Ný saga - 01.01.1997, Síða 42

Ný saga - 01.01.1997, Síða 42
Hrefna Margrét Karlsdóttir Mynd 9. Grunnmynd af tukt- húsinu frá 1803. Á jarðhæðinni voru: a. vistarverur ráðs- manns, b. eldhús, c. forstofa, d. her- bergi dyravarðar, e. eidhús, f. vistar- verur fangavarðar, g og h. gæsluvarð- haldsklefar, i. vinnu- stofur fanga, kk. kamrar, i. vinnu- stofa fanga. Á efri hæðinni voru q og r. herbergi, o, p, s og t. herbergi þjónustufólks ráðs- manns og fanga- varðar. Enginn vissa er fyrir því að fangar hafi fengió borgað fyrir vinnu sína bókarsjóði.34 Einnig þekktist að fangar væru sendir í beitarfjöru eða í þangskurð.35 Þang- skurður var miklu minni en ætla mætti og stafar það líklega af því að góðar mógrafir voru í Reykjavík og nágrenni. Þangið var hins vegar notað til að breiða yfir móhraukana. í júní 1807 eru 12 fangar skráðir „ved Tören“ allt frá einum degi upp í 171/2 dag. Ef til vill hafa þeir verið látnir standa vörð við dyr fangelsisins. Einnig voru fangar í heyskap og er þess sérstaklega getið þegar Þorleifur Sigurðsson, ráðsmaður fangelsisins, réð fanga fyrir sig persónulega til slíkra verka.36 Einn var sá starfi sem tímafrekur var á sumrin og hafði Jón Pálsson, nítján ára þjófur, fulla vinnu við slíkt verk yfir sumarmánuðina. Sá starfi fólst í því að gæta eykjanna fyrir gest- komandi í bænum.37 Fangar voru einnig látnir hreinsa bæjar- lækinn38 sem var eitt ógeðfelldasta fyrirbærið í bænum, en hann rann þar sem nú er Lækjar- gata. Árni Óla lýsir honum svo í bók sinni um Reykjavík: Þessi lækur var ekki neinum að gagni. Eng- um veitti hann svölun í þessari vatns- snauðu borg, því að vatnið í honum var ódrekkandi. Það var rétt svo, að vinnukon- ur fengjust til að þvo þvott í honum ... Hann átti það til að stíflast og hlaupa yfir allan Austurvöll, svo að þar varð eins og hafsjór... Mennirnir áttu því í sífelldu stríði við lækinn... þeir, sem unnu að hreinsun [lækjarjóssins, fengu venjulega 40 sk. á dag, en vegna þess hvað þetta var vond vinna, komst sá siður fljótt á að hygla þeim einni skonroksköku og nógu brennivíni til þess að skola henni niður.39 Ætli það hafi ekki verið bæði ódýrara og þægilegra að setja fangana í þessa sóðalegu vinnu? Enginn vissa er fyrir því að fangar hafi fengið borgað fyrir vinnu sína. Björn Þórðar- son telur ólíklegt að fangar hafi fengið dag- kaup 1804—1808 og má þá vænta að slíkar greiðslur hafi ekki tíðkast 1809-10 þegar harðara var í ári, þrátt fyrir að Björn haldi því fram að siður hafi verið að greiða þeim 4 sk. á dag fyrir útivinnu.40 Einungis finnst eitt dæmi um að föngum sé greitt fyrir vinnu. Árið 1803 fengu fjórir fangar greiðslu fyrir brauði og brennivíni er þeir unnu við stjörnu- mælingastöðvarbyggingu fyrir Wetlesen mæl- ingamann sem þá var staddur hér á landi.41 40
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116

x

Ný saga

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ný saga
https://timarit.is/publication/806

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.