Tíminn - 23.12.1922, Blaðsíða 1

Tíminn - 23.12.1922, Blaðsíða 1
(ð)aíb£ei:i 03 afyreiéslutnaítur £iman» er 5 i 9 u r 9 e i r ^ r i b r i f s f 0 n, Sambanbsbúsinu, HeYfjaoíf. ^.fjgreibsía £ i m a n s er í Samban6sl)úsinu. (Dpin 6ucUe<3a 9—1,2 f. b, Simi 496. VI. ár. Iteykjavík 23. desember 1922 53. blað Utan ur heimi. Rússar og Þjóðverjar. Friðurinn í Evrópu hangir á veikum þræði. þjóðimar þreyta enn hvíldarlaust kapphlaup um yfirráð náttúrugæða og peninga. Gamlir vinir eins og Bretar og Frakkar, sem höfðu treyst vin- áttu sína með dýrum blóðfórnum, gera ráð fyrir bragðvísi og ásælni hvor fi-á öðrum. Nánir frændur eins og Bretar og Bandarikja- menn þreyta kappleik af öllu afli um yfirráðin á sjónum, og þar með forustu í verslunarmálunum. En þrátt fyrir samkepni banda- mannaþjóðanna innbyrðis er ein tilfinning, sem sameinar þá. það er óttinn við framtíðarbandalag Rússa og pjóðverja, móti Vest- urþjóðunum. Síðustu mánuðina hefir margt gerst í rnilliþjóðamálum.sem benti á að Rússar og þjóðverjar vildu taka höndum saman. þá sjaldan fulltrúar þessara þjóða hafa fengið að koma á alþjóðafundi, hafa þeir starfað saman leynt og ljóst. Verslunar- og viðskiftasamn- ingar komust fljótt á milli ríkj- anna. Ástæðan til þessarar vin- áttu var aðstaðan til Vesturþjóð- anna. þjóðverjar höfðu beðið ósigur og orðið að heita því að borga skaðabætur, sem þeir sjálf- ir telja sig ófæra að greiða nokk- urntíma. þýska þjóðin veit að vísu, að þótt þær skaðabætur yrðu allar greiddar, myndu sigur- vegaramir ekki græða á stríðinu. En þeir telja sig ekki geta borgað og vilja ekki gera það. Beita þeir sömu aðferðum til að komast hjá greiðslunum, eins og fyrir stríðið við að ná undir sig heimsverslun- inni. Hinsvegar þrýsta banda- menn, einkum Frakkar, fast á, að staðið sé við samningana og gefin loforð. þýska þjóðin hatar þessa sívakandi skuldheimtu, og telur það tilgang Frakka að gera þjóðverja að úrkynjuðum þræl- um vesturveldanna. Rússar hafa sömu sögu að segja. Vesturþjóðirnar krefja þá um greiðslu mikilla skulda frá keisaratímanum-, En Rússar vilja strika yfir allar gamlar skuldir, inn á við og út á við, og byrja nýjan þátt í heimssögunni, með alveldi ríkisvaldsins í atvinnumál- um og verslun. Sameiginleg andstaða sameinar þessar tvær þjóðir. Og nú er full- yrt, að milli þeirra sé leynilegt hernaðarbandalag. Hvor aðilinn á að bæta hinn upp. þjóðverjar hafa mikinn fjölda atvinnulausra sérfræðinga á öllum sviðum, og ótólulegan grúa þaulæfðra herfor- ingja og skotgagna- og skotfæra- "smiði, sem ekki mega vinna í landinu. Rússar eru hið mikla ónumda land álfunnar. par er gnægð náttúrugæða, og nógur vinnukraftur. þar er af miklu að taka til hermyndunar. Alt þetta á að sameina. Náttúrugæði og fólksmergð Rússlands, og vísinda- lega og hernaðarþekkingu þjóð- verja. Móti þessari hættu vilja vesturveldin, Italía og Ameríka verja sig með öllum ráðum. Jarðarför Hannesar Hafsteins fór fram í gær að viðstöddu miklu fjölmenni. Búðadýrðin og fjárkreppae. Mikil dýrð ber fyrir augu gests- ins, sem heimsækir Reykjavík þessa síðustu vikuna fyrir jólin. Aldrei hefir slík dýrð fyr sést í búðargluggum höfuðstaðarins. Enda eru búðirnar í bænum orðn- ar a. m. k. þriðjungi fleiri en þær voru fyrir 2—3 árum. 1 hinu nýja bæjarhverfi, í Skólavörðu- holtinu, mun t. d. láta nærri, að ný búð hafi verið opnuð í þriðja eða fjórða hverju húsi. Rafmagnsljósin, sem dýrari nmnu vera í Reykjavík en nokk- ursstaðar annarsstaðar á hnettin- um, þar sem aflið er fengið við vatnsafl, — þau varpa skæiri birtu yfir sælgætisvörurnar, sem eru meiri og fjölbreyttari en nokkiu sinni. Suðrænir ávextir eru þar og á boðstólum, svo að rninnir á frásögumar í þúsund og einni nótt. Nýjar búðir, sem selja barnaglingur, renna upp eins og fíflar í túni. Og skrautsýningar skartgripaverslananna og silki- búðanna hér norður í höfuðstað Islands munu fyllilega stahdast samkepni líkra stofnana í heims- borgunum. þá má ekki síður sjá vottinn þessa ríkidóms og velmegunar í dagblóðunum. Tvöföld koma þau út hvern daginn eftir annan. þau eru full af auglýsingum kaup- mannanna — hvatningum til al- mennings að kaupa þessar dýrð- legu vörur, sem inn hafa veríð fiuttar af einskærri umhyggju fyrir hag landsins og þörfum höf- uðstaðarbúanna. Reykjavík hefir aldrei verið eins ríkmannleg á ytra borðinu eins og nú. Og sennilega er það svo, að miklum þorra manna hér í bæn- um þykir þetta fara vel og sér ekkert við þetta athugavert. — En baksýnin er önnur. Atvinnuleysi er um leið meira í bænum en nokkru sinni áður. Fjárkreppan herðir að meir en nokkru sinni áður. Miklu fleiri kaupsýslumann- anna og f ramleiðendanna en nokk- um grunar, eru í raun og veru gjaldþrota menn. Allir hafa verið að tapa nálega undantekningarlaust alt þetta ár- ið, sem sungið er nú út með þess- ari búðadýrð höfuðstaðarins. Inn á hvert einasta heimili, undantekningarlítið, hefir fjár- kreppan haldið innreið sína. — Framsóknarflokkurinn stóð einn uppi með þá kenningu á síðasta þingi að banna þennan gengdar- lausa innflutning óþarfans til landsins. þótt hinir þingmennirnir gætu ekki orðið sammála um neitt annað, þá gátu þeir komið sér saman um þetta, að drepa þá sparnaðartilraun. Nú sjást afleiðingarnar. Hundr- uðum þúsunda króna, afurðunum af erfiði fjölda manna á hinu mikla kreppuári, er nú kastað í sjóinn fyrir glingur og óþarfa og verra en óþarfa. Og þjóðin og einstaklingar sökkva dýpra og dýpra í skuldafenið. Viljinn til að spara virðist hvergi vera til í landinu nema hjá bændastéttinni — þeirri stétt- inni, sem nú er sökuð um „versl- unarólagið" í landinu. — Hinn nýi ríkiskanslari þjóð- ffiearf í ELEPHANT CIGÁRETTES Qúffengar og haldar að reykja Smásöluverð 50 aur, pk. Tást alstaðar. THOMAS BEAR & SONS, LTD., LONDON. -^- -^^- -^>- ->9»- -^SSS ? ? é verja flutti merkilega ræðu um leið og hann kom í fyrsta sinn fram fyrir þingið. Hann gat þess í ræðunni, hvað væri allra alvar- legast um ástandið í þýskalandi, og það væri þetta: að menn væru hættir að spara, mciui heföu ekki trú á jþví leng;ur, að það hefði neina þýðingu, þessvegna lifðu menn ,nú eingöngu fyrir augna- blikið, eyddu öllu sem þeir öfluðu og meiru *n þeir öfluðu. það er svo að sjá, sem slík orð eigi ekki síður erindi hjá okkur hér ,á landi. Búðadýrð höfuðstaðarins er ekkert annað en svikul forgyll- ing. Eymd og fátækt, kaupbrall og kæruleysi er á bak við. Fánýt en stórhættuleg er þessi yfirborðs glæsimenska. Ekkert getur bjargað landinu aftur upp úr skulda ogvandræða- feninu, annað en spaxinaður, vinna og fast skipulag á fjármálum og atvinnulífi landsins. það verður að viðurkennast af- dráttarlaust, hvernig komið er og taka af því öllum afleiðingum, þá fyrst er hægt að reisa aftur úr rústunum. -------0------- Nleð tvo fil reiðar, . . „gæðinga" sunnan frá þýska- landi, þeysir þórður læknir á Kleppi fram á ritvöllinn að nýju, — og fer svo ógætilega, að gustuk mvm vera að vara hann við, áður en þeir lenda allir í sökkvandi feni. Annars má hann- eiga það, að trúmálaáhugi hans er mikill. Hann skrifar og skrifar, þótt hann vitanlega renni grun í þá staðreynd, að fjölmörgum blaða- lesendum dauðleiðist að lesa lang- lokur hans og margir trúi ekki sinasta orði af fullyrðingum hans og dómum um menn og málefni. það virðist bóla á nokkrum iðr- unarvotti hjá þ. Sv. út af frum- hlaupinu gegn orðum drengsins míns, en þó reynir hann að koma sökinni á mig, að eg skyldi ekki fyr en í síðustu kveðjuorðum mínum -til hans nefna orð drengs á 9. eða 10. ári „barnahjal", því að þá hefði hann ekki þurft að hlaupa svona á sig. Eg notaði nú samt þetta sama orð í fyrstu grein minni til þ. Sv. hér í blaðinu 9. sept. — En þá hefir farið eins og fyrri, þ. Sv. hefir ekki lesið nema hálfa setn- inguna, líkt og þegar hann var að telja bækurnar sem eg nefndi um Sundar Singh. — það er lík- ast því að ofstækið geri þ. Sv. hálfblindan og láti hann stund- um sjá ofsjónir, svo að merking orðanna snýst alveg við í því, sem b.ann les,. eins og brátt verður sýnt. En væri ekki ráðlegast fyrir hann að fara að afsaka frumhlaup sitt gegn Sundar Singh? Mér er kunnugt um, að sumir merkir samherjar hans hérlendis líta Sundar alt öðrum augum en þórð- ur gerir. . þ*. Sv. var svo fáfróður í haust, að hann hélt að það mundi vera villutrú frá lútereku sjónarmiði að minnast á afturhvarf eftir dauð- ann. Eg benti honum þá á bækur ýmsra merkra lúterskra guðfræð- inga fyr og síðar — Lúter sjálf- ur var í þeim hóp — þar sem greinilega er talað um „millibils- ástandið" og talið sjálfsagt, sam- kvæmt nýja testamentinu, að „öll- um verði fyr eða síðar veitt tæki- færi til að velja eða hafna Kristi". En svo bætti eg við, sjá Tímann 7. október þ. á.: „Hitt er annað mál, að enginn þessara manna, nema ef til vill Martensen, býst við, að árangur þess verði sá, að allir kjósi hjálp- ræðið". Að þessu fi'áteknu hefi eg ekki vikið einu orði í þessum grein- um hér í blaðinu að skoðunum mínum né annara lúterskra guð- fræðinga á eilífri glötun, eins og lesendur Tímans vita líklega allir nema þ. Sv. En samt sem áður er hann svo djarfur að segja í síðustu grein sinni: „Hann (þ. e. undirritaður) kveður þá skýlaust ekki trúa ein- hverri veigamestu kenningunni, er hann og guðfræðilegir skoðana- bræður hans hafa verið að hampa. Er það kenningin um eilífa glöt- un. Alt stagl þeiri'a um eilífa út- skúfun á því að vera helber leik- araskapur". það mun ekki viðeigandi, þar sem jafn sannleikselskandi maður og þórður á Kleppi á í hlut, að segja, að hann fari hér með vís- vitandi' ósannindi. Hitt er senni- legra, að honum sé ekki sjálfrátt með skilning og lestur, þegar trú- málaandstæðingar eiga í hlut. — Hann skilur það ekki, þótt sagt sé með berum orðum, að það geti farið saman, að búast við að öll- um verði, þessa heims eða annars, boðað hjálpi'æði Krists, en að svo muni fara, þar sem hér, að sum- ir hafni því með öllu og glati með því gæfu sinni að eilífu, eins og Kristur sagði sjálfur. Væri ekki þetta jafnalvarlegt mál og það er, mundi margur skopast að þeim „leikaraskap" þórðar, að vera að heita á presta og biskup út af þessum herfilega misskilningi sínum. — Annars er velkomið eg láni þórði bókina: „Evig Frelse og evig Fortabelse" eftir Skat-Rördam Sjálands- biskup. Ef hann les hana með stillingu, er von til að hann sans- ist, og þeysi ekki með tvo til reið- ar, asnann og uxann frá Otto Funcke, í alt aðra átt en Funoke ætlaðist til. þ. Sv. virðist gramur út af því, að eg skuli ekki hafa virt hann svars, er hann var að spyrja um skoðanir Helga lectors Hálfdán- arsonar á útskúfuninni og um dvalarstíið framliðinna, hvar hann væri. — ¦*"++. best að segja vor- kenni eg honum ekki au fletta upp „kverinu" sínu og sjá þar skoðanir H. H., fyrst hann hefir gleymt þeim, og hina spurning- una tel eg „leikaraskap" af manni, sem þykist fara margoft í dauðraríkið sjálfur. Um útúrsnúninga hans og sleggjudóma um bókina „Dul- mætti og dultrú" eftir Sigurð þórólfsson, get eg verið fáorður. S. þ. er svo góðkunnur, að þeir verða fáir, sem trúa því, að hann hafi skrifað þá bók í „illum til- gangi", og þeir mörgu, sem þá bók lesa, geta sjálfir séð, hvort nokkur flugufótur sé fyrir öðr- um ásökunum þ. Sv. Hitt er vorkunn, að p. Sv. sé ekki vel við bókina, því að hún mun reynast allhættuleg hjátrúarruglinu. Að öðru leyti er S. p. fullfær til að svara þórði sjálfur og þakka honum fyrir „meðmælin". Loks kemur „rúsínan í endan- um" í grein p. Sv. þar eignar hann mér ummæli, sem eg þýddi orðrétt úr danska blaðinu „Poli- tiken", og ámælir mér harðlega fyrir þau. Fyr má nú vei'a fljótfæmi! Varð hann svona reiður út af því, að eg þýddi grein um miðla- svik? — Vonandi fer hann ekki með slíkar blekkingar vísvitandi? — pó býst eg við, að hann hafi „Politíkina", sem greinin var í, — og sömuleiðis ættu allir fulllæsir menn að geta séð í Bjarma, hvar þýðingin endar og mín ummæli byrja, svo afsökun hans er lítil. þórði er því hentast að stinga í vasa sjálfs sín allri sanngimis- hugleiðingunni, sem hann ætlaði mér, — þar á hun heima. Hann ætti sem minst að tala um „fen", á meðan hann flytur alveg ósannar fullyrðingar um, hvað eg hafi sagt í þessum grein- um og leyfir sér að ámæla mér fyrir ummæli „Politikinnar" dönsku. — Eða hvað virðist les- endunum? — Væri ekki best fyr- ir hann að fara af baki og hvíla „gæðingana" ? Sigurbjörn Á. Gislason. Frá Noreéi Tímarnir breytast og mennirn- ir með. Um 600 ára bil hafa frændsem- isbönd Islendinga og Norðmanna verið í slitrum. Norðmenn hafa lítið vitað, hvemig okkur hefir famast, og við lítið vitað um þeirra hagi. Báðar þjóðirnar hafa liðið mjög mikið frá því fyrst að myrkrið skall á, en þó Norð- menn mikið meira tjón á þjóðerni sínu. — Nú eru aftur óðalstím- ar öllum fjötrum svift. Guði sé lof! Nú eru frændþjóðirnar að koma til sjálfra sín aftur. Við getum lært mikið hér, þó

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.