Lesbók Morgunblaðsins - 16.01.1999, Side 3

Lesbók Morgunblaðsins - 16.01.1999, Side 3
LESBÖK MOIiC.l \I1I U)SI\S - Vlli\NIN(, IISIIIi 2. TÖLUBLAÐ - 74.ÁRGANGUR EFNI Myndlistaskólinn í Reykjavík flutti á liðnu hausti í eigið húsnæði eftir meira en hálfrar aldar hrakninga á ótryggum leigumarkaði. Það er mikill létt- ir fyrir starfsmenn og nemendur skólans að hafa loks fengið fastan samastað og geta einbeitt kröftum sínum að skólastarf- inu, en nú stunda á fjórða hundrað manns nám í skólanum, allt frá sex ára og fram á áttræðisaldur. Brydesverslun í Vík í Mýrdal á sér langa og merkilega sögu sem Sigrún Lilja Einarsdóttir rekur í tveimur greinum og birtist sú fyrri í þessari Lesbók. Hús verslunarinnar er eitt af elstu húsum á Suðurlandi, upphaf- lega er það hin gamla Godthaab-verzlun í Vestmannaeyjum, byggð 1831, en flutt var til Víkur 1895. Þar var verzlun Vest- ur-Skaftfellinga þar til kaupfélagið tók við, en núna er húsið varðveitt og fær nýtt hlutverk. SvaSilför að Tungnaó Á jólaföstu 1957 fór Sigurjón Rist til vatnamælinga í Tungnaá ásamt Eberg Elefsen en bflstjóri var sá nafnkenndi maður Guðmundur Jónasson á snjóbflnum Gusa. fsinn á Tungnaá var ótryggari en þeir héldu og Gusi fór niður um ísinn og stóð uppá endann. Eftir hjálparkall í tal- stöð fór björgunarleiðangur af stað á snjó- bflnum Kraka og eftir margar misheppn- aðar tilraunir tókst loks að ná Gusa upp og til byggða náðu leiðangursmenn 22. desember. Gunnar Jónsson fyrrverandi starfsmaður Orkustofnunar segir frá mannraunum þeirra félaga. Frank O. Gehry er einn athyglisverðasti arkitekt samtím- ans, segir Sigrún Davíðsdóttir, sem sótti sýningu í Louisiana-safninu í Humlebæk á Norður-Sjálandi. Þar gefst gott tækifæri til að kynnast verkum og vinnuaðferðum arki- tektsins, sem leitaði aftur í fiskformið og hefur með húsum sínum og hugmyndum fært nýja vídd inn í arkitektúr samtimans. Dagbók fró Afríku Silja Salé er ung stúlka af íslensk-frönsk- um uppruna og hefur hún ásamt vinkonu sinni ferðast utan ferðamannaslóða um lítt kunn lönd í Vestur-Afríku, Benin, Burkina Faso, Mali og Dogonland. Hún hélt dagbók í þessari ævintýraferð og birtist fyrri hluti hennar hér. FORSÍÐUMYNDIN: Forsíðumyndin tengist Dagbók fró Afríku og sýnir Karamba töfralækni í Sekogúru. KRISTJÁN JÓNSSON HEIMKOMA - BROT - Stígur myrkur á grund, hnígur miðsvetrarsól, grimmleg myrkrún á íonnunum hlær, og í dynjnndi hríd kveður drnugaleg Ijóð rómi dimmum hinn ískaldi blær. Yúr eyðilegt hjurn, þar sem engin vex rós, gengur einmana halur um kvöld. Langt er heimkynni uð, því að heiðin erlöng, dynur hríðin svo bitur og köld. En hnnn glottir við tönn og um gaddfrosið láð augum gætnum hann lítur með ró, breytir stefnunni lítt, hefur storminn á hlið, veður sterklega helkaldan snjó. Heima lágum í bæ sitja Ijóstýru við faðir Ijúfur og móðirin blíð, vænta sonarins heim; en um svellfreðið þak dynur salar hin grimmúðga hríð. Ungur svanni þeim hjá fagur situr og hreinn, þungt og sorglega varpar hún önd, veit, að nú cr hann einn úti’ í nákaldri hríð. - Stýrir nálinni skjálfandi hönd. Fast er stigið á grund, hurð er sterkiega knúð. Komin stríðinu hetjan er frá, hefur sigraða þraut; kætast sorgþjökuð brjóst, Ijómar sólfögur gleðin á brá. Gleðjast ellimóð hjón, faðma ástríkan son, vermir unnustan frostkalda mund. Aldrei siklingur neinn hefur sinni í höll Iifað sælli né fegurii stund. Kristjón Jónsson, 1842-1869, nefndur Fjallaskóld, varð þjóðfrægur ó síðustu öld þótt aðeins næði hann 27 óra aldri og sum kvæða hans lifo góðu lífi ennþó, svo sem Þoiraþræll (Nú er frost ó Fróni), Táríð (Þú sæla heimsins svalalind) og vísan Yfir kaldan eyðisand. RABB DOMUBINDI OG BÆNIR SUMARIÐ sem ég varð fjög- urra ára kenndi amma mín mér litla kvöldbæn. Það er sérstakur ljómi yfir þessari minningu og hún skín miklu skærar en Tívolíferðir, af- mælisveislur og bernskuleik- ir. Við sátum úti í garði, amma mín og ég, og þess vegna finnst mér græn slikja yfír endurminningunni. Venju- lega gekk mér illa að sitja kyrr en návist ömmu minnar orkaði þannig á mig að ég var prúð éins og postulínsdúkka. Kannski þess vegna fínnst mér meiri friður yfir þessari iðjagrænu mynd en öðrum sem ég á úr bernskunni. Ekki man ég aðdragandann að þessari kennslustund en engin sérstök guðfræði fylgdi henni þótt amma væri prestsdóttir að norðan og vel að sér í kristnum fræðum. En litla versið, sem hún kenndi mér, hljóm- aði svo fallega af vörum hennar að ég nam það strax, hafði það yfir og hlaut fyrir vikið bros úr vitrum, brúnum augum, sem höfðu séð margt misjafnt á langri ævi. Og svo fórum við saman með það, öldruð, hæglát höfðingskona og vanstilltur telpuhnokki sem hlotnaðist allt önnur veröld og heims- sýn en ríkt hafði á hinum langa og við- burðaríka æviferli hennar. En sumargolan og gróandinn umlék okkur báðar meðan við kyrjuðum bænina aftur og aftur. Það var sem tíminn næmi staðar, grænn og hlýr, og bæri keim af eilífðinni. Trúlega þykir hvorki guðfræðingum né bókmenntafræðingum þessi bæn neitt merkileg en samt hefur hún búið með mér í nálega fímmtíu ár. Lengi vel sveif hún með mér inn í svefninn á hverju kvöldi og reynd- ist eina haldbæra huggunin gegn rangsleitni heimsins, sem ýmist birtist í eigin vanmætti, ósanngimi annarra eða fáránlegum duttl- ungum tilverunnar, sem öll lítil böm standa andspænis. Oft hefur hógvær bænin hvílt í skugga annarra fræða sem kröfðust meiri athygli og metnaðar á ýmsum tímaskeiðum. Og vissulega þótti manni allur bænalestur hjákátlegur þegar staðföst himinhvelfingin var ekki lengur aðsetur guðs og englanna hans heldur tímalaus óravídd þar sem stöðugt voru uppgötvaðar nýjar stjörnur, sólkerfí og svai-thol og var svo skyndilega orðinn leikvangui' mannaðra eða ómannaðra geimfara. Eftir því sem hulunni var svipt af dul- magni bernskunnar, svo að ég leyfi mér að nota hugtak úr einstæðum skáldverkum Guðbergs Bergssonar, varð efahyggjan magnaðri og þar kom að trúarbrögðin með öllum sínum seremoníum og skinhelgi voru vegin og léttvæg fundin. Var hægt að hugsa sér meiri fjarstæðu en flekklausan getnað og meyjarfæðingu eftir að maður hafði öðlast fullvissu um hvernig börnin urðu til? Hvernig var hægt að sanna að Ki'istur hefði risið upp frá dauðum? Frásagnir Biblíunnar voi-u í fullkominni mótsögn við heilbrigða skynsemi og stöng- uðust þar að auki á við sagnfræðilegar heimildir. Mannkynssagan sýndi líka ótví- rætt að hræðilegir glæpir höfðu verið framdir í nafni kristinnar trúar og raunar allra trúarbragða. Og ef Guð var til hvers vegna lét hann viðgangast allt það órétt- læti sem á jörðinni var? Slíkar hugleiðingar, í öllum sínum ófrumleika, hafa efalítið hringsnúist í kolli flestra unglinga og iðulega heyri ég spurn- ingarnar, sem settar voru fram hér að ofan, úr munni nemenda minna eða nákominna ungmenna. Að sjálfsögðu á ég engin svör. Þeir, sem til skamms tíma héldu sig hafa haldgóð svör og lausn lífsgátunnar á reið- um höndum, standa nú margir ráðþrota. Heimsveldi hafa risið og hnigið, hugsjónir fæðst og dáið. Sagan hefur afhjúpað grimmdarseggi og loddara sem nutu lotn- ingar í lifanda lífí. Þeir sem í gær ljómuðu af öryggi og sigurvissu eni sumir haldnir sársauka og örvæntingu. Yfir slíkri vit- neskju hefur amma mín sjálfsagt búið, þeg- ar við sátum saman á fallegum góðvirðis- degi úti í garði, og mér er smám saman að verða hún ljós líka. Þessi sannindi gat hún ekki kennt. Það get ég ekki heldur. Þau koma með reynslunni. Þau koma að innan. Hvert er tilefni þessara hugleiðinga? Hvers vegna finn ég mig knúna til að rifja upp fallega minningu úr fortíðinni sem hef- ur kannski ekkert gildi fyrir aðra en sjálfa mig? Svarið er áramótaræða biskugsins okkar, herra Karls Sigurbjörnssonar. í öll- um þeim orðaflaumi, sem yfir okkur hefur dunið síðustu vikur og mánuði, hefur fátt annað fengið mig til að nema staðar, leggja við hlustir, vega, meta og draga ályktanir. I ræðunni lagði biskup áherslu á gildi bænarinnar og sagði m.a: „En þegar allt kemur til alls er hún bæn um að fá að hvíla í þeim höndum sem bera og halda og vera umvafin þehTÍ náð sem aldrei bregst, þeirri hjálp sem aldrei þrýtur." Þá sagði hann að þeim bömum færi fækkandi sem lærðu bænir og vers og hefðu þau yfir á kvöldin. Þetta hefðu rannsóknir sýnt. Þess í stað sofnuðu böm iðulega, þreytt eftir dagsins, önn við drynjandi auglýsingafár fjölmiðla og það sem fylgdi þeim inn í svefninn væra boð um að kaupa, eignast og neyta. Síðan sagði biskupinn orðrétt: „Oft hefur maður orðið vitni að því að gamalmenni, sem komið er út úr heiminum, eins og sagt er, fer með bænir og vers sem það hefur lært sem barn. Orð sem fylgdu sálinni inn í svefninn í bemsku, vaka nú ein í vitundinni, heiðrík, heilnæm, góð. Og ég hef hugsað, hvað um bömin sem nú vaxa úr grasi án þess að læra að biðja, þau börn sem sofna út frá sjónvarpssílbyljunni? Hvað mun vaka í vitund þeirra þegar aldur og ellin þunga hefur lokað dyram umheimsins, verða það kók og seríos og dömubindaaug- lýsingar sjónvarpsins? Guð minn góður!“ Þessi kynngimagnaða ábending varð til þess að litla versið hennar ömmu skaust sem snöggvast fram úr vitundinni og ég gerði mér ljóst að jafnvel á tímum mestu efahyggjunnar hafði það verið eina hugg- unin þegar að steðjuðu sorgir og vonleysi. Það leitaði einhvern veginn fram, ekki bara orðin heldur umgjörðin öll og varð leiðar- ljós fram á veg. Er hugsanlegt að við séum að svíkja börnin okkar og barnabörn um þetta dýr- mæta veganesti? Að andlegt hungur hreki ungt fólk fram á ystu nöf? Getur verið kvöldbænir, kveðnar með litlu barni í kyrrð og friði, séu sterkari forvarnir en öll úrræði sérfræðinga? Hvað sem allri guðfræði líður eru þær vísir að afli sem vex innra með okkur og getur ráðið úrslitum þegar í nauðir rekur. Og hvernig er svo, bænin þín, kann ein- hver að spyrja. Eg vil ekki láta hana birt- ast. Mér þykir of vænt um hana til þess að gefa einhverjum færi á að hnussa og láta sér fátt um finnast. Eitt er þó víst. Ekki þarf ég að tauta fyrir munni mér dömu- bindaauglýsingar þegar heilastöðvarnar bila. GUÐRÚN EGILSON LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 16. JANÚAR 1999 3

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.