Tíminn - 23.11.1929, Page 3

TlMINN
245
R|pí
hans. Var og einungis rætt um
afleiðingar óhóflegrar vínnautn-
ar hans, en ekki óreglu hans
sjálfa. Ritstjóri Tímans lítur svo
á, að nautn áfengra drykkja sé
einkamál hvers manns, sem
hann verði að eiga um við sjálf-
an sig, meðan sú nautn brýtur
ekki bóg við alment velsæmi,
eða hindrar hann í, að gæta
skyldu sinnar. — En er menn
gerast þrælar nautnar sinnar,
svo að þeir valda almennum
hneykslum og fremja afglöp í
opinberum störfum, er drykkju-
skaparóregla slíkra manna orðin
opinbert mál, sem varðar alþjóð,
eins og störfin og sá opinberi
trúnaður, sem við þau er bund-
inn. — Nú er það næsta furðu-
legt, er Árni frá Múla telur sér
fært, að bregða reglumönnum um
drykkjuskap. Fer honum það við-
líka eins og ef svinið færi að
predika þrifnað eða þjófurinn
ráðvendni. Skipstjóri einn hér við
land hefir sagt um Áma, að
hann sé einn þeirra ferðamanna,
sem sjálfsagt sé að setja í jára
jafnskjótt og hann stigi á skips-
fjiöl. Er það og kunnugra en frá
þurfi að segja eða til þrifnaðar
sé í mæltu máli eða rituðu, að
Árni Jónsson frá Múla hefir
lengst æfi sinnar oltið um hrygg
í hverskonar óþrifum æðislegs
drykkjuskapar. Skulu slíkar sög-
ur rkki raktar hér að sinni. En
þess má hann vís vera, að eigi
verður þeim manni vopnavant, er
hann býður til slíkrar hólmgöngu.
Þjóðfélagssiðspeki
dr. Helga Péturss.
Vísir 18. nóv. «íða*tl. flytur
eftirfarandi greín:
„Jóh. JóhannaMon. öllum, »em
þekkja Jóhannes Jóhannesson og
vita að um góðan og míkilhæfan
mann er a8 ræða, mun falla illa
málsóknin á hendur honum. Virðist
sem nægt hefði, að girt væri fyrir
það sem vandlegast með lagafyrir-
mælum, að valdsmenn teldu rétt
embætta sinna meiri en hæfilegt
þykir. En ekki undarlegt um mann,
sem ættaður er eins og Jóhannes
Jóhannesson, þó að hann teldi sýslu
mannsembættið mikinn rétt á sér
eiga, því að hann er mjög af laga-
mönnum kominn. Faðir hans og afi
voru sýslumenn, en langafi Stefán
þórarinsson, amtmaður og konferens-
ráð, er Jón Sigurðsson taldi verið
hafa einn af bestu embættismönn-
um á íslandi, en faðir Stefáns og
afi voru sýslumenn. En í beinan
karllegg er Jóhannes kominn af Jóni
Pjeturssyni, er vitringurinn Jón F.i-
ríltsson, konferensráð, hafði meira
traust á, en nokkrum lækni öðrum,
og óefað var einn af bestu og þörf-
ustu mönnum á íslandi um sínu
daga. þó að ekki væri á annað litið,
þá virðist ólíklegt mjög, að menn
sem ættaðir eru eins og Jóhannes
Jóhannesson, vei'ðskuldi fremur fang
elsisdóma en viðurkenning, þegar ell-
in nálgaat. — 15. nóv.
Helgi Pjeturss."
Þessi smágrein dr. Helga Pét-
urss. mun verða hrygðarefni
mörgum þeim mönnum, sem met-
ið hafa gáfur hans, lærdóm og
heimspeki. í greininni kemur
fram miklu minni nærgætni við
almenna viðleitni til siðferðilegs
skipulags manna, en ætla mætti.
En hvað sem líður hinni þjóðfé-
lagslegu siðspeki í þessari kenn-
ingu dr. Helga, þá mun það virð-
ast kynleg rökvísi hjá heimspek-
ingi, að ættgöfgi ein eigi að
nægja, til þess að afsaka það, er
menn, að almennu siðferðislegu
mati, bregðast almennum trúnaði
og gera ætt sinni allri vanvirðu.
Og jafnótrúleg skoðun má það
virðast, að réttur fjáreigenda í
þrota- og dánarbúum, þar á með-
al ekkna og munaðarleysingja,
geti á afsakanlegan hátt orðið
borinn fyrir borð, vegna þeirrar
staðreyndar, að sá maður, er
slíkt fremur, er kominn af em-
bættismönnum, og lítur á embætt-
ið með ofríki ættarhrokans. —
Hefir dr. Helgi unnið Jóh. Jóh.
misskilinn greiða en sjálfum sér
ótvírætt álitstjón með grein
þessari.
Sláturhúsraimir
Gísla Sveinssonar.
Ihaldsmenn í V.-Skaftafells-
sýslu þökkuðu, eftir sínu lagi,
Lárusi í Klaustri alþm., fyrst að
hefja slátrun í Vík og spara hér-
aðsbúum rekstra til Reykjavíkur,
og forustu við að koma upp hinu
góða og vandaða sláturhúsi í
Vík. Fyrir síðustu kosningar létu
Ihaldsmenn í veðri vaka, að L.
H. og kaupfélagsmenn ætti ekki
hús það er þeir höfðu. Mælt er
að sýslumaður hafi ekki latt
fylgismenn Mbl. málsóknar á
hendur kaupfélaginu, til að reyna
a'ð liafa af því húsið. Var Mbl.
mjög kampakátt yfir máli þessu,
og þegar sýslumaður hafði dæmt
í því, birti Mbl. allan dómnn, en
hann var eins og lélega skrifuð
æsingagrein í Ihaldsblaði. Lét
Gísli alt vera eins og skjólstæð-
ingar Mbl. vildu helst, og var
látið heita, sem kaupfélagsmenn
ættu ekki sitt eigið hús. Lárus
Helgason áfrýjaði málinu og féll
dómur fyrir skömmu. Var alt
dæmt dautt og ómerkt, sem Gísli
Sv. hafði í málinu gert. Mbl.
þorði nú ekki að minnast á dóm-
inn, og var því vorkunnarmál,
því að sjaldan hefir nokkur dóm-
arí fengið lakari, en um leið rétt-
mætari útreið, en Gísli Sveinsson
í þessu efni. Mun Mbl. hika við
að birta dóm hans, eftir hrakför
þessa. y.
Þakklátir Gíslar.
Mbl. vill exm reyna að vegsama
hið mishepnaða þakklæti Gísla
landssímastj óra til Gísla sýslu-
manns, og Gísla sýslumanns til
Gísla landssímastjóra. Tilefnið á
að vera það, að þessir tveir dánu-
menn hafi átt eitthvert frum-
kvæði að símalagningu um
Kkaftafellssýslu og gert þar ein-
hver afrek önnur en bein em-
bættisskyida bauð. Athugum
byrjunina. Forberg landssíma-
stjóri veit dauða sinn nálægjast
og þykir nokkur huggun, ef
sími er lagður eða ákveðinn um
land alt áður en liami fellur frá.
Gísli landssímastjóri hefir þá
enga aðstöðu til að gera neitt
íyrir máiið, í þinginu er þm.
Austurskaftfellinga formaður
fjárveitiugarnefndar, og Fram-
sóknarflokkurinn hefir meiríhluta
aðstöðu í nefndinni og Nd. Á-
hugamál Forbergs, og meirihluta
Nd. fellur saman, og símalagning
þessi er ákveðin. Gísli í Vík og
Gísli í Reykjavík komu ekki
nærrí málinu. Ef landssímastjór-
inn ætti að þakka nokkrum fram-
göngu í málinu, er það Þorleifi í
Hólum. Og ef sýslumaðurinn í
Vík ætti að senda þakkarskeyti
til Reykjavíkur, þá væi’i það vit-
anlega til atvinnumálaráðherr-
ans. — Mbl. telur afrek Gísla Sv.
liggja í því, að semja við bænd-
ur um stauraflutning á línuna.
Það var blátt áfram embættis-
skylda sýslumanns. En það
skylduverk gekk nauðailla og
varð L. H. að grípa inn í, fá
breytt línunni í mikilsverðum efn-
um, svo sem að hún lægi um
bygð, en ekki brunahraun í suð-
urhluta Meðallands og einkum,
að bjarga við hagsmunum alls |
austurhluta sýslunnar, Skaftárós-
símanum, sem báðir hinir þakk-
lætissjúku nafnar höfðu gleymt,
— Annars hafa báðir Gíslarnir
með símskeytum þessum gert
mannfræðinni í landinu töluvert
gagn, sem sannarlega er þakkar-
vert. x.
Vaxtalækkun.
Verðhrunið mikla í New York
hefir haft þær verkanir, að pen-
ingastraumurinn hefir fallið til
Evrópu með vaxandi hraða. Hafa
menn spáð því, að þessir atburðir
leiddu til allsherjarverðlækkunar
á lífsnauðsynjum. Virðast þeir
spádómar ætla að rætast, því að
Englandsbanki hefir nú þegar
lækkað vexti ofan í það sem þeir
voru fyrir hækkunina. Mun þá
| fara á eftir almenn vaxtalækkun j
j í iöndum Evrópu og væntanlega
einnig hér á landi áður langt um
líður. — íhaldsblöðin kendu nú-
verandi landsstjóm Islands um
vaxtahækkunina á dögunum. Von- ;
andi hlýtur þessi volduga stjórn
alment þakklæti Ihaldsmanna fyr-
ir þá vaxtalækkun sem nú er að
ganga yfir löndin.
----o----
Fréítir.
Útvarpsráð. Samkvæmt lögum um
útvarp bar að skipa þriggja manna
útvarpsráð. Skyldi liáskólinn til-
nefna einn, félag útvarpsnotenda
annan, ef þaö uppfylti ákveðin
skilyrði um tölu félagsmánna,
en landstjórnin þriðja manninn
og tvo, ef réttur útvarpsnotenda
Jelli niðui'. Eftir að hafa rannsakað
kjörliæfi félagsins úrskurðaði at-
vinnumálaróðherru, að þvi beri ekki
réttur til tiineíningar. Skipaði hann
síðan i útvarpsráðið þá Helga Hjörv-
ar kennara og Pál ísólfsson orgel-
leikara. Háskólinn tilnefndi dr.
Alexander Jóhannesson. Helgi Hjörv-
ar er iormaður.
Kautaia nefnist iiið mikla tónverk,
sem hefir verið gert sérstaklega til
ílutnings á þingvöllum 1930. Var
eínt til samkepni mikillar um gerð
Jæssa tónverks. í dómnefndina voru
skipaðjr Carl Nielsen tónskáld i
Kliöfn, Haraldur Sigurðsson píanó-
leikari og Sigfús Einarsson tónskáld.
Nefndinni bárust 7 tónverk og
dsemdi hún Páli ísólfssyni fyrstu
verðlaun, en Emil Thoroddsen önn
ur. Verður því kantata Páls ísólfs-
sonar sungin við hátíðina næsta
sumar.
Nýtt stúdentaíélag. Eftir hinn
sögulega aðalfund Stúdentafélags
Reykjávíkur var stofnað nýtt stúd-
entufélag hér i bælium meðal hinna
frjálslyndari og framsæknari stúd-
enta. Er fjöldi stúdehta hér í bæ
hetur rnentur en svo, að þeir telji
að öllu viðhlítandi slíkt félag aka
demiskra borgara, þar sem uppvaðsiii
og siðieysi Árna Pálssonar og Ólaís
Thors má sín rnest. í þetta nýja fé-
lag hafa þegar gengið um eða yfir
(10 stúdentar.
Guöm. Hannesson prófessor biður
þess getið hér í blaðinu, að hann
liafi boðið Tímanum til birtingar
svargrein gegn greinum blaðsins um
læknainálið, en verið synjað. Ástæð-
'U’ blaðsins fyrir synjuninni eru þess-
or: í fyrsta lagi brestur mjög mikið
fi. nð blaðið geti orðið við óskum
stuðningsmanna sinna urn birtingu
ritgerða þeirra, er það teldi sér ljúf-
ara og skyldara að birta, en varnar-
skrif uppreistarlækna. í öðru lagi
hefir allur hinn mikli hlaðakostur
ílialdsmanna tekið uppreistarlœkn-
ana upp á amia sína, stendur þeini
ápin til varnar og mun fá minna
uf uppreistarskrifunum en hann
mundi kjósa. Er því ástæðulaust að
iþyngja oí litlu rúmi Tímans með
þeim skrifum.
Pélmi Laftsson áður skipstjóri á
Esju hefir nú verið skipaður for-
stjóri skipaútgerðar ríkissjóðs eins og
bréf utvinnumálaráðherrai'.s til Eim-
skipafélags íslands, sem birtist hér
ú íorsiðu blaðsins, b.er með sér. Við
skipstjórn á Esju tók Ásgeir Sigurðs-
son óður fyrsti stýrimaður á Goða-
fossi, ágætur sjómaður.
Jónas Lárusson, sem hefir um
langt skeið verið bryti á Gullfossi
og mörgum er að góðu kunnur, hef-
ir nú látið af því starfi. Verður hann
bryti á liinu nýja og veglega hóteli
Jóhannesar Jósefssonar, sem verið er
að reisa liér í bænum og sem mun
taka til starfa um áramótin næstu.
Andrés Böðvarsson miðill endurtek-
ur kl. 2 á morguii í Nýjabíó erindi
sitt um mjög merkilega dulræna
reynslu sina.
Fjárskaði varð á Snorrastöðurn i
Ivolbeinsstaðahreppi í Ilnappadals-
sýslu 21. okt. Flæddi þar af skeri
41 á og 10 lömb.
Ritstjóri: Jónas Þorbergsson.
Ásvallagötu 11. Sími 2219.
Prentsmiðjan Acta.
lokum hefir stjórain veitt Kalda-
lóns Keflavíkurhérað. Hann hafði
verið 12 ár í erfiðu héraði við
Isafjarðardjúp, og síðan mörg ár
í Flatey. Hafði hann þolað vos-
buðina í báðum þessum héruðum
illa, en „bræður“ hans, embættis-
lausu læknarnir í Rvík hafa talið
eftir hrakninga hans. I Kefla-
víkurhéraði má fara heim á
hvern bæ í bifreið, bæði vetur og
sumar. Ekkert hérað á landinu
vai heppilegra Kaldalóns, en það,
sem „bræður“ hans eru nú með
ofstopa og ódrengskap að reyna
að hrekja hann úr — út 1 vél-
bátaloftið og hrakningana á
Breiðafirði.
Allar þessar veitingar eru
hversdagslega í anda þeirra, sem
taka tillit til læknanna sjálfra og
hagsmuna þeirra. Síst ættu þær
að gefa Ihaldsmönnum ástæðu
til uppreistar.
Næst koma læknaráðningar á
þrem sjúkrahúsum. Að Kristnesi
var valinn Jónas Rafnar, eftir
einskonar óskrífuðum vinsemdar-
áskorunum Eyfirðinga. Að Nýja-
JKleppi dr. Helgi Tómasson, sem
getið hefir sér mikinn hróður i
staríi sínu, og að lokum hefir
stjórnin trygt Vífilstaðahæli að-
stoðarlækninn 'Helga Ingvarsson.
Hann hugði á burtflutning, en
þá skrifuðu nálega allir sjúkling-
ar á Vífilstöðum og Kópavogi
undir áskorun til stjómarinnar,
um að freista að kyrsetja Helga,
því að hann var augasteinn og
eftirlætisgoð allra hinna veiku á
þessum hælum. Stjóminni tókst
að bjarga máli þessu við, sam-
kvæmt áskorunum sjúklinganna
og vandamanna þeirra út um
land. Ósagt er ívort Jón Þor-
láksson eða Eggerz hefðu haft
löngun eða getu til að leysa mál-
ið þannig.
Að lokum kemur þá höfuð-
sakarefni „læknabolsanna“, þrjár
veitingar læknishéraða, þar sem
stjórnin fór eftir eindregnum
yfirlýstum vilja héraðsbúa, á
Seyðisfirði, í Stykkishólmi og
Dölum.
Einkennilegt við þetta mál er
það, að allar þessar veitingar,
eftir vilja borgaranna, eru í
íhaldskjördæmum. Alment talið
ei' því þessi undaniátssemi við
fólkið ekki gerð vegna flokks-
bræðra stjómarinnar. Ekki er
heldur sýnilega. til að dreifa
pólitískri vináttu við læknana.
Um einn af þessum læknum var
alkunnugt, að haxm var beinn
andstæðingur núverandi stjómar.
Um annan var vitað, að hann vai'
alinn upp á einu æstasta íhalds-
heimili í kjördæmi forsætisráð-
herra. Um hinn þriðja var það
eitt kunnugt í stjórnmálum, að
hann var ekki Framsóknarmaður.
— Hér var því ekki til að diæifa
þeiiri ásökun í sambandi við
embættaveitingar, að flokksfylgi
væxi sett ofar verðleikum.
Eiixkennilegt tilfelli er það, að
um þær þrjár af læknaveitingum
núverandi stjórnax', sem lækna-
klíkan hefir tekið næst sér:
Seyðisfjörð, Stykkishólm og
Keflavík, má segja að lækixa-
félagið hafi vonlausa aðstöðu
vegna forsögu málsins. I öllum
þessum héruðum höfðu árum
saman verið faxiama læknar, með
öllu ófærir til að gegna skyldum
sínum. En læknafélagið lét sér
það á sama standa. Læknafélagið
gerði aldrei neitt til að hlutast til
um að þessir gömlu læknar hættu
starfi, sem þeir voru ófærir til
að gegna. En þegar ungir lækn-
ar komu í Stykkishólm og Seyðis-
fjörð, þá logaði eldur gi'emjunn-
ar í hjöi’tum embættislausra
lækna í Reykjavík.
Hér er þá komið að insta
kjarna deilumálsins. Stjómin hef-
ir veitt ungum, vel mentuðum og
vel hæfum læknum þrjú embætti.
1 öllum þessum þrem tilfellum
hafði allur þorrinn af fullorðnum
mönnum, köi'lum og konum beðið
um þessa lækna og enga aðra.
I Dalahéraði skrifaði að heita
má lxvei't einasta mamxs bam
undir áskorunina.
Eftir tillögum „læknabolsanna“
hefði hiklaust átt að veita Dala-
hérað hvaða lækni sem var, er
verið hafði nokkur ár í embætti,
fremur en þeim unga lækxxi, sem
héraðsbúar þektu, vildu fá og
treystu. Samkvæmt tillögum
læknafélagsins hefði mátt svifta
Dalamenn hæfileikamanni", sem
þeir vildu fá, en neyða upp á þá
lélegum manni, sem þeir vildu
ekki fá.
Og hvers vegna hefði átt að
kúga hvern einasta fullorðinn
mann í heilli sýslu til að fá í
heilan mannsaldur lækni, sem
fólkið ekki vildi og ekki treysti?
Ekki hefði það verið gert til að
gleðja Dalamenn. Nei. Lækna-
klíkan vill láta brjóta yfii’lýstan
vilja almeimings út um land á
bak aftur, til að geta komið gæð-
ingum sínum að. Menn, sem
flýja úr héraðslæknisembætti,
eins og Dungal, eða eru of væx-u-
kærir til að þoi'a nokkurn tíma
að verða héraðslæknir, eins og
Bjarni Snæbjömsson, ætla sér
þá dul á 20. öldinni, að þeir séu
þess umkomnir að brjóta þjóð-
félagið á bak aftur til þess eins
að beygja borgai’ana svo gersam-
lega undir þrældómsok einnar
launastéttar, að heil héruð eigi
að vera svift því frjálsræði, að
segja álit sitt um það, hvaða
lækni héraðsbúar treysta til að
lækna sín líkamlegu mein.
Enginn af forkólfum lækna-
klíkunnar hefir þorað að nefna
tilefni uppreistarinnar. En málið
hefir nú verið skýrt héi', svo að
litlu mun síðar við það bætt, að
því er snertir aðalati’iði. Lækna-
stéttin hefir mjög einhliða varið
ki'öftum sínum til að lækna þá
veiku, en að fi'átöldum þremur
eða fjórum bestu læknunum, sára-
lítið gert til að fyi'ii’byggj a veik-
indi með félagslegum aðgerðum.
Leikmenn hafa nálega eingöngu
orðið að bera uppi aðgerðir eins
og Kristneshæli og landsspítal-
ann, sundlaugamar, sem nú í'ísa í
hverju héraði, alþýðuskólana,
landnámssjóðinn, verkamaxmabú-
staðina, og vemdarlöggjöf erfið-
isstéttanna, það sem hún nær.
Og þessi vöntvm á forustu í hin-
um hæiTi heilbrigðismálum frá
hálfu alls þorrans af læknum ætti
að vera meira áhyggjuefni fyrir
kennarann í heilsufræði við Há-
skóla Islands, heldur exi að flytja
milli íæknishéi'aða þann nafntog-
aða stjórnmáladverg, sem frægur
mun verða fyrir það, að þekkja
ekki sundur stói'a sulli og tilvon-
andi kjósendur M. G. og Jóns á
Reynistað.
Vaxandi manxidómur þjóðariim-
ar veldur því, að áfengis-sala
nokkurra seinheppilegra lækna
og hóílausir reikningar á hendur
i'íkissjóði, hafa nú um stund mætt
talsverðri mótspymu af hálfu
ríkisvaldsins. Að sama skapi veld-
ur vaxandi kjai'kur landsmanna
því, að fleiri og fleiri af borg-
urum landsins vilja fá að ráða
miklu um það, hvaða lækni þeir
hafa, Öllum maxmdómsmöxmum
í landinu ætti að vera þetta
gleðiefni. Takist læknaklíkunni á-
foi’m sitt, að bi'jóta valfrelsi
hinna skattgreiðandi þegna i
landinu á bak aftur í heilbrigð-
ismálum, er það mikið áfall fyr-
ir þá kynslóð, sem er að reyna
að gex-a litla þjóð fi'jálsa og
stei'ka. En takist þjóðfélaginu að
kenna óróa- og yfirgangsseggj-
um í hópi lækna, að þeir séu
jafnt sem aðrir boi'garar háðir
lögum réttar og velsæmis, þá
hefir þjóðin sýnt í verki, að hún
sé boi'in til frelsis en ekki til
ófrægilegrar ánauðar. J. J.
----o----