. G.
stýrði því.
En aðalatriðið er það, að kaup-
menn verzla í atvinnuskyni, og er það
eðlilega ekki hlutverk þeirra að vera
forráðamenn fólksins, heldr flytja því
þaðj sem það vill hafa eða óskar að
kaupa, eða hafa á boðstólum varning,
sem þeir fá kaup fyrir að selja.
Slíkt leiðir af eðli viðskiptafrelsis
eða frjálsrar verzlunar.
Sé hægt að færa lögfulla sönnun
á, að eitthvert kynjalyf (t. d. Volta-
kross) hafi að náttúrlegu eðli alls eigi
þá eiginleika, sem því eru eignaðir í
sölu-auglýsingunum, og ekki sízt ef
sannað yrði, að vottorðin, sem prent-
uð eru með, sé uppspuni, eða nöfn
undir þeim fölsuð, þá væri víst beinn
vegr til að fá þeim, sem slíkt hafa á
boðstólum, refsað fyrir að svíkja út fé
undir ósönnu yfirskini. Eí landlækn-
irinn eða bankastjórinn, eða hver
annar, sem vill vera „forsjón lands
og lýða“, vildi fá dóm fyrir slíku, þá
væri æfi þess kynjalyfs lokið með því
hér á landi. Þá þyrði enginn að
selja ósómann framar.
Þetta væri þarft verk af þeim herr-
um, miklu þarfara en að prédika fyrir
daufum eyrum í blöðunum.
Hitt nær engri átt, að áfella kaup-
menn fyrir að selja löglega vöru, eða
blöðin fyrir að auglýsa þennan varn-
ing sem annan.
„Dagskrá" leggr svo otð í belg
um rnálið — ekki til að verja Volta-
krossinn, sem hún játar að sé „hum-
búgg", heldr til að láta læknastéttina
íslenzku vita, að hún sé líka ámóta
„húmbúgg" yfirleitt. Hún segir, að
þeir (læknar vorir) „haugi út í fákunn-
andi almúga meðalagraut", sem þeir
sjálfir (læknarnir) viti vel að sé „skær-
asta, tærasta húmbúgg — og ekki
annað". Sjálfa þá kallar hún „vora
lítt mentuðu skottuskrögga með
læknis-nafnbót" og „treggáfaða, van-
kunnandi plástra-pjakka".
Ef nokkur maðr hefði nokkurt
hugboð um, að nokkur sál væri sú
við Dagskrá riðin, er nokkurn snefil
hefði af nokkurri þekkingu á nokkru
því, er að læknisfræði lýtr, þá væri
þetta þungbær dómr um læknastéttina
almennt. En því víkr nú samt líklega
einhvern veginn svo við, að lækna-
stéttm skríðr saman aftr eins og
ánamaðkr, þó að systir vor „Dag-
skrá" brytji hana í spað.
„Keisarinn yfir Austrríki og kon-
ungrinn yfir Ungverjalandi biðr vel
að heilsa J. Ól. og tjáir honum að
einkenningin hans á persónal-úníón
sé ekki rétt".
Þetta var í hreiðri „Dagskrár" 14.
þ. m. Sé það Dagskrár-bóndinn sjálfr,
sem er faðir að þessu fúleggi, þá vilj-
um vér ráðleggja honum að fá sér
annan hana í körfuna til hænu sinnar,
og vita, hvort hún getr ekki orpið
betra eggi.
Vér biðjum kærlega að heilsa
Austrríkis-keisara og Ungara-konungi
aftr, og biðjum að segja karlfuglinum
að hann sé að rugla um það, sem
hann veit ekkert um. Enda er þess
ekki von; hann hefir ekki þurft að
fást við nein ríki, sem eru í persónal-
úníón. En vitað mundu Austrríkis-
keisarar á undan pragmatísku sank-
tíóninni (1724) hafa, hvað þetta þýðir.
Nú sem stendr eru engin ríki á
hnettinum oss vitanlega í persónu-
sambandi nema Noregr og Svíþjóð.
Fyrir fám árum voru Holland og
Luxembourg í slíku sambandi, en því
er nú slitið.___________
Systir „Dagskrá" er að kvarta um,
að „N. Ö.“ hafi byrjað „með óþarfa
slettum og keskni til þessa blaðs"
(p: „Dagskr."). — Vér höfum nú í
meira en hálfan mánuð lesið alt 1.—
2. tölubl. af „N. Ö.“ reglulega á hverju
kveldi í rúminu, en höfum ekki getað
fundið þar aukatekið stygðaryrði til
nokkurrar veru milli himins og jarð-
ar. En vitaskuld — vér erum ekki
eins djúpsæir eins og „Dagskrá".
„Dagskr." lætr oss vita 14. þ-
m. að hún sé birg af smápeningum
núna sem stendr og geti »gefið til
baka«. Vér samgleðjumst systur vorri
yfir þessari nýju búbót; hingað til
hefir hún nefnilega verið auðugust af
stóru myntinni. ________
Nábúi vor fann upp á þeim fjára
hér á dögunum að fara að verða
fyndinn, og svo bjó hann til ið óum-
ræðilega orð: að „„N.öld“ra"“ I! Eor-
sjónin varðveiti oss og hann fyrir
meiru af því tagi. Hann ætti aldrei
að fást vio fyndni í málgagninu sínu.
Það er rnögr fyndni, sem er sro þunn,
að hún þoli að láta troða sér gegn
um „Skráar“-gatiðl