Tíminn - 25.07.1931, Blaðsíða 1

Tíminn - 25.07.1931, Blaðsíða 1
tE {m a n s er í £œf jargötu 6 a. (Dpin öa^lega' f L 9—6 Simi 2353 ©íaíbfeci og afgrctðslumaour íímans tt Kannpeia, p o rs 1 cinsoótttr, Ccefjaraötu 6 a. .ReYfjaDÍf. XV. ár. Reykjavík, 25. júlí 1930. 53. blað. Eeykjayík og laiidið. I undanförnum köflum hefir verið sýnt fram á það með tölum eftir því sem næst verður kom- izt, að raunveruleg afkoma land- búnaðarins í hlutfalli við sjávar- útveginn er miklu betri en and- stæðingar landbúnaðarins halda nú fram í blöðum sínum. Reynsl- an er líka sú, að enn sem komið er, lifir nærri helmingur þjóðar- innar af því að stunda landbún- að. Þar við má svo bæta þeim hluta verzlunarstéttarinnar, sem lifir á því að annast sölu land- búnaðarafurða og kaup þeirra lífsnauðsynja, sem sveitafólkið þarf á að halda, en getur ekki sjálft framleitt. Þá hefir því verið haldið fram, að svo að segja öll opinber gjöld á Islandi hvíldu á öðrum atvinnu- vegum en landbúnaðinum. Er þar eins og fyr mjög hallað réttu máli. Það er að vísu rétt, að af hinum beinu sköttum (tekju- og eignaskatti) ber landbúnaðurinn mjög lítinn hluta. En ems og kunnugt er, er ekki nema mjög lítill hluti af tekjum ríkissjóðs tekinn í beinum sköttum. Megin- hlutinn af því fé, sem ríkið ár- lega notar er tekinn í allskonar óbeinum sköttum, tollum á vör- um og með gjöldum almennings til ríkisstofnana, svo sem síma og pósts. Um það, hversu mikið fé landbúnaðurinn greiði inn í ríkissjóð á þennan hátt, eru eng- ar tölur fyrirliggjandi. En þó að þa'ð sé rétt, sem sjálfsagt er að gjöra ráð fyrir, að landbúnaðurinn greiði minna tiltölulega beint í ríkissjóðinn en ýmsir aðrir atvinnuvegir, þá dregur það á engan hátt úr þýð- ingu þess atvinnuvegar fyrir þjóðfélagið. Það t. d., að beinu skattarnir af landbunaðinum eru svo tiltölulega litlir, sem raun er á, kemur mikið af því, að skift- ing arðsins er tiltölulega jöfn í sveitunum. Afraksturinn af vinnu fólksins hefir þar ekki eins og í kaupstöðunum, og þá einkum í Rvík, safnast á fárra manna hendur. Ennfremur hefir mjög mikið af verðmæti sveitanna flutzt til kaupstaðanna, t. d. við jarðasölu þeirra, sem áður bjuggu í sveit. Frá sjónarmiði allra frjáls- lyndra manna í skattamálum er það fullkomlega réttmætt og al- veg sjálfsagt, að þeir atvinnu- vegir, þar sem arður vinnunnar skiptist milli fárra manna, séu skattlagðir mun hærra en þeir atvinnuvegir, þar sem skipting arðsins er nokkumveginn jöfn. Páll heitinn Jónsson í Einars- nesi ritaði árið 1920 merkilega grein í þetta blað um skattaálög- ur á sjávarútveg og landbúnað. I hugleiðingum sínum, hvort rétt- látt sé að leggja hærri skatt á sjávarútveg en landbúnað bendir hann m. a. á eitt mjög merkilegt atriði. Hann bendir á þá stað- reynd, sem einkum hefir orðið til- finnanleg nú á síðustu árum, að bændurnir verða að borga of fjár fyrir afnot landsins. Bónda, sem er að byrja búskap, nægir ekki að kaupa búsáhöld og fénað og hús yfir höfuðið. Hann verður líka að kaupa eða leigja jarðarafnot. Hafið við strendur landsins er hinsvegar sameign allra, og út- gjörðin þarf ekkert að greiða fyr- ir afnot þess. Ef útgjörðarmenn- irnir þyrftu að borga leigu eftir fiskimiðin eða greiða af þeim rentur og afborganir ár hvert, er hætt við að skarða myndi gróð- ann af aflanum. Og er það þá ekki réttlátt, að alþjóð njóti að einhverju leyti þeirra hlunninda, sem þessi atvinnuvegur hefir fram yfir landbúnaðinn ? VI. Enginn skyldi halda, að sú kreppa, sem nú er ríkjandi í ís- lenzkum landbúnaði, sé einsdæmi í heiminum. Sannleikurinn er sá, að um gjörvalla veröldina berst landbúnaðurinn í bökkUm. Reikn- ingslega er afkoma hans í flestum löndum verri en annara atvinnu- vega. Blaðið Vísir hefir áfellt Framsóknarflokkinn fyrir þá reg- inheimsku, að þess dómi, að vilja láta stunda landbúnað í „versta landi veraldarinnar". En í Banda- ríkjum Norður-Ameríku, einu af beztu löndum veraldarinnar, geta bændurnir nú ekki látið búin bera sig með því að rækta hveiti og flykkjast hópum saman til borg- anna — þar tekur raunar ekkert við nema hungrið —. Og þó dett- ur engum í hug, að Bandaríkja- þjóðin eigi að hætta að stunda- landbúnað. 1 Danmörku hefir svínakjötið fallið meir en um helming síðan fyrir ári síðan. En enginn heldur því fram, að danska þjóðin eigi að leggja sveitirnar í eyði. I Ástralíu er ullin verðlaus og ríkisgjaldþrot yfirvofanda, að sumra dómi. Ef fara ætti eftir reikningsútkomunni einni saman, myndu menn með sama hugsunar- hætti og íhaldsflokkurinn hér í Reykjavík álykta sem svo, að réttast væriað leggja niður allan landbúnað í heiminum. En þetta dettur engum manni í hug. Að leggja niður landbúnaðinn væri sama sem að leggja mannkynið í gröfina, því að það er einmitt landbúnaðurinn, sem framleiðir þær vörur, sem eru frumskilyrði mannlífsins á jorðinni. Mennirnir geta verið án véla og verkfæra, og jafnvel klæðnaðar og húsnæðis, þar sem vel viðrar, en ekki þess, sem jörðin sjálf framleiðir. Þó að allir atvinnuvegir mannanna aðrir en landbúnaðurinn legðist niður, myndi mannkynið samt hjara. Eríiðleikar landbúnaðarins stafa eingöngu af skipulagsleys- inu í heiminum, skipulagsleysinu, sem er þeim mönnum fyrst og fremst að kenna, sem í fávizku sinni ímynda sér, að „auðugur" maður, sem gengur í skrautklæð- um og býr í veglegri höll, geti lifað á loftinu. VII. Þó að skylt sé að hrinda þeim ómaklegu og vanhugsuðu árásum, sem íhaldsblöðin í Reykjavík hafa gjört á landbúnaðinn, væri hitt þó jafn fávíslegt, að halda því fram, að landbúnaðurinn einn eigi tilverurétt í landinu. Það er skylt að viðurkenna, að sjávarútvegur- inn hefir reynst Islendingum mjög arðsamur atvinnuvegur. Eins og það ber vott um skiln- ingsskort og forsjárleysi að hvetja alla Islendinga til að búa á mölinni, væri það líka heimsku- legt að ætlast til þess að Islend- ingar hættu að stunda sjóinn. En árásirnar á landbúnaðinn, sem birtar hafa verið í íhalds- blöðunum, enda flestar á einn veg. Niðurstaða þessara ritsmíða hefir fjallað um samanburð á Reykjavík og landinu. Ályktunin af hugleiðingunum um eymdar- ástand landbúnaðarins hefir verið sú, að þjóðinni mætti skipta í tvo hluta, þar sem annar væri gef- andi og hinn þiggjandi. Reykja- vík væri gefandi. Þaðan kæmu peningarnir í framkvæmdir á öðr- um landshlutum, og frá Reykja- vík kæmu peningarnir, til að jafna tekjuhallann á búskap þeirra 3/4 hluta landsmanna, sem annarsstaðar ibúa. Og loka- niðurstaðan af öllum þessum ályktunum hefir svo orðið sú, að heppilegast væri fyrir höfuðstað- inn að vera ríki út af fyrir sig til að losna við að fæða hina 3A þjóðarinnar að meira eða- minna leyti. Landið utan Reykjavíkur yrði þá væntanlega að koma sér upp öðrum höfuðstað. Ihaldsblöðin hafa hagað skrif- um sínum rétt eins og allar þær miklu tekjur, sem þjóðin hefir af sjávarútvegi kæmu frá Reykja- vík. Allir ættu þó að vita, að drjúgur hluti útgerðarinnar er utan Reykjavíkur, og það einmitt sá hlutinn sem notadrýgstur hef- ir orðið fyrir fólkið sjálft, sem að honum hefir unnið, nl. smábáta- útvegurinn. VIII. En þessir talsmenn „Reykja- víkurvaldsins" hafa verið furðan- lega gleymnir á mörg atriði, sem ekki skipta litlu mláli,- þegar gjöra skal upp milli „Reykjavíkur og landsins". Þeir gleyma því, að þjóðin ÖU hefir gengið í ábyrgð fyrir því fé, sem fengið hefir verið inn í landið til að koma upp og reka hina reykvísku stórútgerð, og að hún stendur ennþá í ábyrgð fyrir miklum hluta af þessu fé. Þeir gleyma því, að þjóðin hef- ir líka gengið í ábyrgð fyrir þeim peningum, sem varið hefir verið úr bönkunum til að koma upp ný- byggingum í Reykjavík. Þeir gleyma því, að allveruleg- ur hluti kaupmannastéttarinnar í Reykjavík lifir á því að kaupa og selja vörur fyrir menn, sem hafa bústaði sína og lífsframfæri utan Reykjavíkur. Þeir gleyma því, að þjóðin hefir byggt mikmn hluta af mennta- stofnunum sínum í Reykjavík, og á þann hátt létt skólagöngu reyk- vískrar æsku, að landið borg- ar af þeirri ástæðu of fjár til Reykjavíkur í meðgjöf með náms- fólki, sem þangað sækir árlega hundruðum saman og hjálpar bænum til að bera uppi hina til- finnanlegu dýrtíð. Þeir gleyma því, að landið, hver einasta sveit og smáþorp, hefir um undanfarna áratugi, borið þungar byrðar af því að annast uppeldið á þúsundum manna, sem nú eru orðnir reykvískir borgarar og nú er ætlast til, að gangi inn í fylkingu „Reykjavíkurvaldsins" til að heimta „rétt" sinn af land- inu. Þeir gleyma því, að meginhlut- ann af velgengni sinni, það sem hún nær, á Reykjavík einmitt því að þakka, að hún hefir verið höf- uðstaður Islands, að ríkisstjórn og þing hafa haft þar aðsetur sitt, að lánsstofnanir landsins hafa verið settar niður þar, að mikill hluti af umboðsstarfi hins opinbera er unnið þar. IX. En aðrar þjóðir eru minnugar á ýmsa þessa hluti, sem „Reykja- víkurvaldið" hefir gleymt. í öðrum löndum flestum er það viðurkennt, að þau hlunnindi, sem höfuðborgirnar njóta vegna að- stöðu, sem þeim er veitt af þjóð- arheildinni, séu svo mikils virði, að íbúar þessara borga þurfi ekki að hafa fullkomlega eins mikla hlutdeild í löggjöfinni og aðrir landsmenn, og þó sé nægilega fyrir því séð, að þeir beri þann hlut frá borði í þjóðfélaginu, sem þeir framast eiga kröfu til. Aðrar þjóðir hafa lært það af aldalangri reynslu, hversu hætt er við, að höfuðborgirnar misnoti þetta vald, sjálfum sér og öðrum til tjóns, að þær noti það til að draga fólkið inn í þéttbýlið, inn í atvinnuleysið og neyðina. Og þrátt fyrir alla kosti þéttbýlisins í borgunum, og þess félagslega samstarfs, sem auðveldast ætti að vera, þar sem mennirnir búa hver nálægt öðrum, hefir útkoman al- staðar orðið hin sama. örbirgðin er ávalt meiri í fjölbýlinu. Döpr- ustu mynd mannfélagsins, þar sem hungurvofan rekur lest- ina, er að fínna í borgunum. Þann sannleika mættu þeir menn at- huga, sem nú halda uppi hörð- ustum árásum á hinar dreifðu byggðir á Islandi. -—^------ Framsöguræða Jónasar Þorbergssonar alþm. við fyrstu umræðu um frumv. tjl laga um tekju- og eignaskatt til atvmnubóta. Þetta frv. er borið fram vegna þess óvenjulega ástands, sem nú ríkir í landinu. Heimskreppan hef- ir þegar gert allmikið vart við sig í atvinnulífi þjóðarinnar, svo að mjög hefir dregið úr fram- kvæmdum, bæði hins opinbera og einstaklinga. Nú vinna færri menn en áður í þágu ríkisins við húsagerð, vegagerð og aðrar slíkar fram- kvæmdir. En einkanlega er mun- urinn mikill, ef miðað er við síð- astliðið ár, enda höfðu menn þá með höndum allan undirbúning Alþingishátíðarinnar og vegagerð þá, sem af henni leiddi. Að sama skapi hefir dregið úr framkvæmdum einstaklinga. Enn- fremur búa atvinnuvegir vorirvið svo þröngan markað og svo slæm- ar horfur, að það hefir kippt úr öllum framkvæmdum. Af öllu þessu leiðir, að atvinnu- I leysi er meira nú en áður. Til ! samanburðar má geta þess, að at- ; vinnuleysisksýrslur frá síðastl. ! ári, sem gerðar voru 1. febr., j sýna, að þá voru skráðir 68 at- | vinnulausir menn í landinu, en 1. | febr. á yfirstandandi ári voru þeir 1026. Hefir þá tala atvinnu- lausra manna 15-faldast á þessu eina ári. Þessi stórkostlegi vöxtur hefir ekki numið staðar, heldur fer hann hraðvaxandi, og má því til glöggvunar nefna, að við skrá- setningu 1. ág. í fyrra létu þrír menn skrá sig sem atvinnulausa. Nú hefir engin slík athugun verið ger. En um miðjan júlí síðastlið- inn létu verkamannafélagið Dags- brún og Sjómannafélag Reykja- víkur fara fram slíka skráningu, og komust að þeirri niðurstöðu, að 268 menn væru nú atvinnu- lausir í Reykjavík einni saman og þar af margir fjölskyldumenn. Ef miðað er við atvinnuleysis- skráningu fyrra árs, má gera ráð fyrir, að í landinu sé tala at- vinnulausra tvöföld tala þeirra manna, sem atvinnulausir eru hér í Reykjavík, eða á 6. hundrað. Ennfremur má búast við því, að margir komi ekki til skráningar, sökum þess, að þeir menn, sem hafa nokkura atvinnu, láta ekki skrá sig, og aðrir líta svo á, að skrásetningin hafi enga verulega þýðingu, og muni ekki leiða til neinna atvinnubóta. Það mun einsdæmi, að svona margir menn gangi atvinnulausir um hábjargræðistímann, enda má gera ráð fyrir því, að þegar haustar að verði þeir enn fleiri, og margir muni þá búa við veru- legan skort eða jafnvel fulla neyð. Það virðist því fullkomin ástæða til að ráða bót á þessu óefni, með því að gera þær ráðstafanir, sem tiltækilegar mættu þykja. , Það er alkunn reynsla, að hvert það fyrirtæki, sem stjórnað er með forsjá og hyggindum, leggur kapp á að afla sér varasjóða og tryggingarfjár. En á bak við at- vinnuvegi landsmanna standa eng- ir slíkir sjóðir, og þessvegna er það, að þegar á bjátar, kemst allt í uppnám og horfir til fullra vandræða, og þeir sjóðir, sem ýms atvinnufyrirtæki afla sér, ganga fljótt til þurðar. Skortir mikið til, að þau orki því, að bera at- vinnuvegina yfir örðugleika kreppuáranna. Ég hefi áður, við opinberar um- ræður um landsmál, minnst á þá nauðsyn, að stofnaður yrði vara- sjóður atvinnuveganna. Þessi sjóður ætti að fá tekjur sínar í góðærum, sem atvinnu- og gróða- skatt. Og hlutverk hans yrði hið sama og fleygihjóls í aflvél, sem ber hreyfiarma hennar yfir dauða punkta. Meðan engin slík trygging er fyrir hendi, virðist það vera sann- girnismál, að þeir, sem hlotið hafa afgangseyri í góðærunum, láti eitthvað af hendi rakna við þá menn, sem hafa ekkert borið úr býtum nema nauðþurftir sín- ar, og eiga í vændum skort og jafnvel hungursneyð, þegar vetr- ar að. Allur þorri hinna stritandi manna til sjávar og til sveita ber út býtum aðeins nauðþurftir sínar, en eru engu síður fullgild- ur og mikilsverður aðili í atvinnu- lífi landsins en hinir, sem við betri kjör eiga að búa. Ég þykist vita, að þau svör muni koma við þessu frv., að það sé mjög ískyggilegt að íþyngja atvinnuvegum vorum á þessum tímum, en þá er því til að svara, að í Reykjavík einni eru um 60 milj. kr. í skattskyldum eignum einstakra manna og félaga, sam- kvæmt framtali þessa árs. I'ess- ar eigmr hafa smámsaman mynd- ast við það, að sá afgangseyrir, sem orðið hefir á rekstri atvim^u- veganna hefir safhast í eigu til- Frh. á 4. síðu.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.