Tíminn - 23.11.1929, Blaðsíða 2

244
TÍMINN
„Menningarstig"
IhaldS’Stúdenta.
I.
Stjórn ' Stúdentafélags Reykja-
víkur hefir enn ritað Tímanum
bréf, svolátandi:
„Herra ritstjóri.
pjer hafið fundið hvöt hjá yður
til að skýra frá aðalfundi Stúdenta-
félags Reykjavikur í tveim greinurn
í siðasta tölublaði Tírnans. Meðal
annars segið þjer að „einn af þeirn
niönnum, sem gœta þurfti starfa
fundarins", hafi bent á Ólaf Thors
alþm. og hrópað: „Er ekki hœgt að
sjá um, að þetta fífl haldi kjafti"!
Enginn lesenda yðar mun geta
skilið þessi orð á annan veg en
þann, að einliverjum vor undirrit-
aðra, stjórnenda félagsins, sé eignuð
þessi prúðmannlega framkoma. því
skorum vér á yður að segja til um
þnð, svo afdráttarlaust sem þjer haf-
ið drengslcap til, við hvern þjer eig-
ið með þessari frásögn. Leyfum vér
oss að fara fram á, að þér birtið
bœði bréf vort og svar vðar í hœsta
tölublaði Tímans.
Frásögn yðar af fundi þessum gœti
gefið tilefni til ýmislegra leiðrétt-
inga. Skal ekki farið út í þá sálma.
þó verðum vér að drepa á eitt at-
riði, sem snertir fyrri orðaskifti vor
við yður um atkvœðatölur á fund-
inum um rektorsembættið. þjer sýn-
ist ófús að játa, að þjer hafið þar
farið með rangt mál. Er því vert að
geta þess, að frásögn ritara í fund-
argerðinni var um atkvæðatölurnar
að efni til samhljóða leiðréttingu
vorri, sem birtist í Tímanum. þessi
bókun var samþykt mótmælalaust á
aðalfundinum, þar sem hún var
lesin í heyranda hljóði. Liðsmenn
og andstæðingar Pálma Hannessonar
gerðu þarmeð hinn „greinagóða"
sögumann yðar ómerkan orða sinna.
Oss sýnist ástæðulaust að eyða
fleiri orðum að frásögn yðar af aðal-
fundinum. Nærri 200 stúdentar sóttu
fundinn. þeim mun varla veitast
erfitt að dæma um menningarstig
blaðamensku yðar af fundarskýrsl-
unni. í þeim dómi fáið þjer það
svar, sem þjer hafið unnið til.
Virðingarfylst,
Stjórn Stúdentalélags Reykjavíkur.
Thor Thors. Pétur Benediktsson.
Pétur Hafstein."
Stjómendur Stúdentafélagsins
telja að enginn lesenda blaðsins
muni skilja ummæli þess annan
veg en þann, að hin tilgreindu
orð, er voru látin falla í garð
ólafs Thors alþm., séu eignuð
einhverjum þeirra. En ritstj. Tím-
ans vill leyfa sér að benda þeim
á, að fleiri gæta fundarstarfa en
stjórnendur félaganna, þar sem
fundir eru háðir, til dæmis er
talning atkvæða fer fram. I öðru
lagi munu fáir láta sér hugkvæm-
ast, að þessum stjórnendum fé-
lagsins mundi verða það á, að
tala með svo lítilli virðingu um
fundarhegðun Ólafs Thors, sem
mun vera einna ötulastur liðs-
maður Stúdentafélagsins í mis-
hepnuðum árásum þess á mann-
orð og álit Pálma Hannessonar.
Menningarstig Ólafs Thors virð-
ist sannarlega ekki vera þymir í
augum stjórnendanna, né hegðun
hans á fundinum í ósamsvörun
við það menningarhlutverk, er
þessir ungu og upprennandi
I mentaleiðtogar, telja sér og fé-
lagi sínu sæma. — I þriðja lagi
skal þeim bent á það, að eigi
hefir greinargóður sögumaður
Tímans verið í neinu gerður ó-
merkur orða sinna, því að óhrak-
ið stendur, að þar sem ekki eru
talin atkvæði, ræður ágiskun um
tölu þeirra, líka hjá fundarritara.
Og munu „liðsmenn og andstæð-
ingar“ Pálma Hannessonar á að-
alfundi Stúdentafélagsins hafa
talið annað meiru skifta, en
þrátta um ágiskun fundarritar-
ans frá æsingafundinum. Hitt var
meira vert að prófa liðstyrkinn
til þrautar og gefa þar með bók-
uninni og gífuryrðum stúdenta
um fylgisleysi Pálma Hannesson-
ar viðeigandi svar.
Enda tókst það svo, að eigi
þurfa þessir efnilegu frömuðir
mentahróðursins í félagsskap I-
haldsstúdenta, að kjökra framan
í andstæðinga sína um hjálp, til
þess að leiða sannleikann í ljós.
II.
Stjórnendur Stúdentafélagsins
tala á niðrandi hátt um „menn-
ingarstig blaðamensku“ ritstjóra
Tímans. Ætla mætti að þessi við-
kvæmni þessara ungu manna
bæri fagurlegan vott um það
uppeldi, sem þeir hafa hlotið,
við að teyga af andlegum og sið-
ferðislegum heilsulindum Mbl.,
Varðar, Storms og fleiri slíkra
blaða. Sé gert ráð fyrir að þess-
ir umvandarar mæli af heilind-
um, er sérstök ástæða til þess að
skygnast um í heimagarði þeirra,
eftir skýringum á viðkvæmni
þeirra og djúpu velsæmiskend
gagnvart blaðamensku.
Nú vill svo til, að í síðasta
blaði Varðar, 16. nóv. 1929, birt-
ist grein um efni það, er bréf
stúdentanna fjallar um. Tíminn
leyfir sér að birta hér á eftir
útdrátt úr nefndri grein til sam-
anburðar og til skýringar á við-
kvæmni þessara ungu mentaleið-
toga í hópi Ihaldsmanna. Það
skal. tekið fram, að það sem hér
birtist, er eins og handfylli úr
ámu af öllu því viðbjóðslega
blaðasorpi, sem Ihaldsmenn hafa
mokað og moka daglega og viku-
lega fyrir dyr hvers manns í
landinu, bæði um þetta mál og
önnur. En eigi að síður, er dæmi
það, sem hér er valið, þannig
vaxið, bæði að tilefni og öllum
ummerkjum, að það ætti að geta
orðið nokkuð minnisstætt og til
glöggvunar um málstað Ihalds-
ins og blaðamensku þess.
Áminst grein í Verði nefnist
„Fýluför rektors“. Eru þar sam-
an tekin eftirfarandi málblóm
um Pálma Hannesson rektor og
fleiri andstæðinga Ihaldsstúdenta:
„— — bældur eins og barinn
rakki — —“-------„auðvirðilegt smá-
menni" — „tuskumenni“ — —
„þessi drengskaparsnauði vesalling-
ur“ — — „Dagana fyrir stúdenta-
fundinn hafði sjúkiingurinn í ráðu-
neytinu hringt til flokksþýja sinna
út um bæ og þessir delar höfðu
læðst eins og )ús með saum, hús
úr húsi" — — „mesti stórlygarinn"
— — „lætur hafa sig til verstu ó-
drengskaparbragða" — — „ógeðfeld:
asti farísei" — —• „undirförult smá-
menni“ — — „níðingsbragurinn" o.
s. frv.
Orðbragð það, sem hér er sýnt
vottar hvorttveggja: Lélegan
málsstað og mjög áberandi skort
á siðmenningu og geðstillingu
höfundarins. Ihaldsstúdentar ættu
fremur að blygðast sín heima
fyrir vegna slíks málstaðar og
þvílíkrar málsvárnar, en gerast
drýldnir umvandarar á öðrum
bæjum. Hrakfarir Ihaldsstúdenta
í ofsóknaræði þeirra gegn ríkis-
stjórninni og rektor Mentaskól-
ans, hefir nú bakað þeim nægi-
lega minkun, og fálm þeirra og
ruddaskapur orðinn nægilega
sorglegur vottur um „menningar-
stig“ þeirra. Ættu þeir, úr þessu,
að láta sér eigin víti að vamaði
verða.
Opíð bréf
til
Ólafs Thors alþm.
Háttvirti herra!
Árni Jónsson frá Múla, rit-
stjóri aðalmálgagns flokks yðar
lætur svo ummælt um mig, í
Verði 16. þ. m., að eg „hafi brot-
ist inn í þingveislu og drukkið
mig þar svínfullan af leifum
annara“.
Þessi ummæli ritstjóra blaðs
yðar veita mér sérstaka ástæðu
tii þess að rifja upp þá litlu við-
kynningu, sem við höfum átt um
dagana og minna yður á atvik
nokkurt í sambandi við hana.
Tildrögin eru yður að vísu
kunn, en skulu rifjuð hér upp
vegna lesendanna. Að áliðinni
þingveislunni á síðastliðnum
vetri, gerði eg boð fyrir einn af
veislugestum, samflokksmann
minn, sem eg átti við skylt er-
indi. Hann mæltist fastlega til
þess, að eg tæki þátt nokkurn í
fagnaðinum, en eg færðist undan.
Urðu fleiri varir komu minnar í
anddyri hússins. Meðal þeirra er
komu til og mæltust til hins
sama, voruð þér sjálfur. Þér vor-
uð ör og glaður og gestrisni sú
og góðfýsi, sem talið er, að þér
eigið í fari yðar, mun hafa verið
í ríkasta lagi. Enda er það heil-
brigður háttur margi-a manna,
að vilja á slíkum stundum eiga
samneyti við andstæðinga í fullri
góðvild og sátt. Gerði eg það
fyrir mjög góðlátlega þrábeiðni
yðar, að hafa stundarviðdvöl við
borð yðar og klyngja við yður
glösum. — Eg benti yður á, að
koma mín í. hóp yðar þingmanna
við þetta tækifæri, væri óviðeig-
andi og að andstæðingar mínir,
en liðsmenn yðar, mundu neyta
þessa færis gegn mér í pólitískum
vopnaburði.
Þá risuð þér úr sæti yðar og
gáfuð þá yfirlýsingu, bi-ýndri
raustu, að ef nokkur liðsmanna
yðar dirfðist að misbjóða þannig
gestrisni yðai', þá munduð þér
samstundis segja yður úr flokkn-
um!
Eg skal nú leyfa mér að vekja.
athygli yðar á eftirtöldum atrið-
um:
Að eg, fyrir mjög eindregin
tilmæli yðar, gerðist gestur yðar
litla stund við þetta tækifæri.
Byltíngabrölt
læknaklíkunnar í Reykjavík.
---- Nl.
Næsta ágreiningsmálið var
berklakostnaðurinn, einkum í
Reykjavík. Núverandi landsstjórn
reyndi að stilla þar nokkuð í hóf,
með því að draga nokkurn hluta
af berklalækningunum úr höndum
hinna dýru embættislausu lækna
til starfsmanna landsins, þar á
meðal tveggja af helstu kennur-
um háskólans og væntanlegra
aðallækna við landsspítalann,
þeirra Jóns Hjaltalíns og Guðm.
Thoroddsen. Varð þá hinn mesti
úlfaþytur í fjelagi lækna í
Reykjavík. Þótti þeim mikil goð-
gá, að landið samdi við ákveðna,
góða lækna, eins og einstakur
maður myndi gera. Er það full-
víst, að hinir embættislausu lækn-
ar voru æstir mjög í þessu máli,
og töldu hin helgu bræðrabönd
læknaklíkunnar vanvirt, ef nokk-
ur læknir dirfðist að gemja við
landsstjórnina um skipulags-
bundna vinnu. Tæplega er hugs-
anlegt að frekja og spilling kom-
ist á hærra stig, en hjá þessum
embættislausu læknum, sem ætla
með stéttarofbeldi að þvinga rík-
ið til stórra, óþarfra fjárútláta,
með því að hindra það frá að
gera samskonar samninga við
góða lækna, eins og einstakir
menn eða sjúkrasamlög gera í
öllum löndum.
Nýtt deilumál varð milli
stjórnarinnar og nokkurra lækna
út af allsherjartaxta við berkla-
vist í sjúkrahúsunum. Lands-
stjórnin gerði ráðstafanir til þess
að íegukostnaður á Vífilsstöðum
og Kristnesi yrði grundvöllur
undir -útborgunum til annara
minni og iakar útbúinna berkla-
skýla. I heilsuhælunum er legu-
kostnaðurinn um 5 kr. hveni dag.
En hjá Matth. Einarssyni hafði
kostnaðurinn orðið 10 kr. á dag,
og á ýmsum stöðum 6, 7, 8 og
9 krónur fyrir hvem sjúkling.
Með því að alt annað eftirlit
reyndist árangurslítið, þótti sýnu
næst, að segja við hin almennu
sjúkrahús: Þið eruð vitanlega
miklu miður útbúnir til að
geyma og lækna berklasj úklinga
heldur en Vífilsstaðir eða Krist-
nes. Þið eigið vitaskuld ekki skil-
ið hærra daggjald en heilsuhælin.
Ykkur verður borgað eins og
þeim.
Margir embættislausir læknar
hafa tekið þessu illa. En enginn
ver en Bjarni Snæbjömsson í
llafnarfirði, sem hefir atvinnu
mikla af berklageymsluhúsi í
Hafnarfirði. Hann þolir ekki að-
hald núverandi stjórnar í berkla-
málinu, af því að það kemur við
pyngju hans. Hann er einn hinn
æstasti fylgismaður Ihaldsstefn-
unnar í Hafnarfirði, og þykist
að því er talað er, sjálfsagður
eftirmaður B. Kr. sem þingmað-
ur Hafnarfjarðar. Þess vegna
þarf engan að furða, þó að slík-
ur maður þykist hafa margra
hagsmuna að gæta við hugsan-
legt verkfall lækna. Hann er reið-
ur út af takmörkun áfengissölu
til lækninga. Hann er reiður út
af því að nöfn hinna seku eru
birt þeim til viðvörunar og hin-
um saklausu til heiðurs. Hann er
reiður út af tilraunum lands-
stjórnarinnar til að hafa hemil
á hinum sívaxandi berklaútgjöld-
um til embættislausra lækna. Og
eins og góður Mbl.maður er
hann fús til að gera hvert
heimskustrik, sem hann heldur
að geti aflað flokki hans ein-
liverra atkvæða. Þannig liggja
margar ástæður til, að þessi mað-
ur hefir frekar en nokkur annar
espað læknana í Rvík til bylting-
ar þeirrar, er þeir nú hafa efnt
til, og sem ekki á hliðstæðu í
sögu nokkun-ar siðaðrar þjóðar.
Út frá reynslu Bj. Snæbjöms-
sonar má draga saman „bylting-
artilefnið“ í þrjá liði: 1. Gremja
brennivínslækna út af ráðstöfun-
um núverandi stj ómar í þeim
málum. 2. Gremja fégjamra em-
bættislausra lækna út af sparnað-
arviðleitni stjómarinnar í sam-
bandi við hin sívaxandi útgjöld
til berklavarna. 3. Valdasýki
lækna sem eru of latir eða væru-
kærir til að taka á sig erfiðleika
héraðslæknastarfsins, svo sem
Bjarna Snæbjörnssonar og Dun-
gals, en vilja hjálpa kunningjum
sínum og klíkubræðrum til að ná
í bestu bitana, og um fram alt
hindra borgara landsins frá að
ráða sér lækna sjálfa.
VIH.
Mbl. og dilkar þess hafa hrós-
að læknaklíkunni fyrir byltingar-
starfsemi hennar, af því að lækna-
stéttin væri í nauðvörn. Óbein-
línis vilja íhaldsmenn fordæma
uppreist, a. m. k. gegn sínum
mönnum. En þeir hafa játað, að
uppreist væri leyfileg, undir viss-
um kringumstæðum. Og Mbl. og
íhaldiö hefir gefið „læknabols-
unum“ allsherjar fyrirgefningu
og telur blaðið, að læknastéttin
hafi orðið fyrir svo miklu rang-
læti frá hálfu þjóðfélagsins, að
lögleysa og uppreist yrði að jafna
metin.
Athugum nú hörmungarkjör
þau, sem hið íslenska þjóðfjelag
býður venjulegum lækni. Hann
hefir ókeypis kenslu í mentaskól-
anum í sex ár, ng námsstyrk, ef
hann er þolanlegur námsmaður.
Ilann fær ókeypis kenslu og
náinsstyrk í háskólanum. Hann
fær kandidatastyrk til að nema
erlendis, líka úr ríkissjóði. Ef
hann verður héraðslæknir, fær
hann hæst laun af öllum í hinum
stóru embættastéttum. Yfir hann
er bygt íbúðarhús, og sjúkraskýli
til að geyma í berklasjúklinga.
Hann getur fengið borgað hvert
viðvik, sem hann gerir, og ekkert
sagt við því, þótt notaður sé
margfalt hærri taxti en sá, sem
lögleiddur er. Að lokum, þegar
slíkur maður eldist, fær hann til-
tölulega rífleg eftirlaun. En ef
læknirinn að lokinni kandidats-
ferð hyggur, að hann geti
praktiserað í stórum kaupstað,
Að þér gáfuð það heit, að
hefna grimmilega þeirrar smán-
ar, ef gestrisni yðar og dreng-
skap yrði misboðið á þann hátt,
sem að framan er lýst.
Nú leyfi eg mér að spyrja:
Hverjar verða efndir yðar? Að
óreyndu skal engu um þær spáð.
Eg mun að vísu verða fús til
þess að leysa yður frá því heiti,
að segja yður úr flokki yðar, því
eg hygg, að það hafi verið gefið
að lítt athuguðu ráði. En þá
kröfu geri eg til yðar hér með,
að þér gerið ritstjóra yðar, Áma
Jónsson frá Múla, ómerkan orða
sinna, um framangreint illmæli
hans í minn garð.
Eg hefi frétt, að þér séuð ný-
lega farinn til útlanda. Mun því
verða nokkur dráttur á, að yður
gefist kostur á að svara þessu
bréfi. En eg mun bíða rólegur
átekta um það, hvers drengskap-
ar og hreinskiftni má af yður
vænta, þegar gestrisni yðar og
góðfýsi er gerð að átyllu til log-
inna árása á mannorð gesta yðar.
Virðingarfylst.
Jónas Þorbergsaon.
----o----
A víðavanáí.
Aðvörun til almennings.
Nú þegar ráðin er bygging út-
varpsstöðvar landsins, keppast
hin ýmsu félög, sem hafa út-
varpstæki á boðstólum, um að
koma vöru sinni út í almenning.
Nú hefir Tíminn sannar fregnir
af því, að hið nýskipaða útvarps-
ráð og landstjómin mun telja
það óhjákvæmilegt að leggja það
til, að löggiltar verði, eða teknar
í einkasölu, aðeins ákveðnar teg-
undir úrvalstækja, til þess að
varna því, að almenningur kasti
fé sínu á glæ fyrir léleg eða ónýt
tæki. Verður vitanlega ekki, að
svo stöddu sagt um það, hverjar
tegundir tækja verði valdar og
löggiltar. Vill Tíminn vekja at-
hygli almennings á þessu svo að
menn geti hagað sér samkvæmt
því.
Ámi og drykkjuskapurinn.
I yfirlitsgrein Tímans um ó-
fremdarsögu ættlerans frá Múla
var þess vandlega gætt, að ræða
aðeins um opinbera framkomu
og er sæmilega heppinn, komast
tekjurnar oft upp í 15—25 þús.
og um einn hinn þektasta af
þessum nýju rauðálfum er full-
kunnugt, að tekjur hans hafa
sum ár komist upp í 50—60 þús.
kr.
Mbl. mun því áreiðanlega
ganga treglega að sanna píslar-
vætti íslenskra lækna, að því er
snertir fjáimálahliðina. Engin
önnur stétt hefir af þjóðfélaginu
verið jafnt sem þessi borin á
höndum þjóðarinnar frá vöggu til
grafar.
Þá er að athuga hið umhugs-
aða, en í íhaldsblöðunum lítið um-
talaða uppreistarefni: Læknaem-
bættaveitingar núverandi stjdm-
ar.
Embættaveitingum þessum má
skifta í tvo flokka. Fyrst þær
veitingar, sem eru svo að segja
í anda læknaklíkunnar, og hins-
vegar þær, sem eru í anda al-
mennings í landinu, en ógeðfeld-
ar Dungal og félögum hans.
Núverandi stjórn hefir veitt
Árna lækni úr Dölum, sem ósk-
aði minna héraðs með léttari ferð-
um. Eskifjarðarhérað hefir verið
veitt miðaldra manni, Guðm. Ás-
björnssyni, sem alllengi hefir
starfað í Noregi, en þráði heim-
komu. Magnús Ásgústsson frá
Birtingaholti hefir fengið Borgar-
fjarðarhérað. Hann er að vísu
ungur maður, en hafði formast
vel erlendis, og er svo kær hér-
aðsbúum sínum, að þeim þyklr
miður, ef hann bregður sér
snögga ferð í kaupstaðinn. Að