Morgunblaðið - 28.09.1996, Side 19

Morgunblaðið - 28.09.1996, Side 19
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 28. SEPTEMBER 1996 19 ÚRVERINU Þorsteinn Pálsson sjávarútvegsráðherra Umsókn um aðild að ESB ekki á dagskrá „ÞAÐ hefur ekki verið á dagskrá að sækja um aðild að Evrópusam- bandinu. Sambandið sjálft hefur lýst því yfir að ekki verði tekið við um- sóknum fyrr en eftir ríkjaráðstefn- una, sem nú stendur yfir. Þar á sam- bandið eftir að svara ýmsum spurn- ingum, sem gætu haft áhrif á hvort það væri fýsilegur kostur fyrir okkur gerast aðilar,“ segir Þorsteinn Páls- son, sjávarútvegsráðherra í samtali við Verið. Hann flutti erindi á ráð- stefnunni íslenzkur sjávarútvegur og Evrópusambandið. Þar fór hann yfir þann mikla mismun sem er á rekstrarumhverfi sjávarútvegs hér og í Evrópusambandinu. Fer sá kafli ræðu hans hér á eftir: „Hjá Evrópusambandinu eru ákvarðanir um leyfiiegan heildarafla teknar sameiginlega af ráðherraráði sambandsins. Ólíklegt er að íslendingar teldu sér fært að framselja ákvörðunar- valdið á þessu sviði til ráðherraráðs sambandsins. Með því er ekki endi- lega verið að halda því fram að sam- eiginlegar ákvarðanir ESB, með ís- land innanborðs, yrðu verulega frá- brugðnar þeim ákvörðunum sem annars hefðu verið teknar af íslend- ingum sjálfum. Enginn getur hins vegar séð fyrir hvað framtíðin ber í skauti sér í þessum efnum og hvaða áhrifavaldar verða ofan á þegar slík- ar ákvarðanir verða teknar. Engar tryggingar unnt að fá Ef samkomulag myndi nást í að- ildarsamningum um aflahlutdeild sem íslendingar gætu sætt sig við þá þyrfti jafnframt að tryggja að ekki yrði hægt að breyta þeirri afla- hlutdeild síðar nema með samþykki Íslendinga. Engar slíkar tryggingar er hins vegar unnt að fá. Reglur um aðgang fiskiskipa til veiða eru all ólíkar á íslandi og í ESB. Á íslandi hefur þróunin verið sú að hverfa frá beinni sóknarstýr- ingu en takmarka í þess stað hversu mikið er tekið úr einstökum stofnum. Ákvörðun um stærð fiskiskipa- flotans innan ESB er miðstýrð. Er hverju ríki sett markmið í þessum efnum og sameiginlegum f|ármun- um er varið til þess að stuðla að minnkun flotans. Ljóst er því að verulegur munur er á íslenskum og evrópskum reglum á þessu sviði og þróun síðustu ára allólík hvað þenn- an þátt varðar. Ólíkar ráðstafanir Mismunandi aðstæður á einstök- um hafsvæðum kalla oft á ólíkar ráðstafanir hvað varðar tæknilegar ráðstafanir í fiskverndarmálum. Slíkar ákvarðanir þurfa oft að byggja á málamiðlun milli ólíkra hagsmuna einstakra landshluta og útgerðarflokka. Þá þarf oft að grípa til viðeigandi ráðstafana á þessu sviði með skjótum hætti til að tryggja gagnsemi þeirra. Það á sérstaklega við um skyndi- lokanir veiðisvæða og aðrar ráðstaf- anir til að veijast því að stundaðar séu skaðlegar veiðar. Eins og staða mála er í dag hjá Evrópusambandinu er ekki hægt að taka ákvarðanir á þessu sviði með skjótum hætti. Þannig er t.d. ekkert fyrirkomulag þar sem gert er ráð fyrir að hægt sé að grípa til skyndilokana. Samkvæmt gildandi íslenskum lögum geta þeir einir sem uppfylla þjóðemis- og búsetuskilyrði átt ís- lensk fiskiskip og fiskvinnslufyrir- tæki sem stunda frumvinnslu afla. Þessi regla var staðfest með sér- stakri undanþágu fyrir ísland við samninginn um hið evrópska efna- hagssvæði. Kvótahopp Ýmis ríki innan ESB hafa reynt að koma í veg fyrir svokallað kvóta- hopp með því að setja reglur sem takmarka eignarhald á fiskiskipum. Hætt er við að allar slíkar reglur gætu takmarkað hagræðingarmögu- leika íslenskra fyrirtækja. Rekstrar- og starfsumhverfi ís- lenskra sjávarútvegsfyrirtækja er í heildina mjög ólíkt því sem er innan Evrópusambandsins. Það stafar af ólíku efnahagssvæði sjávarútvegsins á íslandi í samanburði við aðildarríki Evrópusambandsins en þar telst sjávarútvegurinn hvergi burðarás í efnahagslífi einstakra ríkja. Sjávarútvegurinn er að mestu stundaður á jaðarsvæðum sem oft og tíðum hafa litla aðra atvinnu- möguleika og eiga oft í vök að veij- ast í efnahagslegu tilliti miðað við önnur svæði innan viðkomandi ríkis. Þetta hefur valdið því að sérstakri verndarhendi er haidið yfir sjávarút- veginum og þeim sem hann stunda. í þessu sambandi má nefna mark- aðsskipulag ESB hvað varðar við- skipti með fisk, bann við síldar- bræðslu, sameiginlegar aðgerðir til að minnka fiskiskipaflotann og ai- mennar stuðningsaðgerðir við sjávarútveginn. Markaðsskipulag Markaðsskipulag ESB fyrir við- skipti með fisk er Islendingum fram- andi og á skjön við þá þróun sem verið hefur í þessum málum síðasta áratuginn. Ekki liggur fyrir hvort íslendingar þyrftu að taka upp sama fyrirkomulag. Hins vegar er það svo að markaðsskipulag ESB byggir á fijálsum samtökum framleiðenda. Allir þeir sem uppfylla tiltekin skil- yrði geta sett á fót framleiðendasam- tök enda starfi þau eftir þeim sam- eiginlegum reglum sem Evrópusam- bandið hefur sett á þessu sviði. Ólíklegt verður að teljast að íslend- ingar gætu fallist á að taka upp fjár- málalegar stuðningsaðgerðir við sjáv- arútveginn. Slíkar aðgerðir myndu hafa veruleg áhrif á stjóm efnahags- mála á íslandi og yrðu jafnvel til þess að staða annarra atvinnugreina en sjávarútvegs myndi veikjast. Slíkir styrkir kæmu tæpast til nema íslensk stjórnvöld tækju ákvörðun um slíkt og legðu fram tilskilin mótframlög. Það kallaði hins vegar á tilfærslu fjármuna innan íslensks hagkerfís og því er líklegt að ísiendingar myndu alfarið vilja standa utan þessa kerfis. Sameiginleg mynt Á íslandi hafa aðgerðir til að stuðla að minnkun flotans meira og minna verið í höndum útgerðar- manna sjálfra. Fyrir tilstuðlan kvótakerfisins geta útgerðarmenn tekið ákvarðanir um að draga úr sóknarkostnaði með framsali afla- heimilda. Af hversu miklu leyti það gerist með varanlegri fækkun skipa ræðst af valinu á milli þess að fram- selja aflaheimildir innan ársins og með framsali aflahlutdeildar og úr- eldingu skipa. Nauðsynlegt er enn fremur að huga sérstaklega að því hvaða áhrif sameiginleg evrópumynt myndi hafa á íslenskt efnahagslíf. Á undanförn- um árum höfum við með markvissri efnahagsstjórn tryggt hér stöðug- leika og lága verðbólgu. Stöðugleiki í gengismálum hefur verið lykilatriði í að ná þeim árangri. Hitt er ljóst að uppistaðan í verð- mætasköpun íslendinga er með öðr- um hætti en hjá stærstu iðnríkjum Evrópusambandsins. Sameiginleg evrópumynt myndi því taka mið af hagsmunum þeirra ríkja en ekki ís- lenskum hagsmunum. Fastlega má reikna með að í fram- tíðinni verði áfram meiri sveiflur á matvælamörkuðum en almennum mörkuðum fyrir iðnaðarvörur. Það gæti því skert möguleika okkar til almennrar hagstjómar ef við hefðum ekki eigin mynt. Það yrði óásættan- legt að lífskjör hér tækju mið af jað- arsvæðum annars staðar í Evrópu.“ Þórunn Sveinbjarnardóttir, talsmaður Evrópusamtakanna Stefnuleysi gæti reynst Islendingum dýrkeypt „UM ÞESSAR mundir virðist stefna stjórnvalda felast í því að halda sig eins nálægt Evrópusambandinu eins og kostur er með því að nýta möguleika EES-samningsins til hins ýtrasta, en um leið að firra sig áhrifum Og ábyrgð innan ESB,“ sagði Þórunn Sveinbjarnardóttir, talsmaður Evrópusamtakanna, þverpólitískra samtaka íslenskra Evrópusinna sem stofnuð voru í fyrravor. Að mati Þórunnar hefur Evrópu- málum ekki verið sinnt af fullri al- vöru í íslenskum stjórnmálum á síð- ustu misserum og gæti stefnuleysi reynst þjóðinni dýrkeypt. Af því leiddi einfaldiega að hagsmuna ís- lendinga á hinu evrópska efnahags- svæði hefði ekki verið gætt sem skyldi. Að sama skapi hefðu tæki- færin ekki verið nýtt til fulls. Fjölmörg tækifæri ekki síður en hættur Talsmaður Evrópusamtakanna sagði að ástæða væri allt eins til að skilgreina þau tækifæri, sem aðild að ESB gæti veitt íslenskum sjávar- útvegi, ekki síður en þær hættur, sem hún kynni að fela í sér. Hún spurði m.a. hvort aðild myndi t.d. skapa aukna möguleika á fjárfest- ingum íslenskra sjávarútvegsfyrir- tækja í evrópskum sjávarútvegi og samstarfi við fyrirtæki í öðrum ríkj- um. í öðru lagi hvaða áhrif hefði það í samningum um fiskveiðimál að hafa framkvæmdastjórn ESB að bakhjarli, t.d. í viðræðum um veiði- rétt við Noreg og Rússland eða um lögsögumörk við Færeyjar og Græn- land. í þriðja lagi hvaða tækifæri gæfust íslenskum sjávarútvegi varð- andi þátttöku í ótal þróunarverkefn- um ESB í sjávarútvegi í þriðja heim- inum og í fjórða lagi hvaða áhrif væntanlegt efnahags- og mynt- bandalag Evrópu myndi hafa á hags- muni og samkeppnisstöðu íslensks sjávarútvegs. ERLEIMT Reuter ARMENSKUR hermaður á brynvörðum liðsflutningavagni sínum í Jerevan í gær. Allt virtist með kyrrum kjörum í borginni í gær. Óttast ekki átök í Armeníu Jerevan. Morgunblaðid. „VIÐ óttumst ekki að það komi til átaka. Samstaðan hefur alltaf verið helst vopna armensku þjóðarinnar í lífsbaráttu hennar og það þarf meira en þetta til þess að sú samstaða rofni meir en orðið er. Aftur á móti sýna þessir atburðir að Armenía er ekki lýðræðisríki, eins og við höfðum vonað og stefnt að síðastliðin fimm ár. Og það þykir okkkur þyngra en tárum taki.“ Þetta sögðu tveir sölumenn á útimarkaði í Jerevan í samtali við fréttaritara Morgunblaðsins í gær. Þeir voru stuðningsménn Vazgens Manukyans í forsetakosningunum og sögðu að öll þjóðin vissi að Manuk- yan hefði sigrað í kosningunum, hvað sem liði yfirlýsingum manna Levons Ter-Petrosyans forseta. „Nú er Armenía einræðisríki. Við höfðum talið okkur trú um að við værum lengra á veg komnir eftir hrun kommúnismans. Svo er greini- lega ekki.“ Þessir sölumenn voru að selja barnabækur og ýmislegt annað smá- legt á markaðnum og sagði annar þeirra að hinn væri fyrrverandi stærðfræðingur og kennari sem nú væri kominn á eftirlaun. „Eftirlaunin hans nema sem svar- ar fimm dollurum á mánuði. Þess vegna er hann hérna með mér að reyna að afla sér örlítilla aukatekna. Ter-Petrosyan forseti lýsti því yfir að eftirlaun myndu kollsteypa efna- hagnum. En hann er nú þegar í rúst fyrir eftirlaunaþega og lág- launafólk.“ Þessir ágætu menn þekktu furðu mikið til íslands og kváðust öfunda okkur íslendinga af því að hafa alist upp í fijálsu þjóðfélagi. Þegar þeir sáu að við vorum viðriðnir Olympíu- skákmótið kom í ljós að þeir þekktu vel til Friðriks Ólafssonar stórmeist- ara og vissu að heimsmeistaraein- vígið í skák 1972 hefði verið haldið í Reykjavík þó þá minnti að vísu að þar hefði landi þeirra, Tigran Petr- osyan, att kappi við Bobby Fischer. Goshveri og heitt vatn vissu þeir einnig um. Andrúmsloftið í Jerevan er óðum að fá á sig eðlilegri mynd, þótt enn séu hermenn víða á stjái. Þeir hafa sig lítt í frammi og virðast leggja sig fram um að gegna skyldum sín- um svo kurteislega sem verða má. í gærkvöldi fór íslenski hópurinn í þjóðaróperuna að sjá Otello eftir Verdi og þar eru hermenn á verði. Þegar við, ég og Helgi Ólafsson, gengum upp að húsinu sátu þar tveir hermenn að fábrotnum kvöldverði og kölluðu þeir til okkar og vildu endilega bjóða okkur af gnægtum sínum. Við þáðum hjá þeim brauð- bita, geitarost og agúrku og vorum svo leystir út með tyrknesku súkkul- aði. Súkkulaðið var að vísu mjög vont en hugurinn var góður. Kosningar boðaðar í Tælandi Bangkok. Reuter. BANHARN Silpa-archa, forsætis- ráðherra Tælands, leysti í gær upp þing og boðaði kosningar 17. nóv- ember. Kom þessi ákvörðun hans mörgum á óvart og samstarfsaðiljar hans í stjórn lýstu sumir yfir reiði. Búist hafði verið við að Banharn mundi láta af störfum í dag og velja eftirmann sinn eins og hann lofaði um síðustu helgi. Forsætisráðherrann beið hins veg- ar í viku með að sýna hvaða spil hann hefði á hendi og með ákvörðun sinni í gær kom hann bandamönn- um, sem höfðu niðurlægt hann og neytt til að lýsa yfir afsögn sinni, í opna skjöldu. Sex flokkar sitja í samsteypu- stjórn Banharns, sem sagði að al- mennt væri talið að fjölflokka stjórn leiddi til ágreinings og pólitískra vandamála. Því væri best að skjóta ákvörðun um næstu stjórn til þjóð- arinnar.

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.