Tónlistin - 01.03.1947, Side 10

Tónlistin - 01.03.1947, Side 10
56 TÓNLISTIN Þremur öldum síðar er [>ess getið í ritum tveggja umbótamanna, að Islendingur hafi áður lagl ötidlega stund á söngmennt og jafnvel sam- ið margraddaðar tónsmíðar allt fram til 1600. Þessi slaðhæfing kemur oss nú að vísu kynlega fyrir sjónir, þar sem greinilegri lieimildir vantar um þess konar tónsmíðar, aidc tónverk- anna sjálfra, en samt sem áður lcann raddsetningarlist að hafa fest rætur hér allt frá uppliafi 12. aldar, er tón- listarmaðurinn og presturinn Richini kenndi söngfræði á Hólum fram til Arngríms orgelsmiðs og Þórðar liisk- ups Þorlákssonar, cr spilaði á sym- fón og regal. Fjögur hljóðfæri gnæfa hátt upp úr tónlistarsögu Islands: Organum Arngríms prests 1329, rcgal Þórðar biskups 1691, Orgelrekshljóðfæri Magnúsar Stephensens 179í) og dóm- kirkjuorgel Péturs Guðjohnsens 1840. Allt voru þetta orgel-hljóðfæri, hvert að sinnar tíðár hætti. Sagna- rilarar hafa annars verið furðu fá- látir um söngmennt alla í frásögum sínum um „daginn og veginn“, svo að all-erfitt er oft að rata gegnum mvrkviði liðinna alda. Ótal tilvitn- anir bera þó ótvírætt vitni um ást landsmanna á söng og iðkun hans. Jón bislcup ögmundsson var manna bezt raddaður á sínum tíma og Páll Skálholtsbiskup Jónsson (1195— 1211) Loftssonar var svo mikill raddmaður og söngmaður, að „af bar söngur hans og rödd af öðrum mönn- um“. Þorlálcur bislcup Þórhallsson „lienti skemmtan að sögum og lcvæð- um og að öllum strengleikum og hljóðfærum“. Fóllc var yfirleitt mjög söngvið í anda kirkjunnar á'fyrstu öldum kristninnar. Sungu menn Fað- irvorið á latínu, er þeir hétu á helga menn sér til lijálpar, og til þess að lcraftur bænarinnar yrði sem mestur, var Pater noster endurtekið sem oft- ast menn höfðu þol til, stundum allt að hundrað og fimmtíu sinnum, að því cr sagan hermir. Á 14. öld er þess getið, að rínmr hafi verið kveðnar undir dansi, er fólk var að skemmtunum. I Sturl- ungu og Bislcupasögum er oft getið um dansa, dansleika og hringleika, en gera má ráð fyrir, að hringlcikar þessir liafi verið lílcir vikivakadöns- unum, er síðar lcomu fram, verið undanfarar þeirra. Auðséð cr, að efni þessara dansa hefur oft verið hclzti óvandað og ófágað, enda munu þeir haí’a mætt talsverðri mótspyrnu lrá hendi klerkastéttarinnar. En fólkið sóttist eftir slíkum skemmtunum og mun hafa gripið fegins hendi það, sem kom fram á þessu sviði, hvort sem það var aðflutt eða innlent. Telja má víst, að sungið hafi verið undir dansinum. Aftur á móti er hvcrgi getið um hljóðfæri við dans ncma í Bósasögu. Kirkjusöngur fór allur fram án hljóðfærastuðnings. Svo hef- ur og verið um veraldlegan söng, og Færeyingar syngja aðeins undir sín- um hringdansi. Þegar dansarnir talca að berast til Islands, kynnumst vér nýjum bragarháttum á norrænu máli. Að vísu hafði kirkjusöngurinn áður tckið ferskeytt form í sína þjón- ustu, og er eklci ósennilegt, að það hafi valdið nolckru um, hve fljótt hinn nýi bragsiður náði hér fótfestu. Fornir bragarhættir voru eklci svo

x

Tónlistin

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tónlistin
https://timarit.is/publication/922

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.