Tímarit Verkfræðingafélags Íslands


Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.12.1955, Page 5

Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.12.1955, Page 5
TlMARIT VFl 1955 91 þess skal ég játa, að margt, sem ég segi hér um náttúru- vemd, er tekið úr þessari greinargerð. Bæði er það, að mér hefði ekki tekist betur sjálfum og hitt, að hér er um þingskjal að ræða, sem furðu fáir hafa séð. Þau atriði náttúruverndar, sem helzt varða okkur verkfræðinga, eru þessi samkvæmt frumvarpinu: 1) „Nú veldur mannvirkjagerð eða jarðrask utan kaup- staða og kauptúna hættu á því að sérkennilegt land- slag breyti um svip eða merkum náttúruminjum sé spillt og er þá skylt að leita álits náttúruvernd- arráðs, áður en framkvæmdir hefjast." 2) „Náttúruvemdarnefndir og ráð geta lagt fyrir rétta aðilja að gæta sérstakrar varúðar ................. eða hlutast til um ráðstafanir, sem koma í veg fyrir óþarfa spjöll". 3) „Nú er sérstök hætta á því, að sérkennilegu lands- lagi eða merkum náttúmminjum sé raskað með sandnámi, grjótnámi eða annarskonar jarðnámi, og geta náttúruverndarnefndir þá lagt bann við slíku jarðraski eða áskilið, að leyfis sé leitað hverju sinni til jarðnámsins. Slíkra úrræða má og neyta, ef byggð eða nytjalandi stafar mikil hætta af jarð- raski". 4) „Nú hefur jarðrask orðið við mannvirkjagerð eða á annan hátt af mannavöldum og frá því hefur ekki verið gengið á snyrtilegan hátt, Skulu náttúruvernd- arnefndir þá beina tilmælum um úrbætur til þeirra, sem ábyrgð bera á jarðraski." 5) „Þegar menn eru staddir úti í náttúrunni, ber þeim að sýna varúð, svo að náttúru landsins sé ekki spillt að þarflausu. Spjöll á náttúru landsins, sem framin eru með ólöglegum hætti af ásetningu eða gáleysi, varða refsingu .................“ 6) „Á víðavangi er bannað að skilja eftir rusl, sem er til óprýði eða hættu." 1 greinargerð frumvarpsins er bent á drottinvald mannkyns yfir jörðinni, sem hafi gerbreytt gróðri og dýralífi á flestum landsvæðum og raunar einnig á haf- svæðum. Þetta ægivald manna yfir náttúrunni blasi við hvarvetna og með síaukinni tækni sé stefnt að því, að gera mönnunum náttúruna enn udirgefnari. Þvi meiri þróun, sem tæknin hefur náð, því meiri hafa orðið breytingar á náttúrufari landa. Þá segir í greinargerðinni, að mönnum hafi lengi verið ljóst, að þörf væri á að hamla gegn spjöllum á náttúru af manna völdum og hafi þetta orðið til þess, að sett hafi verið lagafyrirmæli um vernd ákveðinna þátta náttúrunnar i öllum menningarlöndum. Hafi fyrst kveðið mest að ákvæðum um friðun dýra, en síðar hafi komið til lagafyrirmæli um gróðurvemd og náttúru- vernd almenna. Er síðan bent á, að upphaf slíkrar löggjafar megi rekja til Bandaríkja N.-A., sem urðu fyrst allra ríkja til að friðlýsa landsvæði og stofna til náttúrugarða eða þjóðgarða „í því skyni að náttúru landsins megi varðveita óspjallaða komandi kynslóðum til hugsvöl- unar". Fyrsta friðlýsingin átti sér stað 1832. Slíkir þjóðgarðar eða friðlýst svæði voru síðan stofn- uð víða um lönd eftir fordæminu frá Ameríku. Slík friðlýst svæði hafa auðvitað gegnt mikilvægu hlutverki um náttúruvernd, en, segir í greinargerðinni, þó var sýnilegt að þetta eitt nægði ekki til verndar náttúruminjum og að þörf var á almennri náttúruvemd. Er þá bent á að þýzki náttúrufræðingurinn Hugo Wilh. Convents hafi átt drýgstan þátt í að koma á skipulagðri náttúruvernd og hafi fyrir hans atbeina verið komið á fót þýzkri náttúruverndarstofnun 1906. Convents þessi fór fyrirlestrarferð til margra landa til þess að vekja áhuga á málefninu. Segir að fyrirlestrar hans í Kaup- mannahöfn hafa orðið til þess, að danskir náttúrufræð- ingar stofnuðu náttúruverndarnefnd 1906 og beitti hún sér fyrir setningu almennra náttúruverndarlaga árið 1917. Þá segir, að Convents hafi átt mikinn þátt í því, að Svíar settu sér náttúruverndarlög 1909 og Norðmenn ári síðar. Hér á landi eru ekki til almenn lög um náttúruvernd, en þó eru til ýmis sérlög, sem ná einkum til friðunar fugla, fiska og dýra, skógræktarlög og sandgræðslulög. Flest þessara laga eru við það miðuð að koma í veg fyrir rányrkju jafnframt því sem þeim er ætlað að gera hægari og betri nytjun hlunninda. Þó eru til sér- lög, sem heita mega náttúruverndarlög, nefnilega lög um friðun Þingvalla og lög um friðun Eldeyjar. Ekki er mér kunnugt um hverjir hafa verið helstu hvatamenn að náttúruvemd hér á landi. Fyrsta frv. flutti Magnús próf. Jónsson á þingi 1932, og geta má þess, að Ólaf ur Friðriksson gaf út pésa um þetta efni 1926. Hinsvegar má telja víst að áður hafi verið hér menn, sem skilning höfðu á hlutverki náttúruverndar, þótt mér sé ekki um það kunnugt og víst er að ýmsir hafi áður verið farnir að velta slíku fyrir sér, t. d. rakst ég á eftirfarandi tilvísun í bókum Vestlendingar í bréf, sem Daníel Thorlacius í Stykkishólmi sendi Jóni Sigurðs- syni árið 1875: „Það er mesta nauðsyn að sýna hinum forna þing- stað vorum þann sóma að hressa upp á hann. Að minni hyggju ætti þjóðvegurinn ekki að liggja um á Þing- völlum, því að umferðin hefir mest eyðilagt vellina, sem ekki eru orðnir annað en tómar götur. Ég vil ekki láta nota Lögberg eins og hingað til með því að bæla þar fé. Það er víst mikið spursmál, hvort presturinn á Þing- völlum hefir leyfi til þess að raska hinum fomu Þing- stöðvum, þær voru og eru landsins eign. Við búðarrúst- unum ætti ekki að hreyfa." Síðan þetta er skrifað eru liðin 80 ár, enda var hér framsýnn og athugull maður á ferð. Þingvellir eru nú að heita má alfriðaðir, en þó liggur þjóðvegurinn enn um vellina. Ég segi alfriðaðir að heita má. Umgengni er þar víst ekki alltaf sem bezt og annar vargurinn í véum leikur þar lausum hala. Hvort það heldur er umsjónarmaður Þingvalla eða skógrækt ríkis- ins, sem þar er að verki veit ég ekki, en hver svo sem það er, sem gengst fyrir því að gróðursetja barrtré á Þingvöllum, vel að merkja þar sem sízt skyldi, er vissu- lega á skakkri braut. Nú má ekki skilja orð mín svo að ég amist við skógrækt, síður en svo, en ég hygg að flestir verði mér sammála um það, að barrtré eigi ekki heima á Þingvöllum að minsta kosti ekki hjá gjánum Flosagjá og Nikulásargjá, en þar hafa þau verið gróð- ursett. Svo ég víki aftur að greinargerð frv. þá er þar með dæmum gerð grein fyrir því, hvers virði náttúruvernd er, hve nauðsynleg hún er frá ýmsum sjónarmiðum, og síðan er gerð grein fyrir sjálfum lagabálkinum, en þó að ég telji náttúruverndarlög sjálfsögð og telji mig hafa fullan skilning á þörf þeirra á flestum sviðum, þá er það hvorki meiningin hér að gera grein fyrir þeim al- mennt né að leggja dóm á eða gagnrýna frv. þau, sem flutt hafa verið, meira en ég gat um í upphafi, heldur

x

Tímarit Verkfræðingafélags Íslands

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tímarit Verkfræðingafélags Íslands
https://timarit.is/publication/860

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.