Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 . . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 258. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						30
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 15. NÓVEMBER 1986
Útgefandi
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar
Aöstoöarritstjóri
Fulltrúar ritstjóra
Fréttastjórar
Auglýsingastjóri
Árvakur, Reykjavík
Haraldur S veinsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
Björn Bjarnason.
Þorbjörn Guömundsson,
Björn Jóhannsson,
Árni Jörgensen.
Freysteinn Jóhannsson,
Magnús Finnsson,
Sigtryggur Sigtryggsson,
Ágúst Ingi Jónsson.
Baldvin Jónsson.
Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar:
Aöalstræti 6, sími 22480. Afgreiösla: Kringlan 1, sími 83033.
Áskriftargjald 500 kr. á mánuöi innanlands. í lausasölu 50 kr. eintakiö.
Dómur yfir
ríkisbankakerfinu
Hvort sem stjórnmálamönn-
um líkar betur eða verr
verða þeir að taka skjóta
ákvörðun um hvaða leiðir eigi
að fara í endurskipulagningu
bankakerfisins. Spurningin er
hins vegar sú hvort þeir hafí
kjark til að gera nauðsynlegar
breytingar. Af viðbrögðum
sumra stjórnmálamanna að
dæma, við skýrslu nefndar
Hæstaréttar um viðskipti Haf-
skips og Útvegsbankans annars
vegar og hins vegar við tillögu
Seðlabankans um endurskipu-
lagningu bankakerfisins, er ljóst
að þeir hafa ekki dregið réttan
lærdóm af reynslunni.
Seðlabankinn leggur eindreg-
ið til að Iðnaðarbankinn, Verzl-
unarbankinn og Útvegsbankinn
verði sameinaðir í einn hlutafé-
lagsbanka, með þátttöku fleiri
aðila, s.s. samtaka sparisjóða
og fyrirtækja í sjávarútvegi. I
greinargerð með tillögunni er
bent á, að með sameiningunni
næðist hagkvæmari rekstur og
markvissari þjónusta. Þá segir
að auk margþætts ávinnings í
skipulagsmálum„ mundi sam-
eining Útvegsbanka, Iðnaðar-
banka og Verzlunarbanka og
eignaraðild nýrra hluthafa hafa
í för með sér þann stóra ávinn-
ing fyrir ríkissjóð að hann
kæmist hjá því að binda um
1.000 milljónir króna til langs
tíma í eiginfjárframlagi til Ut-
vegsbankans eða annarra ríkis-
banka sem Útvegsbankinn
kynni að sameinast. Sameining
bankanna þriggja er eina raun-
hæfa skipulagsleiðin sem létta
mundi þessari byrði af ríkissjóði
en hann yrði að öðrum kosti að
sækja þetta fé í vasa skattgreið-
enda".
Þetta álit Seðlabankans er
rökfast og skynsamlegt og hér
verður tekið undir tillögu bank-
ans um stofnun hlutafélags-
banka. I þessu máli er það
höfuðatriðið að almenningur í
landinu beri eins lítinn fjár-
hagslegan skaða af uppgjöri
Útvegsbankans og kostur er.
Það er ekki síst vegna þessa sem
tillaga Seðlabankans er skyn-
samleg.
Vandamál Útvegsbankans
eru ekki vandamál hans eins,
heldur þess kerfis og skipulags
sem verið hefur við lýði í banka-
kerfinu. f viðtali við Morgun-
blaðið bendir Geir Hallgrímsson,
seðlabankastjóri, réttilega á að
ein meginástæða þess hvernig
komið sé fyrir Útvegsbankanum
sé sú að hann er ríkisbanki og
þar hafi pólitfskur þrýstingur
ráðið meiru en öryggi og heil-
brigð peningamálastefna.
Lögmál sem gilda í ríkis-
bönkunum eru ekki þau sömu
og gilda um banka í eigu al-
mennings. Hér gildir það sama
og um allan almennan atvinnu-
rekstur að hann er betur kominn
í höndum einstaklinga og fé-
lagasamtaka þeirra en hjá
ríkinu. Ekki vegna þess að yfir-
menn ríkisbankanna séu verri
stjórnendur, en þeir sem eru í
forsvari fyrir einkabönkunum,
heldur vegna þess að einka-
bankarnir eru undir aga
markaðarins og hafa aðhald frá
hluthöfum. Góð þjónusta við
sparifjáreigendur og lánþega,
einstaklinga og fyrirtæki er
einkabönkunum lífsnauðsynleg.
Ljóst er að tregðu gætir hjá
ýmsum stjórnmálamönnum að
ganga hreint til verks í endur-
skipulagningu bankakerfisins.
Ríkisbankarnir hafa tryggt
þeim völd, sem þeir kunna ekki
að fara með. Þessum völdum
og áhrifum eru þeir ef til vill
ekki tilbúnir að fórna. Þess
vegna munu ríkisforsjármenn
berjast fyrir því að viðhalda
ríkisbankakerfinu og senda
reikninginn til skattgreiðenda.
Stjórnmálamenn og stjórnmála-
flokkar eiga mikilla hagsmuna
að gæta innan ríkisbankanna.
Því vilja margir fremur sameina
Búnaðarbankann og Útvegs-
bankann og taka í því skyni
1.000 milljónir króna af almenn-,
ingi, en stofna nýjan hlutafé-
lagsbanka.
Vandi Útvegsbankans er
dómur yfir ríkisbankakerfinu og
forræði stjórnmálamanna yfir
því. Þorsteinn Pálsson, formað-
ur Sjálfstæðisflokksins, telur að
besta úrræðið sé að fara að til-
lögum Seðlabankans og í gær
sagði hann hér í blaðinu um
álit nefndar Hæstaréttar. „Ég
tel að það eigi að taka ábending-
ar þessarar nefndar um ágalla
ríkisbankakerfisins mjög alvar-
lega og fyrsta skrefið til þess
að bregðast alvarlega og raun-
hæft við þeim ábendingum er
að stíga þetta skref núna."
Endurskipulagning banka-
kerfisins er nauðsynleg, en
spurningin er hins vegar sú
hvort og þá hversu háan reikn-
ing skattgreiðendur verða látnír
borga vegna hennar. Ef af sam-
einingu Utvegsbanka, Iðnaðar-
banka og Verzlunarbanka
verður er það aðeins fyrsta
skrefið í átt að uppstokkun
bankakerfisins, en um leið það
hagkvæmasta.
ftátetéMuÆ
Umsjónarmaður Gísli Jónsson
í þetta sinn svara ég spurn-
ingum og athugasemdum úr
ýmsum áttum og bið þá afsökun-
ar sem lengi kunna að hafa beðið
eftir svari. Ekki er getið spyrj-
enda, en efnisatriði tölusett til
glöggyunar.
1. Ég sá á prenti: „Við fengum
leið á hvorri annarri." Er þetta
rétt mál? Nei, þetta er vissulega
ekki rétt. Fyrst er að athuga
orðmyndina „leið". Hér ætti að
vera karlkynsorðið leiði = leið-
indi, og þá í þolfalli leiða. Við
þekkjum samsetningar eins og
námsleiði. En þar sem „leiða"
í sambandinu að fá leiða á kem-
ur næst á undan á, þá hverfur
a-hljóðið úr leiða í framburði
og þetta hljómar eins og kven-
kynsorðið leið. En ég held við
komumst ekki hjá því að skrifa
leiða. Við fáum sem sagt leiða
á einhverju, ef svo ber undir.
Þá er það „á hvorri annarri".
Hér hefur ekki vel til tekist.
Konan hefði átt að segja: hvor
á annarri. Hvor fær leiða á
öðrum. Fleiri dæmi sem sýna
að hvor og annar sambeygjast
ekki í slíkum samböndum: Við
urðum leiðir hvor á öðrum,
ekki: á hvorum öðrum. Þau litu
vinaraugum hvort til annars,
ekki: til hvors annars. Þær urðu
hvor annarri til mæðu, ekki:
hvorri annarri til mæðu o.s.frv.
Svipað er að segja um for-
nöfnin sinn og hvor sem afar
oft eru í nábýli. Við beygjum
hvort þeirra fyrir sig. Dæmi:
Þeir komu sinn úr hvorri átt-
inni, ekki: úr sinni(i) hvorri
áttinni. Þau búa sitt í hvoru
herberginu eða hvort í sinu
herberginu, ekki: í sitt hvoru
herberginu. Og þannig áfram.
Svarið við fyrstu spurningu er
því nei af fleiri en einni ástæðu.
2.  Af hverju er ekki skrifað y
í síðara hluta orðsins systkin?
Er þetta ekki skylt orðinu kyn?
Nei, þetta er ekki skylt orðinu
kyn. Orðið systkin hefur mynd-
ast með sama viðskeyti (-gin)
eins og í feðgin og mæðgin.
En ástæðan til breytingarinnar
systgin > systkin er sú að g
varð að k, hér fyrr meir, næst
á eftir s eða t, að ekki sé nú
talað um, ef s og t fóru saman
eins og í systkin. Viðskeytið
-gin hefur sem sagt breyst í
-kin, óskylt kyn, og ekkert y f
rithættinum.
Lítum á annað dæmi, þar sem
g hefur orðið k á eftir t. Ef við
förum óralangt aftur í tímann
var til romsan * ne eitt gi. Fyrsti
hlutinn af þessu er neitunarfor-
skeyti, miðhlutinn hvorugkyn af
einn, en síðasti hlutinn við-
skeyti sem einu sinni táknaði
eitthvað „almennt eða yfirleitt",
en fékk tíðast neitandi merk-
ingu. Ef sá hali datt af, breyttist
* ne eitt í fornafnið neitt, en ef
forskeytið hvarf, breyttist g í
k, samanber regluna, og kemur
þá fyrst út * eittki, en þessi orð-
mynd átti fyrir sér að breytast
í ekki. Sú orðmynd var gjarna
óákveðið fornafn áður fyrr =
ekkert hjá okkur. Tvöfalda t-ið
einfaldaðist á undan þriðja sam-
hljóði, tk samlagaðist í kk, og
loks varð stytting sérhljóðs
(tvíhljóðs) á undan tvöföldu sam-
hljóði. Þetta má sýna svo: *
eittki > *eitki> *eikki> ekki.
Því má svo bæta við, að ekki
ummyndaðist í ekkert, þegar
það er fornafn, en ekki atviks-
orð, og virðist þá hafa orðið fyrir
áhrifsbreytingu frá fornafns-
myndum eins og t.d. eitthvert
og sérhvert.
3.  Ég heyrði mann segja um
nágranna sinn að hann hefði
gifst Guðrúnu Jónsdóttir. Er það
rétt sagt?
Nei, ekki er það. Hann hefði
átt að segja Guðrúnu Jóns-
dóttur. Fimm frændsemisorð
beygjast eins, og skrýtið, því að
þau eru ýmist karlkyns eða
kvenkyns: dóttir, systir, móðir,
bróðir og faðir. Það er að
segja, nefnifallið í öllum þessum
orðum endar á -ir í eintölu, en
aukaföllin á -ur. Öll taka þau
svo hljóðvarpi í fleirtölu nema
systir: dætur, mæður, bræður
og feður. Þess má geta, að í
fornu máli var þágufall eintölu
af hinum tveimur síðast töldu
eins og nefnifall fleirtölu: Þá
gátu menn verið líkir feð(u)r
eða bræð(u)r sínum.
4.   Ég reifst við  kunningja
363. þáttur
minn um daginn. Hann vildi
skrifa auðvita með engu eði í
lokin og hélt því fram að þetta
væri eins og t.d. hissa, gjarna
eða vissulega. Ég vildi hafa eð-
ið, en gat ekki sagt hvers vegna.
Hvor okkar hafði á réttu að
standa?
Spyrjandi hafði á réttu að
standa. Þó að auðvitað sé nú
notað sem atviksorð eins og
gjarna og vissulega (hissa er
lýsingarorð), þá er það uppruna-
lega orðið til af lýsingarhætti
þátíðar sagnarinnar að vita
(vita, veit, vissi, vitað), og svo
er forskeytið auð- sett framan
á, um það sem auðvelt er að
vita. Auðvitað skrifum við og
segjum auðvitað fullum stöfum
og hljóðum.
5.  Eru sagnirnar að sigra og
vinna eins notaðar, þegar sagt
er frá kappleikum og íþrótta-
mótum?
Svarið er enn nei. Við skulum
taka einföld dæmi. Við getum
unnið mót, en ekki sigrað það.
Aftur á móti getum við bæði
unnið og sigrað keppinauta
okkar á þessu sama móti.
6.  Hvort á ég að segja: Ég
þakkaði honum fyrir hjálp hans
eða ég þakkaði honum fyrir hjálp
sína?
Best væri kannski að segja
hvorugt, snúa sig út úr vandan-
um og segja: Ég þakkaði honum
fyrir hjálpina. En annars er hið
síðara rétt: ég þakkaði honum
fyrir hjálp sína. Um þetta kann
umsjónarmaður aðeins eina
haldbæra reglu (sem þó er ekki
algild). Við notum hans, ef við-
miðunarorðið er í nefnifalli, en
eitthvert fall af sinn, ef viðmið-
unarorðið er í aukafalli. Dæmi:
Enginn vissi að börnin hans
voru komin, en: Hann talaði um
börnin sín. Okkur þótti boðskap-
ur hans fagur, en: Við lofuðum
guð fyrir boðskap sinn.
Svo langar mig til þess að
biðja ykkur að finna með mér
orð sem gæti komið í staðinn
fyrir útlenda orðið portret(t) um
málaðar mannamyndir.
Á myndinni eru Guðmundur Björnsson dr. med, Guðmundur Viggósson yfirlæknir, Hörður Þorleifsson
yfirlaiknir, Logi Guðbrandsson framkvæmdastjóri, Einar Sæmundsson formaður liknarnefndar, Þ6r
Þorbjörnsson formaður Lionsklúbbs Reykjavíkúr, Andrés Guðmundsson kaupmaður, Gísli Halldórsson
arkitekt, Gunnar Friðriksson framkvæmdastjóri.
Augndeild Landakotsspítalans f ær gjöf
NÝLEGA afhenti Lionsklúb-
bur Reykjavfkur augndeild
Landakotsspítala gjöf að upphæð
kr. 300.000.
Peningarnir verða notaðir til
kaupa á rafknúnum rauflampa á
skurðarsmásjá            augndeildar,
þrivíddar sjónpípu á sömu smásjá
til nota fyrir aðstoðarlæknir og hlið-
arsjónpípu á sömu smásjá til afhota
fyrir áhorfendur.
Einar Sæmundsson formaður
líknarnefndar afhendir Loga
Guðbrandssyni framkvæmda-
stjóra peningagjöf að upphæð
kr. 300.000.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60