Morgunblaðið - 19.12.1967, Síða 21

Morgunblaðið - 19.12.1967, Síða 21
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 19. DES. 1967 21 - HARALDUR Framlhalid af bls. 17. Eldri leikbúsgestir m-una ©f- lauist Harald í sínum stæírstu hlutverkum, ekki sízt Ihl'uitverki Shylocks í „Kaupmanninum í Feneyjum“. Mig minnir að ég sæi hann fyrst í ihlutiverki Pólón- íusar í „Hamlet" 1949 og síðan í gervi Jóns Marteinssonar í „ís- landsklukkunni“ 1950. Önnur hlutiverk Ihans sem eru mér minnisstæð eru t.d. Bóndinn í „Guilna hliðinui“, Alfieri lög- maður í „Horft af br.únni“, Saungprófessorinn og Pobaprest- urinn í „ Strompleiknum“ og „Dúfnaveizlunni", Botard i „Nashyrningunum“, Alexandei páfi í „Kóngulónni“, Montag j „Rómeó og Júlíu", Borgarstjór- inn í „Sú gamila kemur í heim- sókn“ og tivö hlutverk í „Þjófar, lík og fal'ar konur“. En ég hlýt að harma að stærstu hlutiverk hans sá ég ekki. Nafn Haralds Bjömssonar er greypt gullnu letri í sögu ís- lenzkrar leiklistar. Hann skilur eftir sig stórt skarð; það verður miklu itómlegra í leikhúsum höf- uðstaðarins eftir að hann er horfinn, og miklu verða sam- kvæmi leikhúsmann'a daufari án þeirrar leiftrandi kímni sem tækifærisræður hans vorvj barmafullar af. Hann var gædd- ur Iþeim fágæta hæfileika að geta látið allt flakka éin(þess að valda hneykslun eða sviða, og ádeila hanis var einatt blandii) glitrandi skopL Ég votta ekkju hans, Júlíönu Friðriksdóttur, ibörnum hans, Dóru sem búsett er í Ntoregi, dr. Stefáni lækni í Lundi og Jóni tannlækni og arkítekt, og ibarna- börnum hans sem hann diáði mjög, mína innilegustu samúð á þessari hinzitiu kveðjustund óvenjulegs og eftirminnilegs heimilisföður og góðs vinar. Sigurður A. Magnússon Þann 8. þ.m. áttum við Har- aldur Björnsson okkar síðasta samstarfisdag á gamla leibsviðinu í Iðnó, þar sem við höfum staðið saman mörgum sinnum. áður fyrr, — og kom mér þá ekki til hugar að daginn ef.tir yrði hann horfinn sjónum okkar samistarfs- fól'ksins. Fyrsta skipti sem við lékum saman var árið 1928, en þá var Haraldur tiltölulega nýkominn frá námi við leikskóla Konung- lega leikhússins í Kaupmanna- höfn. — Hann hafði þá á hendi leikstjórn í fyrsta sinn hjá Leikfélagi Reykjavíkur á leik- ritinu „Villiöndin“ eftir H. Ibsen og lék auk þess Gregers Werle. Ég fékk því snemma tæ'kifæri til að kynnast brennandi áhuga hans og starfsgleði fyrir leik- listarmálum yfirleitt, sem hélst fram á síðustu stundu. Að vísu skildu leiðir okkar að nokkru þau ár, sem hann var fastráðinn hjá Þjóðleikhúsinu, en þegar hann, fyrir aldurs sak- ir, hætti að leika þar, kom hann aftur til starfa hjá okkur í gömlu Iðnó, því ekkert var hon- um fjarri en að ganiga iðjulaus, þó aidurinn færðist yfir, — og ekki toar á öðru en að hann væri ánægður yfir að vera aftur kom- inn á gamlar slóðir, því nokkru eftir að hann hóf á ný samvinnu við Leikfélag Reykjavíkur sagði hann í áheyrn margra: „mér finnst eiginlega að nú sé ég aft- ur kominn heim“. Það lá vel á Haraldi síðasta vinnudag hans í Iðnó, og hann tó'k að vanda hressilega á hlut- verkuim sínum tveimur, bæði á æfingunni um daginn og í leik- sýningunni um kvöldið, rétt eins og fullhraustur maður, þó hann væri sárlasinn. Hann var ekki al'deilís á því, þó hann væri orðinn roskinn maður, að leggja árar í bát. Starfsgleðin fylgdi honum til hinztu stundar. Mætti hin unga íslenzka leik- ara. táú hafa í huga hin mörgu, margvíslegu og erfiðu störf brau i ryðjandans, þrau'tseigju og ós'érhlífni. Ég þakka Haraldi Björnssyni sam 1 a fið á liðnum árum. Það var merkilegt og að mörgu leyti lærdómsríkt. Brynjólfur Jóhannesson. Saxast nú nokkuð á Veðra- mótsætt. Fallnir eru á fáuim ár- um fjórir af hinum eldri s-tofnum hennar. Sjö voru synir afa og ömimiu, Þorbjargar og Björns á Veðramóti. Jón (eldri) dó ungur. Stefán, Ibóndi á Sjávarborg dó á bez.ta aldri úr tæringu, er óð yf- ir landið eins og farsótt. Guð- mundur, er átti hina merkilegu skyggnigáfu, dó 1956. Siiguxður, er lengi var bóndi á Veðramóti dó 1964. Jón, skólastjóri á Sauð- árkrókL faðir mlinn, dó sama ár. Nú er Haraldur farinn, er næst- yngs.tuir var þeirra bræðra. Eftir stendur einn bræðra eins og klettur úr hafinu, Þorlbjörn, er lengi bjó á Heiði oig á Geita- skarðL Fimm voru systur. Fjórai þeirra komuzt til fullorðinsára og lifa allar: Guðrún, Heiðhjört, Björg og Sigurlaug, dýravinur- inn mikli. Þessi systkini kenna sig flest við Veðramót. Það er talað um Veðramótsætt. Ef til vill er það vegna þess að nafnið er nokkuð sérkennileigt, þó sann- nefni sé, svo og hins, að fólkið er hávært nokkuð og atihafna- samit, hvort sem samhengi kann annars að vera millii skapgerðar og veðurfars. — En í raun og veru bjuggu aðeins itiveir ættliðir þessa fólks á Veðramóti: Þor- björg Stefánsdóttir frá Heiði í Gönguskörðum, næsta bæ við Veðramót og maður hennar Björn Jónsson frá Háagerði á Skagaströnd. Hefsit með þedim svonefnd Veðramótsætt. Annar ættiliður er svo sonur þeirra Sig- urður, er tojó þar allan sinn bú- skap. Jörðin er nú úr eigu ætt- arinnar. — Ég er ekki ættfræð- ingur og voga mér ekki lengra út í þessa sálma. En mér finnst rétt að nefna upprunann, Hvað- an fcoroum við? Bverjir eru sam- ferðamennirnir, hvert er „bak- svið“ okkar í lífsims sjónarspilL þótt engninn viti hvert haldið er þá horfið er bak við tjöldin. — En ég ætlaði að minnast Har- aldar, þó Iftið verði og la'kara en hann á s'kilið. Ekki sem leikara. Þar vita aðrir toetiur. Heldur sem mannsins bak við leikarann, samfylgdarmannsins og góðs frænda frá því ég fyrst man eft- ir. Man þó ekki okkar fyrstu kynni og dálæti það er hann hafði á eins til tveggja ára snáða, hvað dokument og ljós- myndir sanna. En éig man fyrst komu hans til leiks eða með leik flökk ,til Sauðárkróks. — Fas- mikill og elegant gekk hann um stofugólfið eins og gustur frá hinum stóra heimi. Okkur börn- um fannst maðurinn svo „fínn“ að við máttum varla msela. Þó var hann ekki fínni en svo, að úr pússi sínu dró hann hlóm- lauka itil að gleðja móður mlína, hagræddi þeim í vatnsglösum, að þeir mættu 'blómgast, þegar hann væri farinn, til ánægju fyrir okkur öll. — Þar var mað- ur gróðursins þegar á fierðinnL — Og svo sáum við hann á leik- sviðinu. Ekki man ég leikritið, líklega Skugga-SVeinn eða Fjalla-Eyvindur, því ýmis atriði voru „leikin“ þar á eftir heima af okkur toörnunum í eldhúsi og á háaloftL umstang nokkurt með gæruskinn og litilu systur „fórnað og kastað í fiossinn“. — Kvæðið um Gretti og drauginn Glám var einnig mjög þulið í eldlhúsmiyrkri, þar til flutnings- maður og áheyrendur voru svo hræddir, að þeir þustu inn ' í stofu, 1 birtuna og til foreldra. — Segi menn svo að lei’kferðir út á land hafi ekki einhver áhrif. — Kynni mín og okkar systkina heima af Haraldi voru' lengi vel bundin við komu leikflokka. Undarlegt fól'k, sem hirtist í skyndi, framdi kúns.tir, þóttist vera annað en það var, opnaði ævintýraheim í hversidagleika brauðstrits í fátæku þorpi. Nokk urskonar hulduifðlk, sem allt í einu var 'horfið aftur, en setti hugtmyndaflug okkar á hreyf- ingu og skildi efitir angan af annarri veröld. — Ég man 'hann síðar, alvarlegan og einbeittan. Hann kom þá i land af skipi stutta stund xneð son sinn ungan til. að kveðja föður minn. Var þá á leið til út- landa til leiknáms. Þá heyrði maður talað um fífldirfsku og brjálæði. Maður í góðri stöðu, kominn á fertugsaldur með fijöl- skýldu og nýtoyggt hús. Brjóta allar torýr að baki sér. Ana út í leikaraskap í útlöndum. — Heima hjá okkur hét það aðdá- unarvert áræði. Faðir minn þekkti sinn mann, trúði á hæfi- leika hans, vissi viljastyrk hans, starfsorku og seiglu. — Bezt kynntdst ég þó Haraldi er ég að loknu stúdentsprófi kom til ReykjaVí'kur, félaus í leit að nálmi og atvinnu, með „annarleg- ar“ hugmyndir í kollinum um teikninám. Kreppuiár þá á há- púnkti, öll sund vir.tust lokuð. — En hús hans oig Júldönu konu hans stóð mér opið. Þó hertoergi væru ekki aflögu, þá var borð- stofa þeirra til reiðu til að búa í og starfa og sæti við matiborð þeirra í hálftannað ár, sem nokkurskonar stóri toróðir á heimiilinu með börnum þeirra ungum. Ekki man ég að talað væri um að greiðsla kæmi fyrir og var þó ekki auður í garði. — Samtöl okkar um áform m'ín voru m'ér mikils virðd. Hann hvatti mig, stappaði í mig stál- inu og atihugaði með mér ýmsa möguileika ,til niámsiins. Sama held ég að hafi verið um aðra þá, er leituðu hjá honum ráða. — Skrúðgarður hans og tolóma- rækt voru eftirlæti toans. Þar var hann maður gróðiurs í full- u.m blómskrúða. — Hann talaði við plöntur sínar eins og sagt er að þurfL svo að þær dafni. Ég lærði að meta gildi gróðurs við bústaði manna. Við sátum marg- an- sólardag í 'hinurn fagra garði og hann fræddi jnig um marga hhxtd bæði heima og erlendis og ég naut frásagnargleði hans og kunnáttu í meðferð talaðs máls. — S'íðan stofnaði ég mitt eigið heimili. Hann var uim langt skeið tíður gestiur á heimdli miínu, jafnán velkominn gestiur, hress- andi og skemmtilegur. Samskipti okkar voru ávallt síðan vinsam- leg og mér til ánaagju. Skal nú stokkið yfir aldarfjórðung frá dvöl mdnni á heimili hans allt til þess er 'hann kom 'á teiknistiofu mina og félaga minni í götu sinni, BergstaðastrætL og ratob- aði við okkuir hress, orðheppinn og fullur lífsorku, að því er séð varð. Það var í síðasta sinn ,er ég hitti 'hann. Viku síðar frétti ég lát hans. — Haraídur 'hafði sérs.tæðan per- sónuleika. — Það er alltaf ánægjufegt að hitta slíka menn. Enginn er gallalaus. Það var hann heldur ekki. „Veðramót" gátu orðið snögg í skapi hans. Hann gat verið erfiður, önugur, hvass og snúinn og hann þolir vel að slíkt sé nefn.t. En sllk við- brögð við ytri aðstæðuim eru efalaust nokkurskonax aflhleðsia spennunnar, þess að verða hve- nær sem er og oft við óþægar aðstæður að afreka sitt ýtrasta. Nokkurskonar skurn eða kápa er þekur óvenj'ulega viðkvæmni eða næmlei'ka, „sensitivitet“, sem án efa meðal annars er gjaldið fyrir snilligáfu, eða uind- irstaða hennar. En undir skunn- inni var maðurinn, hlýr, hjálp- fús, skiLningsgóður, vinveittur. Ég mun sakna hans. Þetta er saga samiskipta okkar í stuttu máli. Ég vildi ekki hafa verið án þeirrar samfylgdar. Nú mun einhver segja: Svona á ekki að skrifa eftirmæli. — Ekki er mér það heldur tamt og ekki eru þetta eftixmœli, heídur nokkrar svipmyndir minninga um manninn Harald. Hann þarfnast engra eftirmæla. Persónuleiki 'hans m'un lifa í hugum okkar allra er þekktu hann. Starf hans og afrek í hug- um allra landsmanna og sögn leiklistar í þessu landl — Lei'k- listin var líf hans, en líf hains var ekki leikur einn, heldur þrot laust starf fyrir listina og full- komnun heninar. 'Hann náði tind- inum, en stiundum miun honum hafa fundizt 'kailt þar uppi. — Óvenjul'egur lifskraftur og lífs fjör einkenn'di hann. En fyrst skeiðið var runnið, þá er ég lekki grunlaus uim, að svona hafi hann viljað hafa það. Falla í starfinu, á ieiksviðinu að kall'a. — Lífi 'hans og starfi er skyndi- lega lokið. Næstum eins og í leikihúsi þegar leiknum er lok- ið og tjaldið felkxr. Stefán Jónsson arkitekt. HARALDUR Björnsson verður ekki skilinn frá leikhúsinu: í nýju ljósi sjáum við þau gildi sem okkur er annars gert að skrifa undir án umtougsu'nar — án hrifningar; gdldi, sem hafa hrein formerki er kunna þó að stangast á og valda erfiðleik- um. Útkoman kemur manni heldur ekki við, þvd hann var nærgöngull og mikill fyrirferð- ar, og því óafmáanlegur úr huga þeirra er kynntust toonurn. Sem mikils listamanns verð- ur hans minnzt, og kann þó að vera að list hans hafi ekki ver- ið nema skuggi af honum sjálf- uim. Oddur Bjomsson. Kaupið ódýrt, kaupið í Vinnufatakjallaranum Terylenebuxur telpna frá kr. 190,00. Terylenebuxur drengja frá kr. 230,00. Terylenebuxur karla frá kr. 567,00. Nælonskyrtur drengja frá kr. 150,00. Nælonskyrtur karla frá kr. 225,00. Svartir crepesokkar karla á kr. 35,00. VINNUFATAKJALLARINN. Barónsstíg 12. HCHOCKj PLASTSKÚFFUR ^chock til innréttinga, sterkar, breyta sér ekki, draga ekki á sig rýk og umfram allt mjög fallegar og ódýrar. Renna hljóðlaust og létt á plastrennilistum. Flestar stærri innréttinga og húsgagnaverksmiðjur I Evrópu nota orðið þessar fallegu drif-hvítu skúffur frá Vestur-þýzku skúffu- prófíla verksmiðjunni Schock & Co. Uppfynrting er vakið hefur mikla athygli. Schock skúffumar eru mjög sterkar. Schock skúffuraar eru af- greiddar fuIlsmíSaðar hvert á land sem er. Skúffugerðin s.f. Grensásvegi 3. sími 23115. fc........ Schock skúffuraár era fáan- legar i öllum stærðum. Schock skúffurnar draga ekki í sig ryk. Einkaumboð: Víðir Finnbogason, heildverzlun, ^ Grensásvegi 3.

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.