Hugur - 01.01.2002, Side 34

Hugur - 01.01.2002, Side 34
Hugur G.E.M. Anscombe „Andleg orsök“ þarf auðvitað ekki að vera hugarferli á borð við hugs- un, tilfinningu eða ímynd. Hún gæti verið bank á dyrnar. En ef hún er ekki hugarferli hlýtur hún að vera eitthvað sem viðkomandi persóna skynjar. Bankið á dyrnar þarf að heyrast og því hreyfi ég engum mót- mælum ef einhver vill halda því íram að alltaf sé um hugarferli að ræða. Andleg orsök er það sem væri lýst í svari við spurningunum: „Hvað olli þessari athöfn, hugsun eða tilfinningu hjá þér? Hvað sástu eða fannstu og hvað leitaði á hugann sem leiddi til athafnarinnar?“. Eg hef afmark- að þennan skilning á andlegri orsök vegna þess að svona spurningar með svona svörum eru til og vegna þess að ég vil greina hann frá hinum venjulega skilningi á „hvöt“ og „ásetningi.“ Ástæðan er ekki sú að þessi skilningur á andlegri orsök sé svona mikilvægur því að ég tel svo ekki vera. En mikilvægt er að hafa skýra hugmynd um hann, að hluta til vegna þess að afar eðlilegt er að líta á hvöt sem það sem hreyfir (orðið sjálft gefur það til kynna)2, þ.e.a.s. það sem orsakar athafnir manns o.s.frv. Svo má ef til vill líta á „það sem orsakar“ athöfn sem atburð sem kemur afleiðingunni til leiðar þó að með öllu sé óljóst hvernig henni er komið til leiðar. Með öðrum orðum er óljóst hvort hugsa skuli um þessa orsökun eins og einhverju sé ýtt áfram eða með einhveijum öðrum hætti. Innan heimspekinnar hefur stundum verið gerður greinarmunur á „hvöt“ og „ásetningi með athöfn“ og litið svo á að þau vísi til ólíkra hluta. Ásetningur manns er það sem hann stefnir að eða velur en hvötin er það sem ákvarðar markmiðið eða valið. Ég geri ráð fyrir að „ákvarðar“ merki hér það sama og „orsakar“. Almennt er notkun orðanna „hvöt“ og „ásetningur“ ekki svo ósvipuð. Til dæmis er talað um „ágóðahvöt“ en sumir heimspekingar hafa sagt að þegar svo er tekið til orða hljóti önnur orð að vera undirskilin. Ágóði hljóti að vera ásetningurinn og löngun í ágóða að vera hvötin. Maður sem spurður er um hvöt gæti sagt „Mig langaði til ..." sem mundi gleðja þessa heimspekinga eða „Ég gerði þetta til að ..." sem mundi ekki gleðja þá. Þó er merking þessara tveggja setninga hin sama í þessu tilviki. Þeg- ar hvatir manns eru sagðar góðar þarf það ekki að vera með nokkru móti frábrugðið því að segja að ásetningur hans sé góður, til dæmis: „Hann langaði bara til að koma á friði meðal ættingja sinna.“ Samt sem áður er, jafnvel í hversdagslegri notkun, gerður ákveðinn greinarmunur á merkingu orðanna „hvöt“ og „ásetningur.“ Ef maður drepur annan má til dæmis segja að hann hafi gert það af ást eða vor- kunnsemi eða að hann hafi gert það af hatri, með öðrum orðum „til að leysa hann undan þessum hræðilegu þjáningum“ eða „til að losna við 2 Hér er orðið hvöt þýðing á enska orðinu motive sem er auðvitað náskylt orðinu motion. 32 J
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132

x

Hugur

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.