Tíminn - 14.02.1931, Blaðsíða 1

Tíminn - 14.02.1931, Blaðsíða 1
©faíbfeti og afgrciosluma&ur Címans et Rannpctg þorsteinsoóttir, £o?fjaraöiu 6 a. Xevfjaptf. ^0tei6sí< ÍE t nt a n s er í £o;fjaraöíu 6 a. (Dpin öaglega fl. 9—6 Sími 2353 XV. árg. Reykjavík, 14. febrúar 1931. Flestum íslenzkum sveitabænd- um er það mikil raun að sjá góð engi verða úti. Því meiri sem sprettan (?r, því þungbærara er búmönnunum að sjá gvásið kulna út óslegið. Engir nema sérstakar liðleskjur eru ánægðir með að sjá gjafir náttúrunnar í góðærum vanræktar, svo að þa?r verði ekki n'önnum til gagns. Hér á íslandi haiia á ýmsan hátt verið góðævi hin síðustu 15 ,ár. En þjóðin hefir notað þau mis- jafnlega. Stundum hefir góðær- ið verið látið ve.ða að harðæri, fyrir undarleg.ui liðleskjuskar mannanna. En stuudum, hefir Al- þingi og stjórn landsins farið að eins bóndinn, sem leggur því meiri stund á afla heyjanna sem sprettan er meiri. Skal nú athug- að hvor leiðin er búmannlegri. Hér skulu rakin þrjú góðæri í landbúskap Islendinga. Hið fyrsta var í stjórnartíð Jóns Magnús- sonar, hið annað þegar Jón Þor- láksson var fjármálaráðherra, og hið þriðja á undanförnum þerm áxum, þegar Framsóknarflokkur- inn hefir haft forustu í sjórn- málum landsins. Hið fyrsta góðæri var að all- miklu leyti bundið við gróðamögu- leika stríðsáranna. Allar íslenzkar afurðir hækkuðu í verði á heims- markaðinum. Auður safnaðist í landinu í höndum margra manna og velmegun var almenn. En ástand ríkissjóðs var að sama skapi hörmulegt. Jón Magnússon og fjármálaráðherrar hans B. Kr. og Sig. Eggerz kunnu ekki að nota góðærið. Þeir heimtu ekki skatta, sem samsvöruðu góðærinu. Þeir tóku stór lán og sökbu landinu í miklar skuldir Og þeir létu þjóð- félagið ekki gera neitt, sem hafði varanlegt gildi. Hus Sigurðar læknis á Vífilstöðum fyrir eina fjölskyldu og stjórnarráðskvist- urinn eru nálega einu minnis- merkin um framtak hins íslenzka þjóðfélags á þeirri tíð. Hús lækn- isins mun hafa kostað um 180 þús. kr. og kvisturinn tæp 100 þús. krónur. Á sama tíma reistu spekúlantar kauptúnanna sér stórar hallir. Góðærið sást hjá þeim, en ríkið hafði eftir eyðslu- skuldirnar. Á næsta góða tímabilinu var Jón Þorl. fjármálaráðherra. Allt Alþingi var þá sammála um að spara, og að leggja á borgarana þung gjöld í því skyni að grynna á skuldunum frá fyrri stjórnar- tíð Jóns Magnússonar. Þetta varð. Nokkuð af skuldum landsins var borgað með hinum þungu sköttum, en ríkið gerði sáralítið til umbóta fyrir landsmenn yfir- leitt. En spekúlantarnir reistu aftur höfuðið og hvert stórhýsið yfir þá og þeirra fólk var byggt í kaupstöðum landsins. En Jón Þorl. gat ekki séð þetta góðæri í friði. Hann hækkaði í blindni allar skuldir almennings frá undangengnum árum, og lagði drápsklyfjar gengishækkunarinn- ar á þjóðina. Jóni Þorl. tókst líka að gera góðærið að hallæri eins og þeim B. Kr. og Sig. Egg- erz á stríðsárunum. Þeir höfðu sökkt landsjóði í botnlausar •yðsluskuMir. Jón PffsL steypti bönkum landsins og atvinnurek- endum í hyldýpi skulda, sem strit heillar kynslóðar megnar vart að I bæta fyrir. Þegar Framsóknarflokkurinn komst í meirahlutaaðstöðu sumar- ið 1927 var einsætt, að í náinni framtíð kæmi mikil fjármála- kreppa yfir landið. Hvenær sem framleiðslan minnkaði eða verð af- urðanna lækkaði hlaut hin mikla kreppa að dynja yfir þjóðina. Ekkert nema góðæri til lands og sjávar gat frestað þeim óhjá- kvæmilegu reikningsskilum sem fjárglæfrar undangenginna ára hlutu að leiða yfir íslendinga. Góðærið kom til Framsóknar- meirihlutans, eins og það hafði áður komið til þeirra íhaldsleið- toganna B. Kr., Sig. Eggerz, Jóns Magnússonar og Jóns Þorl., er þeir fóru með stjórn landsins í umboði braskaraflokksins. Góð- ærið kom til lands og sjávar, verð afurðanna var í meðallagi og stundum gott og landssjóður fékk miklar tekjur. Hvernig hefðu Framsóknarmenn átt að nota góðærið? Og hvernig hafa þeir notað það? Sumum finnst máske að þeir hefðu átt að nota það eins og B. Kr., Sig Eggerz og Jón Magn- ússon frá 1917—1920, að hafa lága skatta, gera ekkert til al- mennra umbóta, og safna 1—2 miljónum króna í skuld árlega, vegna daglegra útgjalda við rík- isreksturinn. Aðrir segja máske að Framsókn- armenn hefðu átt að nota góðær- ið til að feta í fótspor J. Þ., vinna lítið að framförum, kasta burtu sköttum, til að þóknast fylgis- mönnum sínum, hækka krónuna um síðustu 18%, steinrota þjóð- bankann og allan þorra atvinnu- rekenda í landinu, bæði til sjáv- ar og sveita með því að hækka skuldir þeirra um nálega fimmta part. Framsóknarmenn tóku hvor- ugan kostinn. Þeir fóru að eins og bóndi í góðu grasári, sem heyjar mikið og býr sig undir hörðu árin. Framsóknarmenn hafa notað góðærið til að búa þjóðina undir hina miklu þolraun sem hlaut að koma, undir krepp- una, sem að nokkru leyti kemur utan frá, en verður hér lang- vinnari heldur en í sumum öðr- um löndum, fyrir hina óhemju- legu dýrtíð, sem leiðtogar og fylgismenn íhaldsins hafa skap- að í kaupstöðum landsins, en þó einkum í Reykjavík. Við skulum hugsa okkur að svo illa hefði viljað til, að synda- gjöld íhaldsstefnunnar hefðu komið fram 1928. Þá var enginn Búnaðarbanki til. Þá var Is- landsbanki á heljarþröminni, undir stjórn sem ekki var vaxin starfi sínu. Þá hafði Landsbank- inn ekki verið efldur með fé til að bæta honum blóðtöku gengis- hækkunarinnar. Þá var ekkert nýtízku smjörbú til í landinu. Þá var notkun tilbúins áburðar að kalla mátti óþekkt nema í kringum Reykjavík. Þa voru ný- tízku vélatæki lítt notuð við jarðabeetur, Þá voru oll hin helztu undMeadi landsi&s aðskil- in með fjallvegum, sem vagnar gengu ekki yfir. Þá var aðeins eitt strandferðaskip til að sinna flutningaþörf smáhafnanna. Þá voru ekki nema 2 ungmennaskól- ar í sveit með þolanlegum húsa- kynnum. Þá var ekki nema einn lærður skóli í landinu og þar sýktust að meðaltali um 20 ungmenni á ári af berklum, fyrir sóðaskap og vanrækslu. Ef kreppan hefði skollið yfir landið eins og íhaldið skildi við það, þá hefði fljótlega orðið landauðn í sumum sveitum. Almennt von- leysi hefði gripið bændastéttina, sem lengi hafði verið vanrækt á allan hátt af valdhöfum lands- ins og síðast hélflömuð til lang- frama með gengishækkuninni. Stefán Stefánsson á Möðru- völlum sagði eitt sinn á fram- boðsfundi hjá samsýslungum sín- um, að ef hann yrði þingmaður þeirra, þá myndi hann vilja hafa mikla skatta og styðja miklar framfarir. Hann var stórhuga umbótamaður á sinni tíð. Skóla- húsið á Akureyri er eina mynd- arlega skólabyggingin sem íslend- ingar reistu sjábrir, áður en Framsóknarmenn tóku rfcil starfa. Stórhugur Stefáns sést í stórhýsi því, er hann lét byggja fyrir æsku Norðurlands. Framsóknarmenn hafa búið þjóðina undir lífsbaráttu fram- tíðarinnar, bæði hina næstu sókn pg fyrir langa framtíð. Þeir hafa notað undanfarin þrjú góðæri eins og þjóð, sem er að búa sig undir frelsisstríð, sem hlýtur að koma. Aldrei hafa framfarir ver- ið meiri á Islandi frá því land byggðist en á undanförnum þrem árum. Aldrei hafa verið gerðar jafnmiklar jarðabætur, aldrei jafnmikið af myndarlegum og varanlegum sveitabýlum, aldrei jafnmikið af rafstöðvum, eða sundlaugum fyrir æsku landsins, aldrei hefir slíkt þrekvirki veiið unnið í vegamálum, eins og að spenna bílvegakerfið milli alh*a hinna mestu byggða. Aldrei hefir símamálum þokað meira áfram, né fleiri stórbrýr verið byggðar. Aldrei hefir skólamálum landsins fleygt meira áfram. Mjólkuriðn- aður landsins hefir verið tekinn sterkum tökum, og skipulagi komið á síldarsöluna og síldai*- bræðslan dregin úr höndum er- lendra spekúlanta yfir á íslenskar hendur. Sýnt hefir verið í verki, hversu samvinnuútgerð getur bjargað eyðilogðum kaupstað eins og Isafirði til velmegunar starfandi manna. Samgöngum með ströndum fram hefir verið komið í betra lag en nokkru siniii áður, og snjóbílarnir látmr sam- eina fólkið í byggðum landsins, þegar fönnin lokar fjallvegunum fyrir öðrum samgöngutækjum. Að lokum flytja nú bylgjur út- varpsins andblæ þjóðlegrar og er- lendrar menningar daglega heim í hin dreifðu býli upp til dala og út á yztu annes. Framsóknarmenn hafa gert það sem þeir vildu, að gera íslenzku þjóðina alla þátttakendur í hinum atvinnulegu, efnalegu og andlegu framförum nútímans. Ef unnt er að bjarga þjóðinni, þá hefir það verið gert. Góðærið og gifta landsins hafa unnið saman. Nú verður lagt úr í hið næsta stríð, baráttuna við dýrtíð kaupstað- anna, og glæiraskuldir eyðslu- 9. blaS. Flugmál íslands (Útvarpserindi 9. febr.). Ég minnist þess, er ég tók þátt í fyrstu flugferðinni frá Reykjavík til Austfjarða og vér flugum með suðursröndinni sum- arið 1928; hinum þýzku flug- mönnum og mér var fagnað með hornablæsri og ræðum á Eski- firði, blómum á Norðfirði og samsæti bæjarstjórnar á Seyðis- firði. Þetta bar allt vott um skilning manna á því, sem var að gerast. Vér vorum að gera fyrstu tilraunina til þess að tengja sam- an alla landhluta Islands með loftsambandi örfárra tíma. Fyrir oss vakti hin mikla hugsjón að stytta allar vegalengdir milli fjarlægra staða á Islandi um tí- falt að minnsta kosti; ferðalag í lofti milli Reykjavíkur og Akur- eyrar átti ekki að vara lengur en að fara í bifreið frá Reykjavík austur að ölfusá eða því um líkt. Vér vorum illa útbúnir fyrsta sumarið og urðum að setj- ast á Breiðdalsvík í áðurnefndri för áður en við náðum til Eski- fjarðar, til þess að gera við lít- ilsháttar bilun. Á bakaleiðinni hrepptum vér allslæmt veður, við Ingólfshöfða blés snarpur mót- vindur og varð hraðinn þá ekki nema 100 km. í stað 150 km.; nokkru síðar reis upp hár þoku- bakki í hafi og urðum vér að leita upp í nokkurra þúsunda feta hæð til þess að komast yfir. Er vér náðum Reykjanesi, var komin hellirigning og dimmviðri og urðum vér því að leita út fyrir nesið og komumst loka til Reykjavíkur á tilsettum tíma. Var benzínforði þá svo þrotinn, að vér hefðum í lengsta lagi get- að flogið 10—15 mínútur lengur. Ferðalag þetta minnir mig á þá örðugleika, er vér höfum átt við að etja síðustu þrjú árin. Vér höfum rekizt á háa þokubakka skilningsleysis og fjárhagsörðug- leikar hafa valdið því, að legið hefir við borð að leggja árar í bát, en hins skal líka þakkláts- lega minnzt, að flugferðum hefir verið fagnað um gervallt landið og margir hafa stutt viðleitni þess með , fjárframlögum og á annan hátt. Bæði þing og lands- stjórn hafa stutt þetta mál drengilega og án þeirrar aðstoð- ar hefðum vér ekki náð þeim ár- angri, sem þegar ©r f«nginn. Hið þýzka félag Lufthanaa á heiðurinn af því að hafa gerzt brautryðjandi flúgferða á Is- landi oghefir það varið um 200 þús. króna til þessara tilráuna. Fyrsta sumarið, 1928, flugu um 400 Islendingar, en nálega helm- ingur þeirra tók aðeins þátt í hringflugi. Árið eftir flugu rúml. 1000 Islendingar, en á 7. hundr- að tóku aðeins þátt í hringflugi. Síðasta sumar flugu á 9. hundrað Islendingar, en nál. 270 af þeim tóku þátt í hringflugi. Trúin & óryggi flugferðanna sézt á því, að fyrsta sumarið flugu aðeins örfáir menn frá Reykjavík til Akureyrar og frá Akureyri til Reykjavíkur. Sumarið eftir hélzt tala þessi lítið breytt, en í sum- ar hafa 50 manns farið í loftinu þessa leið. Sumarið 1929 fóru 100 manns í lofti milli Akureyrar og Siglufjarðar og sama sumar 58 manns milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja. Sumarið 1980 flugu 62 menn milli Reykjavíkur og Isafjarðar og þannig mætti telja afram, þó að hér sé getið leiða þeirra, er fjölfarnastar hafa verið. Fyrsta sumarið var lent á 19 stöðum, sumarið 1929 á 27 stöðum og sumarið 1930 á 85 stöðum á landinu. Sumarið 1929 var flutt í lofti 200 kg. varning- ur, 1200 kg. farþegaflutningur og nál. 1000 kg. postflutningur, en um póstflutninginn síðasta sum- ar er ekki kunnugt, en hann hef- ir verið nokkru minni en sumarið á undan; þó voru flutt dagblöð um 450 kg. í lofti síðasta sumar. Af þessu er Ijóst, að um.veru- legar framfarir er að ræða fyrstu þrjú sumrin. Eftirspurnin eftir flugferðunum hefir aukizt afar- mikið og er vafalaust miklu meiri á Islandi eftir þennan stutta tíma en í flestum eða öll- um löndum Evrópu. Veldur því m. a. járnbrautarleysi og slæm- ar samgöngur, en einnig hitt, að allur þorri þjóðarinnar ber ná fullt traust ,til öryggis flugferð- anna og þorir því að ferðast loftleiðis. Ber þessu næst að athuga kostnaðarhlið flugferðanna. Það er reynsla allsstaðar í heiminum, þar sem flugferðum hefir verið komið á, að allur kostnaður minnkar eftir því sem betra skipulag kemst á flugferðirnar; farþegum fjölgar og margskonar byrjunarkostnaður hverfur. Flug- almenning með hinum gífurlegu miljónatöpum bankanna. 1 góðu árunum fjölga bændur landsins bústofni sínum, og kom- ast yfir kreppur og harðæri með því að /fórna þá nokkru af gróða hinna góðu ára. Þegar sprettan er mest, leggja bændurnir mesta stund á að ná sem mestum heyj- um. Framsóknarflokkurinn er bændaflokkur. Hann hefir 1 stjórnmálunum notað aðferðir dugandi bænda. Hann hefir unn- ið mikið og kennt þjóðinni að vinna. Hann hefir aflað mikils fjár og notað það til ahnennra f ramf ara. Enginn af þingmönnum Framsóknarmanna hefir byggt sér skrauthýsi, að sið flialds- manna á góðæristímunum. En því fleiri af borgurum landsins hafa nú fengið holl og varanleg húsakynni. Ef til vill sýnir þettd b»tur mjwm» íioWtaaiJft MW> en flest annað. íhaldið byggði hallir í Reykjavík handa 20—30 fjölskyldum, sem hafa átt drjúg- an þátt í að sökkva fjármák- sjálfstæði landsins, en Framsókn vinnur að umbótum um land- ið allt. Framsóknarmenn treysta á sín nýju vígi, þegar kreppan magnast. Þeir treysta á hin auknu tún, á hinar nýju vinnuvélar, & hina miklu vegi, á hinar bættu strandferðir, á mjólkurbúin, á ungmennaskólana til sjávar og sveita, á þrjá banka, sem hafa verið efldir að fjármagni og starfsorku. Framsóknarflokkurinn gleðst af þeirri miklu hamingju að hafa fengið mikið góðæri og hafa notað það með meiri giftu en nokkur kynslóð, sem áður hef- ir lifað í landinu. J. J.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.