Tíminn - 19.08.1939, Síða 2

378
TÍMIM, laiigardagmn 19. ágást 1939
95. Mað
Sa mgöngii m síl
Bor^lirðin^a
Eftír Vigfús Guðmundsson
^ívninn
Laugardatiinn 19. ág.
Ei síldin bregst
f mörg hundruð ár hefir ís-
lenzka þjóðin treyst á landið sér
til lífsframfæris. Túnin, engj-
arnar, beitilandið, skógurinn og
afrétt hafa í mörg hundruð ár
verið undirstaða byggðar og
menningar á íslandi.
Sjórinn kom til hjálpar land-
búnaðinum, ekki sízt í harðind-
um og eldgosaárum. Og eftir
miðja 19. öld og fram undir síð-
ustu missiri varð þorskveiðin
megin undirstaða allrar byggð-
ar á ströndinni, og fyrir seldan
fisk kom mikill meirihluti þess
gjaldeyris, sem þjóðin hafði til
að standast innkaup frá útlönd-
um.
En eftir 1930 kom markaðs-
tregða erlendis, ekki sízt að því,
er snerti saltfiskinn. Og nú er
svo komið, að Spánn, sem á
beztu árunum keypti íslenzkan
saltfisk fyrir 20 miljónir króna
og borgaði í gulli, kaupir nú ekki
neitt, hikar jafnvel við að kaupa
saltfisk í skiptum fyrir salt.
Þegar hér var komið sögunni
snéru landsmenn sér að síldinni,
komu föstu skipulagi á sölu
saltsíldar og færðu stórlega út
kvíarnar með síldarbræðsluiðju.
Og um nokkur síðustu árin hefir
síldin veitt landsmönnum mik-
inn hluta af þeim erlendum
gjaldeyri, sem þjóðin hafði til
umráða. í stað þess, að síldin
var áður talsvert óvinsæl og
talað um Siglufjörð sem sérstak-
lega hættulegan bæ, þá var nú
svo komið, að um sumartímann
hlustaði þjóðin öll með eftir-
væntingu á síldarfréttir þaðan.
Síldin var orðin sá mikli happ-
drættismiði, sem þjóðinni var
nauðsynlegt að draga hvert ár.
Og nú í ár eru vinningarnir
mjög lágir í happdrætti síldar-
innar. Það verður erfitt að full-
borga úttekt þjóðarinnar erlend-
is í ár. Sennilega óhjákvæmi-
legt að þar safnist eyðsluskuld
frá þessu ári, sem annars hefir
verið svo gjafmilt við þá, sem
starfa i landi. Og menn geta
horft lengra. Lítill þorskafli og
lágt verð og mjög lítil síldveiði
leiðir af sér óhjákvæmilega
breytingu á sumum lífsvenjum
þjóðarinnar. Ekki aðeins í ár,
heldur líka á ókomnum árum.
Þegar líður að hausti og vetri
verða menn að byrja alvarlegar
athugasemdir um þær breyttu
lífsvenjur, sem leiða af verzlun-
arörðugleikunum. Undirstaða í
þessari breytingu verður að
spara og vinna.
Ég ætla að nefna nokkur
dæmi, sem sýna hvað hægt er
að gera, án þess að það sé nokkr-
um verulega til skaða. Við get-
um á Alþingi í haust tekið upp
skömmtun á áfengi eins og for-
göngumenn skólabindindis hafa
áður lagt til og Jóhann læknir
Sæmundsson ritað um ágæta
grein í Mbl. alveg nýlega. Við
eyðum nú úr vasa neytenda um
3 miljónum króna árlega fyrir
vínföng. Mikið af fénu fer í
ríkissjóð, en það er útborinn
eyrir fyrir fólkið í landinu. Með
skömmtun á áfengi mætti gera
ráð fyrir að eyðslan minnkaði
um 60—70% frá því, sem nú er.
Það mætti gera tóbakinu eitt-
hvað sviplík skil. Það hefir
komið til mála að heimta algert
tóbaksbindindi af öllum, sem
kenna börnum og unglingum,
og að þeir starfi af áhuga að
bindindi með nemendum sínum.
Á tóbakinu getur fátæk þjóð
sparað einhvern tilfinnanleg-
asta útgjaldalið heimilanna.
Hveiti og sykur eru stórkost-
legir og að mjög verulegu leyti
óþarfir liðir í útgjöldum heim-
ilanna. Sætu kökurnar eru í einu
rándýr, skaðlegur og ósmekk-
legur „lúxus“ í lífi þjóðarinnar.
Þar er líka hægt að spara óþörf
útgjöld.
Ennþá stærri liðir blasa við,
þegar komið er að þeim mikla
fjölda, sem ekki vinnur fyrir sér
með arðberandi vinnu. í Reykja-
vík hafa verið um 5000 manns á
framfæri, á Akureyri allt að
1000. í sumum sjóþorpum og
kaupstöðum er talan hlutfalls-
lega hærri. Allvíða er sannað, að
heilbrigt fólk kemur sér á fá-
tækraframfærið af því það er
Fram á síðari hluta 19. aldar-
innar voru aðdrættir Borgfirð-
inga mest frá Reykjavík land-
leiðina og var farið með lestir
af klyfjahestum um Botnsheiði
eða „fyrir Ok“ og um Mosfells-
heiði. En seint á öldinni hófust
aðdrættir frá Akranesi. Af Mýr-
unum og úr yzta hluta héraðsins
hafði þó verið dregið að áður á
opnum bátum sjóleiðina frá
Reykj avík.
En eins og annað hefir þetta
tekið stórstígum breytingum.
Verzlunin færðist algerlega á
Akranes og Borgarnes og úr efri
og vestri hluta héraðsins færð-
ist hún á siðustu áratugum nær
eingöngu til Borgarness. Borg-
arnes varð jatnframt miðstöð
samgangna héraðsins ofan og
vestan Skarðsheiðar og að all-
miklu leyti milli Norður- og
Suðurlands. Hagsmunir héraðs-
búa almennt hafa á síðari árum
meira og meira tengzt við Borg-
arnes, svo að nú má segja, að
efnaleg velferð héraðsbúa standi
og falli að miklu leyti með því,
hvernig mjólkursamlagi þeirra
í Borgarnesi, slátur- og frysti-
húsi og margskonar félagsskap
reiði af. En lífæðin í öllu því eru
samgöngurnar.
talið léttara en að leggja á sig
að vinna að framleiðslunni.
Næsta stigið er atvinnubóta-
vinna. Þúsundir manna draga
að verulegu leyti fram lífið á
þessari vinnu. Hún er einskonar
fátækraframfærsla. Langmestur
hluti atvinnubótavinnunnar er
óarðgæfur. Stundum hefir hún
verið klakahögg, aðeins leiðin-
legur leikur.
í þessum efnum duga engin
vetlingatök. Hvert sveitarfélag
verður, undir hóflegu allsherjar-
eftirliti að fá leyfi til að ráða,
hvaða fólk er tekið inn í hinn
borgaralega félagsskap sveita
eða bæja. Það fólk, sem getur
unnið, en gerir það ekki, annað-
hvort af því það fær ekki vinnu
eða vill ekki vinna, verður að
hlíta forsjá yfirvaldanna í
sveitafélögum og landi, og fa'ra
til vinnu þangað.sem lífsbjörg er
að fá með því að vinna að fram-
leiðslu, sem er til framdráttar
efnahag landsins. Það fólk, sem
af einhverjum ástæðum getur
ekki farið í vinnu, verður að fá
fæði sitt í sérstökum mötuneyt-
um, þar sem íslenzkur matur er
framreiddur eftir fyrirsögn
góðra lækna, þannig að menn
fái heilsusamlegt fæði, en engu
sé eytt í óþarfa.
Síðastliðinn sunnudag andað-
ist elzti og mesti baráttumaður
í hópi íslenzkra kaupmanna á
síðasta mannsaldri, Björn Krist-
jánsson fyrverandi bankastjóri.
Hann var þá nálega 82 ára að
aldri.
Björn Kristjánsson var um
langt skeið einn hinn þekktasti
maður í íslenzkum landsmálum.
Æfi hans líktist að mörgu leyti
ferli margra uppgangsmanna í
Ameríku. Hann var fæddur aust-
ur í Flóa og óx þar upp í mik-
illi fátækt og án allrar skóla-
göngu. Hann fór snemma úr
sveitinni, varð sjómaður, skó-
smiður, kaupmaður, alþingis-
maður, bankastjóri og ráðherra.
Samhliða þessu lagði hann stund
á fagrar listir og vísindi. Hann
var söngelskur og fékkst við
söngkennslu framan af árum.
Auk þess liggja eftir hann nokk-
ur sönglög. Hann var einn af
fyrstu og mestu hjálparmönnum
hins fyrsta íslenzka mynd-
höggvara, Einars Jónssonar.
Eftir að Björn var orðinn auð-
ugur kaupmaður, fór hann til
Þýzkalands og nam þar efna-
fræði í því skyni að geta rann-
sakað málmvinnsluskilyrði hér
á landi. Byggði hann í því skyni
fyrstu efnarannsóknastofu á ís-
landi, andspænis verzlunarhúsi
sínu í Reykjavík.
Það má kallast æfintýri í lífi
Til þess að annast fólksflutn-
inga sjóleiðina milli Borgar-
fjarðarhéraðs og Reykjavíkur
hafa verið flóabátar í förum síð-
an um aldamót, hver fram af
öðrum. Minnisstæðastir al-
menningi eru „Reykjavíkin",
„Ingólfur“, „Skjöldur“, „Suður-
land“ og svo „Laxfoss“, sem nú
annast flutningana. Fyrir fáum
árum síðan, þegar „Suðurlandið“
var orðið gamalt og úrelt, hóf-
ust Borgfirðingar almennt
handa og létu smíða flóabát
þann, er nú annast flutningana
á leiðinni Reykjavík-Borgarnes
og að nokkru leyti á leiðinni
Reykj avík-Akranes.
Allir hreppar héraðsins ofan
Skarðsheiðar og vestan Hvítár
(að einum undanteknum) lögðu
fram hlutafé til byggingar flóa-
bátsins og einnig nokkrir ein-
stakir menn víðsvegar um hér-
aðið ásamt ríkissjóði, er tók all-
ríflegan hlut. Það er því hægt að
segja með réttu, að Laxfoss sé
almenningseign. Enda var ráð-
izt í byggingu hans vegna þess,
að almenningsheill krafðist að
fá betra skip til Borgarnes-ferð-
anna heldur en áður hafði verið.
Og þó að ýmislegt sé fundið að
Laxfossi, þá er hann langstærsti
En hér má ekki láta staðar
numið. Mikill fjöldi unglinga í
kaupstöðunum dýfir aldrei fingri
í kalt vatn, þekkir ekki lífsbar-
áttu almennings, ætlar sér að
lifa alla æfi, án þess að þekkja
þessa baráttu. En þetta er mest-
ur skaði fyrir æskumennina
sjálfa. Þeir verða aldrei að
manni, nema þeir hafi verið í
skotgröfum framleiðslunnar.
Þess vegna álít ég að inn í skóla-
kerfi landsins eigi að bæta nýj-
urn lið. Allir unglingar í landinu,
sem ekki starfa að erfiðisvinnu,
fara eitt ár í vinnuskóla í hin
fólksfáu heimili landsins og læra
þar á einu ári, bæði karlar og
konur, öll þau vinnubrögð, sem í
þúsund ár hafa verið unnin á
hverju starfandi heimili í land-
inu.
Engin þjóð getur lifað af
happdrætti. Þjóðin lifir af vinnu,
en ekki höppum. Þess vegna ber
íslendingum að taka með festu
og ró þeirri óvæntu nýjung, að
vinningar íslendinga úr hafinu
eru mjög rýrir í ár. Þessi stað-
reynd mun knýja þjóðina til
aukinnar vinnu, aukinnar spar-
semi, aukinnar ráðdeildar og
— aukinnar hamingju og mann-
dóms. J. J.
íslendinga, þegar bláfátækur
og umkomulaus drengur getur
eingöngu vegna atorku og vilja-
styrks brotið sér leið til auð-
legðar og margháttaðs frama í
fátæku landi með fábreyttum
lífsskilyrðum. Að þessu leyti er
æfisaga Björns Kristjánssonar
eggjandi fordæmi seinni kyn-
slóðum í landinu.
Björn Kristjánsson var í einu
fjölmenntaður og sjálfmennt-
aður maður. Hann var vel rit-
fær og orðfær, kunni nokkur
tungumál, var listhneigður að
vissu leyti og fjölfróður um
marga hluti sökum námfýsi og
margbreyttrar lífsreynslu. Með
góðum, meðfæddum gáfum,
miklu vinnuþreki, sterkum vilja
og mikilli hneigð til auðs og
valda, tókst honum að eignast
meiri fjármuni og ná meiri
völdum heldur en flestir sam-
ferðamenn hans og keppinautar.
Hann var að einu leyti í allra
fremstu röð sjálfmenntaðra
manna. Honum tókst að ein-
beita kröftum sínum öllum að
einu átaki, þegar mikils þurfti
við, en það er verkkunnátta, sem
erfitt er að fá nema með langri
tamningu meðfæddra eigin-
leika. Ef til vill átti hann auð
sinn og mannvirðingu því að
þakka, að hann bar gæfu til að
veita sjálfum sér þessa mikils-
verðu starfhæfni.
og bezti flóabátur og bezt út-
búni flóabátur, sem íslendingar
hafa nokkurntíma eignazt. Og
þó að Laxfoss þyrfti að vera
nokkru stærri en hann er, þá
kostaði það Borgfirðinga mikið
að byggja hann og rekstur hans
er nokkuð dýr. Það var tæplega
hægt að ætla, að héraðið væri
einfært um bað með örlitlum
styrk úr ríkissjóði fyrir póst-
flutninga, nema að fólksflutn-
ingar annarra héraða væru líka
til styrktar. Á síðustu árum
„Suðurlandsins" höfðu fólks-
flutningar um Borgarnes til
annarra héraða lagzt að mestu
niður og fóru þeir fram síðustu
árin aðallega fyrir Hvalfjörð.
í varlegri áætlun í grein í Tím-
anum áætlaði sá, er þetta ritar,
að aðeins áætlunarferðinar inn
fyrir Hvalfjörð kostuðu þjóðina
í óþarfa eyðslu á erlendum
gjaldeyri a. m. k. um eitt hundr-
að þúsund krónur yfir sumarið.
Voru svo sterk rök að þessu færð,
að enginn reyndi til þess að vé-
fengja þau.
Þegar Laxfoss var byggður
leituðu forgöngumenn hans til
nokkurra helztu bifreiðastöðva
landsins um að hefja hraðferð-
ir á einum degi í sambandi við
Laxfoss á milli Akureyrar og
Reykjavíkur. Áður hafði jafnan
sú leið verið farin á tveim dög-
um eftir að bifreiðaferðir hóf-
ust. Bifreiðastöðvarnar tóku
dauflega í málið, nema Bifreiða-
stöð Akureyrar. Hún fekkst til
að gera tilraunir í þessa átt, sem
báru bráðlega hinn bezta árang-
ur. Áður hafði sú bifreiðastöð
jafnan haft langsamlega meira-
hluta farþegaflutnings milli
Reykjavíkur og Norðurlandsins.
Þetta varð því mikill styrkur
Borgfirðingum með hið dýra ný-
byggða skip sitt og hefir jafnan
verið það síðan. í stað þess hafa
Borgfirðingar getað goldið Norð-
lendingum og öðrum, sem þurfa
að ferðast til Reykjavíkur, með
greiðara og betra ferðalagi vet-
ur, sumar, vor og haust.
Skipulagsnefnd fólksflutn-
inga, sem sett var á laggirnar til
þess að koma betra skipulagi á
fólksflutninga í landinu, hefir
jafnan reynt að taka tillit til
þessara gagnkvæmu hagsmuna
ferðamanna og farartækja, eða
réttara sagt meiri hluti nefndar-
innar.
En þegar hér var komið, kem-
ur nýtt stríð til sögunnar. Dug-
legur fjáraflamaður á Akra-
nesi hafði náð sér 1 mótorbát
og skírt hann fallegu nafni og
búið hann út að ýmsu leyti til
farþegaflutninga og lét hann nú
þennan bát annast farþega-
flutningana að allmiklu leyti
milli Akranes og Reykjavíkur.
Bætti þessi bátur talsvert úr
bráðabirgðaþörf á þessari leið.
Ýmsa Akurnesinga hafði lengi
dreymt um að ná fólksflutning-
unum frá Borgarnesi og um sitt
Það leiðir af sjálfu sér, að fá-
tækur og umkomulaus drengur
verður ekki efna- og valdamað-
ur í neinu landi nema með mik-
illi elju og baráttu. Og Birni
Kristjánssyni var unun bæði að
starfinu og baráttunni. Hann
átti sæti á Alþingi um þrjátíu
ár, allt af fyrir sama kjördæm-
ið. Og mestallan þann tíma æf-
innar var hann einna mest
umdeildur maður í landinu.
Hann átti bæði vini og óvini.
Hann var tryggur vinum sín-
um, en þykkjuþungur og harð-
hentur á mótgangsmönnum.
Hann var mikill flokksmaður og
ör á fé til stuðnings hverjum
þeim málstað, sem hann vildi
vinna gagn.
Skapferli og vinnubrögð
Björns Kristjánssonar komu
glögglega fram í tveimur heit-
um deilumálum, sem komu mjög
við sögu, þegar hann var á miðj-
um aldri. Annað var ritsíma-
málið. í öðru málinu beið Björn
ósigur. í hinu vann hann fræg-
asta sigur sinnar löngu baráttu-
æfi. í ritsímamálinu beitti Björn
Kristjánsson öllum sínum dugn-
aði og elju til að sanna, að land-
ið myndi gersamlega eyðileggja
fjárhag sinn, ef það legði síma
til landsins, í stað þess að nota
loftskeyti. En í þessu máli sigr-
aði Hannes Hafstein, svo að
símalagningin er talin mesta
afreksverk hans. Nokkru seinna
hóf Jón Þorláksson baráttu fyr-
ir járnbraut austur yfir heiði.
Björn réðist móti Jóni með full-
þorp og þeim hagsmunum, sem
af þeim flytu og Borgarnes hafði
byggzt upp af að nokkru leyti.
Nú bar vel í veiði. Auðvitað lá
beint fyrir að eigandi mótor-
bátsins færi í félagsskap við
annan duglegan og fjársterkan
fjáraflamann í Reykjavík, sem
lengi hafði þráð að ná undir sig
fólksflutningum til Norður-
landsins, eins og honum hafði
tekist að miklu leyti á vegunum
út frá Reykjavík. Og nú hófst
grimmilegt stríð um þessa fólks-
flutninga, sem enn stendur yfir.
Öðru megin eru hagsmunir
Borgarfjarðarhéraðs og þægileg-
ar og tryggar ferðir með bezta
flóabát landsins fyrir alla, er
þurfa að ferðast milli Reykja-'
víkur og Borgarfjarðar allt ár-
ið, en hinsvegar eru aðallega
hagsmunir tveggj a duglegra
fjáraflamanna, sem vilja græða
meiri peninga fyrir sjálfa sig.
Einhverjir munu segja, að hags-
munir Akurnesinga séu líka
samferða hagsmunum fjárafla-
mannanna. En þeir eru mjög
óverulegir. Þeir hafa sáralít-
inn hagnað af hraðferðunum
norður í land, sem fara um þorp
þeirra. Aðalsnertingin, sem þeir
verða fyrir af þessari umferð, er
meira vegaviðhald í kauptúninu,
er orsakast af umferð þungra
aðkomubifreiða.
Það hefir verið troðið á bif-
reiðaskipulaginu, sem komið var
á vegna óhæfilegrar sóunar á
verðmætum og óþarfa akstri um
landið með hálftómar bifreiðar
og óreglulegra og ótraustra
ferða þeirra í þágu almennings.
Þetta er gert einstökum fjár-
aflamönnum til þóknunar. Ferð-
ir til og frá Borgarfirðinum eru
einhver gleggsta spegilmyndin af
slíku. Að undanteknu einu at-
riði, sem yfirvöldin hafa þar’tek-
ið fram fyrir hendur skipulags-
nefndar fólksfluíninga, er allt,
sem þau hafa brotið á móti til-
lögum hennar, tvímælalaust til
hins verra. Enda er það allt á
þeirra ábyrgð, er gert hafa, en
ekki skipulagsnefndarinnar eins
og sumir ókunnugir menn halda.
Nú er svo komið, að stórar fólks-
flutningabifreiðar renna svo að
segja daglega í lestum í kapp-
akstri hver við aðra hálftómar
alla leið milli Akureyrar og
Borgarness eða Akraness. M. a.
er með þessu kapphlaupi stefnt
öryggi farþega í beinan voða, þó
að ennþá hafi ekki stórslys hlot-
izt af. Auglýsingastríðið í blöð-
um og útvarpi hefir staðið yfir
í allt sumar og skipin hendast í
slfellu á milli, stundum hálftóm
og án tillits til hvað séu heppi-
legastar ferðir fyrir héraðsbúa
með farþega og vöruflutninga.
Það munu til þeir menn, sem
óska Borgfirðingum og Laxfossi
og sambandi þeirra við aðalbif-
reiðastöð Norðurlands ósigurs til
handa, sem haldið hefir uppi
samgöngum með prýði við Norð-
um ofurhuga. Áttu þeir í löng-
um ritdeilum um málið. Frá
almanna sjónarmiði hafði Jón
Þorláksson miklu betri aðstöðu.
Hann var vel menntur og æfður
verkfræðingur. Hann talaði hér
um mál, sem var svo að segja í
hans verkahring. Björn Krist-
jánsson tók upp baráttuna á
hinum sérfróða grundvelli.
Hann dró að sér skýrslur og
lýsingar af miklum fjölda tekju-
halla járnbrauta og réðist með
þeim gögnum móti rökum sér-
fræðingsins. í augum bænda bar
Björn Kristjánsson hærra hlut
frá borði í rökleiðslunni. Hann
varð auk þess fyrir því óvænta
happi, að bifreiðarnar komu
litlu síðar til sögunnar og þeirra
lóð lagðist í hans vogarskál.
Björn Kristjánsson var fædd-
ur íhaldsmaður. Með eigin orku
hafði hann lyft sér úr örbirgð
og umkomuleysi til fjár og
metnaðar. Slíkum mönnum
verður hugstætt að líta fyrst
og fremst á mátt einstaklings-
ins og rétt hans til að bera mik-
ið úr býtum í baráttu um gæði
lífsins. Hann varð þess vegna
alla æfi áhugasamur andstæð-
ingur þeirra hreyfinga, sem
miða að því að skapa jöfnuð
um efni manna. Og hann varð
um leið ötulasti og harðfeng-
asti baráttumaður í liði hinnar
ungu innlendu kaupmanna-
stéttar.
Það má með miklum rétti
segja, að hinir þýðingarmiklu
sjálfmenntuðu bændur í Þing-
eyjarsýslu, Gautlandabræður,
Benedikt á Auðnum, Sigurður í
urland undanfarið, m. a. að
vetrinum og oft í vondum veðr-
um og færð. Við Borgfirfðingar
og margir aðrir aðilar munum
sporna á móti að svo verði. En
víst er, að allir aðilar hafa illt
eitt af því kapphlaupi, sem allir
tapa á. Það er eins og í stríði.
Þótt ein þjóðin beri sigur úr být-
um að lokum, þá hefir sigurinn
venjulega orðið henni svo dýr,
að hún bíður þess seint bætur,
og það jafnvel þótt hún hafi að-
stöðu til þess að kúga þá sigr-
uðu.
En hvað skal nú gera?
Fyrir sjóveikt ferðafólk, eink-
um konur og börn, er stór á-
stæða til þess að ferðir séu
greiðar milli Akraness og
Reykjavíkur: Stutt sjóleið. —
Reyndar er versti hluti sjóleið-
arinnar milli Reykjavíkur og
Borgarfjarðarhéraðs venjulega
fyrir opnum Hvalfirði.
Þegar fólksflutningarnir eru
að mestu leyti að leggjast niður
inn fyrir Hvalfjörð, hefi ég allt-
af talið sjálfsagt að meira eða
minna af ferðalögum langferða-
fólks yrði í gegnum Akranes.
Og heppilegast fyrir alla aðila
mun verða, eins og ég hefi áður
drepið á i Tímanum, að félags-
skapur verði milli Akraness,
Borgarness og yfirleitt Borgar-
fjarðarhéraðs og annarra að-
ila um alla flutninga frá og til
Reykj avíkur og beggja um-
ræddra nesja. Og með sívaxandi
fólksfjölda, sem fer þessa leið,
þarf að keppa að því að fá
stærri og hraðskreiðari far-
þegabát heldur en Laxfoss er,
þótt hann sé það bezta farar-
tæki, sem ennþá hefir annazt
flutninga á þessari sjóleið. Sama
félagið þyrfti þá að hafa ráð á
öðrum bát til vöruflutninga,
sem annaðist þá að mestu. Far-
þegabáturinn þyrfti að fara ferð
til Borgarness á hverjum degi
mestallt árið og einnig til
Akraness 1—2 ferðir á dag, og
væru þær að miklu leyti sér-
skildar við Borgarnessferðirn-
ar. Fargjöld hafa verið heldur
há með flóabátnum fram að
þessu. M. a. vill fjöldi Reykvik-
inga skreppa til Borgarfjarðar
um helgar, en gera það miklu
færri fyrir það að fargjöldin
eru þetta há. En með auknum
fólksflutningi og betra skipulagi
á ferðum koma ástæður og geta
til að lækka þau. Og einnig
farmgjöld, sem líka er nauðsyn-
legt að lækki. Og mér er kunn-
ugt um, að ýmsir ráðamenn
Laxfoss-félagsins hafa jafnan
haft 1 hyggju að lækka farm-
og farþegagjöld þegar komið
væri yfir byrjunarörðugleik-
ana, er stöfuðu af nýbyggingu
flóabátsins.
Til þess að bæta úr samgöng-
unum í svipinn og koma meiri
reglu á ferðir á þessari fjölförnu
sjóleið, vildi ég gera þesear til-
(Framli. á 4. síSu)
Yztafelli og Jón í Múla hafi ver-
ið samferðamenn Björns Krist-
jánssonar. Allir þessir menn
voru þrekmenn og baráttumenn.
Allir unnu þeir að einu mikil-
verðu máli, að draga verzlun ís-
lands úr höndum útlendinga og
gera hana innlenda. En þeir
höfðu mismunandi takmörk.
Björn Kristjánsson var sér-
hyggjumaður. Hann safnaði
miklum efnum og átti mjög
verulegan þátt í viðgangi og efl-
ingu íslenzkrar kaupmanna-
stéttar. Áhrifa hans gætti ekki
sízt í því, að verzlun sú, sem
hann byggði upp og ber hans
nafn, er um vörugæði og örugg
vinnubrögð fyrirmynd um
marga hluti. Forustumenn Þing-
eyinga söfnuðu ekki auði per-
sónulega, en kenndu borgurum
landsins að geta verzlað í félagi
með þeim hætti að græða ekki
á öðrum og vera ekki féþúfa
annarra.
En milli þessara aðila varð
hörð og löng barátta. Hin fyrsta
hríð var á yngri árum Björns
Kristjánssonar milli hans og
leiðandi manna í pöntunarfé-
lögum, þeirra, er skiptu við
Zöllner í Newcastle. Varð Jón í
Múla þá einna mest fyrir svör-
um af hálfu samvinnumanna.
Síðar, þegar Björn var orðinn
bankastjóri, töldu samvinnu-
menn, að sýnt þætti í verki, að
bankastjórinn treysti betur
kaupmönnum en kaupfélögum.
Dró hann ekki úr, að sú væri trú
hans, í ritlingi um samvinnu-
stefnuna, sem hann gaf út og
dreifði út á eigin kostnað inn á
JÓNAS JÓWSSON;
Björn Krlstjánsson