Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.10.2005, Blaðsíða 53

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.10.2005, Blaðsíða 53
HLUTVERK GOÐORÐSMANNSINS og höfðingja skekja íslenskt samfélag á 13. öld. Lengst af hafði ríkt sátt milli þessara tveggja þjóðfélagshópa, enda hafði íslenska kirkjan orðið til í skjóh goðanna. Guðmundur var maður nýrra tíma, og þótt honum hafi sjálfiun orðið htt ágengt var aukið sjálfsforræði kirkjunnar það sem koma skyldi.32 Guðmundur braut blað í sögu þjóðarinnar að því leyti að harrn sætti sig ekki við sömu málamiðlanir og fyrirrennarar hans og samtíma- menn á biskupsstól í Skálholti. Frá sjónarmiði flestra samtíðarmanna hlýtur hann að hafa talist öfgamaður. Þó er greinilegt af frásögn Islend- inga sögn að jafhvel andstæðingar hans báru virðingu fyrir trúarhita hans. Einmitt vegna þessarar virðingar hljóta sjónarmið hans að hafa verið ögrun og því kallað á hugleiðingar um hvernig rétt væri að svara þeim. Líta má því á Fróðárundraþátt Eyrbyggja sögu sem goðsögn í skilningi Lévi-Strauss þar sem hún leysir þessa mótsögn sem hrjáði íslenskt sam- félag á síðustu áratugum þjóðveldisins. Fræðimenn eru sammála um að sagan lýsi hlutverki goðans frá sjónarmiði höfðingja 13. aldar. Því á það ekki að koma á óvart að finna megi þar frásögn sem setur á svið verka- skiptingu höfðingja og klerka sem samræmist skoðun fýrrnefnda hópsins á því hvemig hún skuh vera. Það er ekki nóg með að dómsvald þeirra sé grundvallað á þjóðfélagsstöðu þeirra langt aftur í ættir, heldur gefur þessi frásögn í skyn að það sé með einhverjum hætti yfirskilvitlegt, þar sem það dugar til að kveða niður yfimáttúruleg fyrirbæri. Það hefúr því ekld síður yfir sér helgi en vald prestsins. Þetta fellur vel að heildarmerkingu sögunnar eins og Vésteinn skilur hana, ekki síst að þ\d sem kemur ffam í upphafi hennar um hlutverk hofgoðans: „Til hofsins skyldu allir menn tolla gjalda og vera skyldir goðanum til allra ferða, sem nú em þingmenn höfðingjum“ (bls. 9). Eins og fræðimenn hafa bent á, virðist sú lýsing bera mikinn keim af stöðu goða á 12. og 13. öld sem áttu þingmenn sem studdu þá á þingi og fengu margir hverjir sinn hlut af tíundargreiðslum til kirkna ef þeir réðu yfir stöðum. Er hún meðal örfárra heimilda frá miðöldum þar sem þallað er um hlutverk goðans í heiðni. Önnur em svokölluð „Ulfljótslög“ sem varðveitt em í þeirri gerð Landnámabókar sem skráð er í Flauksbók en 32 Um þetta sjá áðumefndan kafla Magnúsar Stefánssonar en einnig bók Orra Vé- steinssonar, The Christianizatim of Iceland. Priests, Power and Social Change 1000-1300, Cambridge: Cambridge University Press, 2000, bls. 238 o.áff. Ónefnd- um ritrýnanda er þaldkað fyrir að benda á að hvergi er minnst á deiluna um dóms- vald yfir klerkum eftir 1208. Má vera að höfðingjar hafi látdð undan og fallist - a.m.k. á borði ef ekki í orði - á sjónarmið ldrkjunnar en engar heimildir em fyrir því.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188
Blaðsíða 189
Blaðsíða 190
Blaðsíða 191
Blaðsíða 192
Blaðsíða 193
Blaðsíða 194
Blaðsíða 195
Blaðsíða 196
Blaðsíða 197
Blaðsíða 198
Blaðsíða 199
Blaðsíða 200
Blaðsíða 201
Blaðsíða 202
Blaðsíða 203
Blaðsíða 204
Blaðsíða 205
Blaðsíða 206
Blaðsíða 207
Blaðsíða 208
Blaðsíða 209
Blaðsíða 210
Blaðsíða 211
Blaðsíða 212
Blaðsíða 213
Blaðsíða 214
Blaðsíða 215
Blaðsíða 216
Blaðsíða 217
Blaðsíða 218
Blaðsíða 219
Blaðsíða 220
Blaðsíða 221
Blaðsíða 222
Blaðsíða 223
Blaðsíða 224
Blaðsíða 225
Blaðsíða 226
Blaðsíða 227
Blaðsíða 228
Blaðsíða 229
Blaðsíða 230
Blaðsíða 231
Blaðsíða 232
Blaðsíða 233
Blaðsíða 234
Blaðsíða 235
Blaðsíða 236

x

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar
https://timarit.is/publication/1098

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.