Hugur - 01.01.1997, Síða 44

Hugur - 01.01.1997, Síða 44
42 Vilhjálmur Arnason HUGUR semji réttlætislögmálin frá grunni. Líkt og Kant dró fram kjama krist- ins siðferðis í sinni kenningu, þá dregur Rawls fram kjarnann í pólitískri hefð Vesturlanda, þær hugmyndir um réttlæti sem liggja lýðræðislegum stjómsiðum til grundvallar. Gefum honum sjálfum orðið: „[Gjrundvallarinnsæið sem nær yfir allar mínar hugmyndir og þær eru kerfisbundið byggðar í kringum, er um samfélagið sem sanngjarna skipan á samvinnu milli frjálsra jafningja. Réttlæti sem sanngimi á rætur sínar í þessari hugmynd sem einum þeirra grunn- þátta er við teljum felast í lýðræðismenningunni."12 Sáttmáli sáttar- gjörðarmanna undir fávísisfeldi er leið Rawls til að sýna fram á að sú réttlætishugmynd sem mótað hefur innviði hins borgaralega samfélags - og felst öðru fremur í hugmyndinni um siðferðilegan jöfnuð allra manna og kröfunni um að skapa þeim jöfn tækifæri - sé sanngjöm. Jafnframt er sáttmálinn leið til að sýna fram á hvaða ályktanir okkur ber að draga af þessum hugmyndum; til dæmis í því skyni að gagn- rýna það samfélag sem er ætlað að tryggja þær. Innsæið er sanngjamt vegna þess að það er ótruflað af þeirri sérhagsmunagæzlu sem fávísisfeldinum er ætlað að koma í veg fyrir. Samræðuhugmynd Habermas er í a.m.k. einu afdrifaríku atriði ólík kenningu Rawls. Það er lykilatriði hjá Habermas að hlutverk heim- spekingsins sé ekki að leiða samræðuna til lykta, eins og Rawls gerir að verulegu leyti með því að útlista réttlætislögmálin sem sáttar- gjörðarmenn muni komast að. Heimspekingurinn á að láta sér nægja að skýra forsendur þess að siðferðileg samræða eigi sér stað og að fólk geti komizt að sanngjörnum niðurstöðum, en hann á að láta fólkinu sjálfu eftir að komast að þeim. Með þessu reynir Habermas að varð- veita samræðuna sjálfa sem hann segir að glatist í meðförum Rawls.13 Kenning Habermas um hvað geti talizt réttmætar leikreglur er að þær muni öðlast viðurkenningu allra þeirra sem þátt tækju í upplýstri og óþvingaðri rökræðu um efnið. Habermas spyr í anda Kants: Hvað geta allir viljað í óþvingaðri rökræðu að ætti að gilda sem algilt 1 2 Rawls, „Justice as Faimess: Political not Metaphysical,“ Philosophy and Public Affairs 14/3 (1985), s. 231. 13 í ljósi þessa má segja að kenning Rawls sé nær því að vera hefðbundin heim- spekileg einræða en réttnefnd samræðusiðfræði. Sjá um þetta atriði, Habermas, Moral Consciousness and Communicative Action, þýðing C. Lenhardt og S. W. Nicholsen (Cambridge: Poiity Press 1990), s. 66 og 198.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136

x

Hugur

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.