Fréttablaðið - 04.12.2010, Síða 50

Fréttablaðið - 04.12.2010, Síða 50
50 4. desember 2010 LAUGARDAGUR gífurlega mikil sóun og tvíverkn- aður í hergagnaframleiðslu og rekstri Evrópuherja. Sem dæmi mætti nefna að í Evrópu er 21 flota-skipasmíðastöð og 81 her- gagnaverksmiðja. Aðeins brot af þessum fjölda væri að finna í Bandaríkjunum og þrátt fyrir það réðu Bandaríkjamenn yfir öflug- ari her og skilvirkari en Evrópu- ríkin samanlagt. Taldi hann einsýnt að vildu Evrópu ríkin treysta stöðu sína á hernaðarsviðinu í samanburði við ríki í Asíu yrðu þau meðal annars að gæta meiri hagkvæmni og efla samhæfingu sín á milli. Hin nýja grunnstefna NATO miðaði að því. NATO 3.0 Sú staðreynd að NATO ætlar að auka samstarf við Rússa og styrkja sameiginlegar varnir bandalagsins með eldflaugavörnum kemur til með að breyta eðli bandalagsins. Enginn gerir sér þó neinar grillur hér, samband Rússa við NATO mun ekki gerbreytast á einni nóttu, sér- staklega með tilliti til þess að ríki eins og Úkraína og Georgía eru að öllum líkindum á leið inn í banda- lagið, en loft er lævi blandið milli þessara ríkja. Þá líta mörg önnur Austur-Evrópuríki Rússland enn tortryggnum augum. En skrefið sem nú hefur verið stigið til að efla samvinnu Rússa og NATO er stórt og mikilvægt. NATO er og verður áfram svæðis bundið bandalag eða svo- kallað „regional alliance“ í þeim skilningi að það stendur enn aðeins Evrópuríkjum til boða að ganga í bandalagið og aðildarríki þess eru einungis vestræn lýðræðisríki. Þrátt fyrir að vera svæðisbundið bandalag heldur NATO úti svoköll- uðu „Euro-Partnership“ samstarfi við 22 ríki utan bandalagsins sem er meðal annars ætlað að styrkja tengsl bandalagsins út á við. Eins og oft kom fram í Lissa- bon má segja að breytingarnar sem eiga sér núna stað séu svo umfangsmiklar að það megi tala um nýja og endurbætta útgáfu af bandalaginu. Anders Fogh Rasmus- sen greip til tölvutengdrar sam- líkingar þegar hann lýsti því hvernig NATO hefði þróast. Fyrsta NATO eða NATO útgáfa 1.0 hefði starfað frá stofnun bandalagsins árið 1949 og fram að lokum kalda stríðsins, NATO 2.0 hefði starfað frá 1991-2011 og NATO 3.0 tæki nú við. NATO heldur í dag úti svoköll- uðu ISAF-liði í Afganistan, sem er stærsta aðgerð bandalagsins. Til aðgerðanna var gripið eftir hryðjuverkaárásina á Banda- ríkin 11. september 2001 en það var í fyrsta sinn sem 5. grein NATO-sáttmálans var beitt, þar sem segir: „Árás á eitt aðildar- ríki er árás á öll.“ Undir merkj- um NATO var brugðist við af þunga og í Lissabon kom fram að NATO mundi ekki veigra sér við að vernda aðildarríki sín af afli að nýju, yrði ráðist á þau. NATO er því mjög öflugt og virkt varnar- bandalag og þar af leiðandi verð- mætt fyrir aðildarríkin. Skýrar línur hurfu Þegar NATO var stofnað voru ógnir er steðjuðu að aðildarríkjum þess skýrar og afmarkaðar. Við lok kalda stríðsins hurfu þessar skýru línur og á næstu tíu árum varð að svara erfiðum spurningum eins og hvort enn væri þörf á bandalagi eins og NATO og hvert hlutverk þess ætti að vera. Nýja grunn- stefnan svarar þessum spurning- um og markar tilverurétt NATO til framtíðar af mun meira sjálfs- öryggi en fyrri stefna gerði. Þær hættur er steðja að aðildar- ríkjum NATO um þessar mund- ir eru af margvíslegum toga og eru meðal annars að miklu leyti borgaralegar. NATO er að breyt- ast, starfsemin er opnari en áður. Þegar framkvæmdastjórinn, And- ers Fogh Rasmussen, kynnti nýju grunnstefnuna benti hann á að hér eftir myndi NATO einbeita sér að nýjum hættum sem væru bæði borgaralegs og hernaðarlegs eðlis eins og til dæmis gegn tölvu- árásum og sjóránum, en á síðasta ári voru 400 skráðar sjóræningja- árásir í heiminum. Þá eru vaxandi áhyggjur af öflum sem vilja aðildarríkjum og þegnum þess illt án þess að starfs- vettvangur þeirra sé bundinn við landamæri eða heimasvæði. Þetta eru til dæmis hryðjuverkasam- tök og skipulögð alþjóðleg glæpa- samtök en línurnar á milli þess- ara hópa hafa sífellt orðið óskýrari undanfarin ár sé litið til þjálfun- ar, fjármögnunar, flutninga, upp- lýsingaskipta og samstarfs gegn yfirvöldum. Þá kemur fram í 15. lið nýju grunnstefnunnar að NATO komi til með að þurfa í auknum mæli að taka tillit til og bregðast við framvindu á sviði umhverfis- mála, auðlindanýtingar og orku- málefna. 19. liður í nýju stefnunni fjallar til dæmis um mikilvægi þess að stuðla að orkuöryggi aðildarríkja með vísan til öryggis flutninga- svæða, leiðslukerfa og svo fram- vegis. Eldflauga- og kjarnorku- væðing ríkja sem eru óvinveitt vestrænum ríkjum er áhyggjuefni og þar eru Norður-Kórea og Íran nefnd til sögunnar sem hafa lagt sig fram um þessa hervæðingu af miklum krafti undanfarin ár. Þegar höfundur spurði Fogh Rasmussen hvernig hann sæi fyrir sér aðkomu NATO að norðurskauts- málum eða „high north“ eins og það var orðað komu svör fram- kvæmdastjórans höfundi á óvart en svar hans var á þessa leið: „NATO will probably not deal with the High North.... I do not envisage an active NATO role in the High North“ sem útleggst „NATO mun að öllum líkindum ekki eiga við hánorðursvæðið... ég sé ekki fram á virkt hlutverk NATO í norðr- inu“. Framkvæmdastjórinn benti á að norðurskautið væri viðkvæmt og mikilvægt að ýta ekki undir spennu, vel yrði þó fylgst með þró- unum þar. Hlutverk NATO fyrir Ísland NATO hefur orðið ein öflugasta samþættingarstofnun Evrópu, hvort sem það var upphaflega ætl- unin eða ekki. NATO hefur lagað Austur-Evrópuríki að bandalaginu og þar með eflt samskipti og sam- starf innan álfunar. Núna stígur NATO næsta skrefið og ætlar að tengja Rússa betur inn í Evrópu og vestrænt samstarf. Verðmæti NATO fyrir aðildarríki er töluvert í hefðbundnum skilningi. Bandalagið styrkir ekki aðeins tengsl og samstarf aðildarríkja heldur er NATO eins og Walter Gaskin hershöfðingi benti á ein- staklega vel til þess fallið að veita íbúum aðildarríkjanna vernd. Aðild að NATO er að öllum líkind- um besta land- og öryggisvörn sem hægt er að fá um þessar mundir og er ljóst að margar þjóðir utan NATO líta til bandalagsins með öfundaraugum. Samkvæmt hinni nýju grunn- stefnu verður lögð áhersla á það innan NATO að tryggja öryggi með borgaralegum úrræðum sam- hliða hefðbundnu varnarhlutverki. Þetta skiptir tengsl Íslendinga við NATO máli, þjóð án eigin her- afla. Sem aðildarríki mun Ísland njóta góðs af frumkvöðlastarfi sem bandalagið kemur til með að fást við í auknum mæli eins og til varnar tölvukerfum þjóða auk sérþekkingar og sérhæfing- ar innan NATO á sviðum: upp- lýsingaskipta, hryðjuverkavarna, eldflaugavarna, eftirlitskerfa og svona mætti áfram telja. Höfundi fannst merkilegt hve mörg yfirlýst markmið NATO og stefnumálframtíðarinnar virðast falla að íslenskum áherslumálum. Málaflokkum eins og auknu vægi kvenna, mannréttindum, bættum samskiptum, lýðræði og borgara- legum öryggisþáttum hefur öllum verið gert hátt eða hærra undir höfði í stefnu bandalagsins. Þess- ari þróun geta Íslendingar fagnað og hafa íslensk stjórnvöld nú þegar lýst velþóknun sinni á henni. N ATO er eina virka varnarbandalagið í heiminum í dag. Hlutverk NATO er þó ekki einungis hernaðarlegs eðlis heldur er NATO einnig pólitískt bandalag ríkja sem hafa sameigin- leg gildi. Með aðild að NATO skuld- binda ríki sig til að stjórna í anda laga og réttar, virða mannréttindi og að herafli lúti lýðræðis legri stjórn. Yfirlýst markmið NATO er að vinna að friði og stöðug leika í samskiptum þjóða. Staða Evrópu að breytast Í ræðu sem Fred Kemp, forseti Atlantic Council í Bandaríkj- unum, flutti taldi hann að ekki hefðu orðið jafnmiklar breyt- ingar og nú á valdahlutföllum og efnahagslegum áhrifum í heiminum í um 200 ár. Hin þunga skuldabyrði vestrænna ríkja vekti spurningar um forystu þeirra og völd sem hefðu verið óumdeild í 500 ár. Efnahags- þrengingar hefðu óhjákvæmilega áhrif á hernaðarlegan mátt og yfirburði. Grunnstefna NATO hefur verið óbreytt frá árinu 1999. Á þeim tíma sem síðan er liðinn hafa evr- ópsk NATO-ríki ekkert aukið fram- lög sín til varnarmála og meira að segja lækkað þau að meðaltali um 2 prósent á ári. Á sama tíma hafa framlög til varnarmála í heimin- um aukist um 43 prósent og hefur nær allur þessi vöxtur orðið í Asíu, Mið-Austurlöndunum og Banda- ríkjunum. Ef þessi þróun heldur áfram munu Evrópuþjóðir missa hernaðar lega stöðu sína í heim- inum, sem hefur óhjákvæmi- lega áhrif á völd þeirra og áhrif í alþjóða sam skiptum. Um þessar mundir byggjast varnir NATO og Evrópu að miklu leyti á Banda- ríkjamönnum. Árið 1999 voru Bandaríkjamenn ábyrgir fyrir um 49 prósentum af varnar- málaútgjöldum innan bandalags- ins, nú er þetta hlutfall um 73 pró- sent. Æðsti maður NATO, Daninn Anders Fogh Rasmus sen, sagði að á næstu árum yrði mikilvægt fyrir NATO-ríki að taka höndum saman í því skyni að auka skilvirkni og mátt bandalagsins og á sama tíma yrði „fita skorin niður og vöðvar byggðir upp“, rekstur bandalags- ins yrði einfaldlega að vera hag- kvæmur. Jamie Shea, næstráðandi í þeirri deild NATO sem metur framtíðar- ógnir, benti á að þrátt fyrir öflugt samstarf Evrópuríkja í varnar- málum á vettvangi NATO væri Nýtt NATO í breyttum heimi Nýr grunnstefna Atlantshafsbandalagsins var samþykkt á leiðtogafundi NATO sem haldinn var í Lissabon 19. og 20. nóvember síðastliðinn. Tryggvi Hjaltason öryggis- og greiningarfræðingur fylgdist með fundinum og sat ráðstefnu fræðimanna sem skýrðu stöðu og stefnu NATO um þessar mundir og gildi þess fyrir aðildarríkin og allar þjóðir heims. 24.000 orrustuflugvélar 24 AWACS eftirlitsvélar ATLANTSHAFSBANDALAGIÐ Í TÖLUM HERMENN NATO Í AFGANISTAN Stærsta aðgerð Atlantshafsbandalagsins til þessa er í Afganistan. 850 milljón íbúar 28 NATO-þjóðir 8 milljón hermenn 3.400herskip Verg landsframleiðsla 32 billjónir dalaVarnarmálafjárlög 950 milljarðar dala á ári
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144

x

Fréttablaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Fréttablaðið
https://timarit.is/publication/108

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.