Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						- Þrtójudasur —-,15. apríl.1958 — ÞJÓÐVJLJINN =- {T
/
QAsgrímur Jónsson
Hinn mikli landnemi ís-
lenzkrar fegurðar, Ásgrímur
Jónsson málari, er horfinn okk-
ur sjónum. Við vissum að við
•öllu mátti búast, aldurinn hár
¦og baráttan lörig við þungan
sjúkdóm. Og þó kom fregnin
um andlát hans að okkur ó-
vörum, slíkur var lífsþróttur
"þessa manns, baráttuþrek og
andlegt fjör. í návist hans
:gleymdist elli og hrörnun, við
hittum fyrir ungan eldhuga.
fullan af margþættum áhuga-
málum og starfsgleði, og trúð-
um því að enn liði á löngu áð-
ur en yfir lyki. En nú verða
ekki fundirnir fleiri.
Þegar hann kom ungur heim
frá námi og tók til starfs hófst
nýr þáttur og fagur í sögu ís-
lenzkrar menningar. Hann gaf
okkur nýja list, sýndi okkur
landið í áður óséðum litum og
birtu, og við urðum auðugri
þjóð og meiri. Sá veldur miklu
sem upphafinu veldur........
í fáum orðum verður ekki
reynt að lýsa brautryðjenda-
starfi Ásgríms né áhrifum
hans á þróun íslenzkrar
málaralistar. En á það skal
niinnt hvílík gæfa það var að
maður búinn snilligáfu og
drenglund Ásgríms Jónssonar
skyldi kallaður til þess hlut-
skiptis. Sú þakkarskuld verður
seint fullgoldin.
Ásgrímur er horfinn en verk
hans lifir. List hans er þegar
orðin eign okkar allra sem
augu höfum að sjá og á eftir
að-verða það í ríkara mæli við
nánari kynni þegar tíma líða.
Og engum mun hann gleymast
sem áttu því láni að fagna að
eiga hann að vini, Á minning-
una um hann fellur enginn
skuggi. Mér er hún heiður
himinn luktur bláfjöllum þang-
að sem gott er að leita þakklát-
um huga.
SiKHTÍ Hjartarson.
íslendingar hafa verið að
nema land sitt í nær ellefu
hundruð ár. Enn eru til þeir,
sem með sanni má kalla land-
námsmenn; það eru ferða-
garpar, sem troða ókunnar
slóðir öræfanna, ljóðskáld og
listmálarar, sem hafa támið
augu okkar, mótað viðhorf
okkar og fegurðarskvn gagn-
vart landinu sem við byggj-
um. Páir menn hafa lagt þar
til drýgra pund en hinn
virðulegi f rumkvöðull islenzkr-
ar nútíðarlistar, Ásgrímur
Jónsson.
Á öndverðri 19. öld var nátt-
¦úrufegurð Islendingum ennþá
framandi hugtak. Náttúran
var ekki falleg nema vegna
þúsældar, — öræfi og hrjöstur
voru kalblettir þessa lands.
Þar byggði pnnur þjóð, mann-
f ólklnu fjandsamleg. Um alda-
mótin 1800 hafði enn ekki
verið máluð ein einasta lands-
lágsmynd á, íslandi og enn
voru ekki kveðin nein ástar-
Ijóð til íslenzkrar náttúru. En
nú líður ekki langt þar til
vorið kemur sunnan. Þ.ióðern-
isvakning þeirra P.iöhiis-
manna, efld við hita júlíbylt-
ingar og Tómantíkur, bregður
upp 'fægðri skuggsjá týndrar
gullaldar fyrir sjónir íslend-
inga. Klungróttir Þingvellir
vakna í nýjum Ijóma, náttúru-
skoðarinn og góðskáldið ríður
á Skjaldbreið. Hann ávarpar
þó enn heiðabúa og vættir, en
kveður þau sér að hollvinum,
föndrar við það í leik sínum
að búa til myndir. Það er
sem felist í leik þessum for-
spá, því hann málar drottn-
ingu Suðurlands, Heklu, raun-
ar með þvottabláma og krít,
og rennir eflaust ekki grun í
þær ótöldu stundir, sem hann
Asgrímur Jónsson.
og hann hikar ekki við að
leiða vísindabróður sinn,
Geimard, á háan tind Heklu,
standa þar við hið forna gap
helvítis og lesa yndistóna af
hörpu sinni.
Smám saman fær hið gretta
andlit öræfanna nýjan svip,
það endtirfæðist fyrir trurta á
framtíð landsins, tekur á sig
ásýnd ún<rrar konu í blám
möttli með hvitan. fald. Hefðu
verið til hús á fslandi, mundi
þessi nýja sýn hafa kallað á
málara. og myTidsmifti hálf ri ö!d
áður en rnnn varð á. En mál-
aralist er, eins og aðrir
athafnir mannsins, háð þjóð-
félagslegri og efnahagslegri
forsendu. Það er hægt að lesa
ljóð í moldarhreysum, en mál-
verk eiga þay er-^an stað.
Við pvi var ekki nð búfst. að
málaralist . snrytti á Islandi
fyrr en Reykjayík og aðrir
bæir yxu svo úr srrasi, að
'sæmilep' híbýli bvðu henni
heim. SjfTurður Gnðmundsson
lePTFur frá sér pentskúfinn á
miðium aldri. Þórarinn B.
Þorláksson vinnnr ómetanlesrt
þrautrvðiendastarf, en rldin
dæmir list honp. til tóm^tunda-
iðin. ís!aT>d py elrki enn reiðu-
bú'ð að bióða mvrdlistina vel-
komna, en hnð l,'srfrur f loftinu
að bess verði ekki langt að
þíða.
Ásgrímur Tónsson er fædd-
ur í Rútsstqðahjáleigu í
Gaulver.iabæjarhreppi hinn 4.
marz 1876. tveim árum eftir
að Sigurður málari deyr.
Hann elst npn í foreldrahús-
um   frani   að    ferming-u   og
á eftir að standa andspænis
henni á Skarðshlaði eða Ás-
ólfsstaðatúni og yrkja henrii
dýrð í höndunum.
Úr foreldrahúsum liggja
þroskasporin vítt um vegu:
hann vinnur hjá Nielsen fak-
tor á Eyrarhakka, málar báta
og hús vestur á Bíldudal, já
og leiktjöld; bernskuföndrið
verður æ meiri alvara, loks
lífstilgangur hans. Nú sætir
það engum tíðindura lengur,
þótt ungur piltur sigli utan
til myndlistanáms. Raunar
þykir það enn nokkur fá-
sinna, að minnsta kosti þykir
fyrirtækið ekki arðvænlegt.
En slík leið var ótroðin slóð
þeim tvítuga pilti, sem sigldi
utan haustið 1897 með tvö
himdruð krónur i peningum
og tvenna alfatnaði að verald-
preign, og voru örmur fötin
þó allt of þröng og hin allt
of víð. En þótt heimskinginn
hafi kannski kýmt að Ásgrími
Jónss\mi Hafnarslóð á, eins
og Biama forðum, eignaðist
hann brátt aðra og merkilegri
viðmælendur, þar sem voru
18. aldar málararnir holl-
enzku og van Gogh öðrum
fremur. Hér dvelst nú Ás-
gn'irmr í f jöarur ár við nám
og ýmis störf, en 1903 fer
hann heim og stendur bA sum-
priangrt andspænis islenzkri
náttúrtx og málar myndir, þar
sem viðvaningsbragurinn hef-
ur þokað fyrir sérstæðu og
persónulegu viðmóti hans
gagnvart íslenzkri náttúru.
Yfir beim er dreyminn og höf-
ugur blær, hljóðbær kyrrð
líkt og á fyrstu logndögum
vorsins. Hann málar á Þing-
v"llum: Öxará liggur spegil-
tær fremst í myndinni, kirkj-
a-n og bærinn spegla sig í
skyggðum fletinum, og á ár-
bakkanum sitja tvær rauð-
klæddar stúlkur, álfkonur í
þessu huldulandi. Reykurinn
stígur upp í lognið, hraunið
er litfölt og skýjaslæður læð-
ast hið efra með Hrafnabjörg-
um. Það er eins og riýtt Is-
land sé að vakna í myndum
hans frá þessu sumri, állt er
ferskt og ósnortið.
Um sumarið sækir Ásgrím-
ur um styrk til Alþingis til
utanfarar "og frekara náms.
Og sjaldan held ég að ungum
listamknni hafi verið betur
tekið en horium í það sinn.
Að vísu var þicðin fátæk,
brýr þurfti að þyggja og vegi
að legg.ia, en það var vorhug-
ur í mönnum og ef til vill
grunur um það, að listin ætti
enn sem fyrr eftir að bera
fram hróður þessa fátæka
lands. 1 áliti fjárlaganefndar
segir:
„Þá er styrkurinn til Ás-
gríms Jónssonar. Nefndinni
hefur borizt ósk frá honum
sjálfumíiiþar sem hann segist
langa til að fullkomna sig í
málaralist. Þáð hafa verið hér
inni í fjárlagaherbergi nokk-
ur sýnishom af málverkum
hans, og dags daglega hafa
komið þangað þæði útlendir
Og innlendir menn, sem dáðst
hafa að þeim og lokið á þau
lofsorði. Og flestir hafa sann-
færzt um, að mikið efni byggi
í þessum manni til að verða
góður málari, jáfnvel lista-
maður, og væri því ekki nema
réttmætt og skylt fyrir þingið
að réttá honum hjálþarhönd"
Mérin'erii svo eindóma um
stýrkveranguna, að hún er
ekki eiriu sinrii rædd, og þurfti
þó á peim aruní minriá til en
héilar 1200 krðnur að alþing-
isnienn létu liós sitt skína.
jEin af myndunum, sem
héngd yár upp í þingsðlunum
var málverk 'sem nefndist
„Fogur er hlíðin" og sýndi
skilnaðarstund þeirra bræðra
Gunnars og Kolskeggs. Um
ha,na hefur verið sögð dá-
lítið spaugileg saga. Þing-
menn, sem kunnu víst flestir
betur skil á skepnum en pent-
kúnst, ráku fljótt augun
í það, að hestur Gunnars var
beizlisla,us á myndinni, og
töldu margir það heldur slæm-
an Ijóð á ráði listamannsins.
En þá benti Hermann á Þing-
eyrum á það. að í þessu fæl-
ist einmitt nýstárleg og mjög
merkileg skýring á af tur-
hvarfi Gunnars, þvi klarinn
hafi eflaust verið heimakær
eins og gengur, og þvi ekki
um að saka'st. Eftir þessa
skýringu undu þingmenn
þeizlisleysinu hálfu betur og
greiddu nú styrknum atkvæði
með beztu samvizku.
1 októbenri'ánuði um haust-
ið efnir Ásgrímur svo til mál-
verkasýningar i Melstedshúsi
við Lækiartorg. og er það
fyrsta sýningin sem ha'rin
heldur. List'sýning var mjög
óven.iulegur viðburður í
menningarlífi höfuðstaðarins
á þeim árum. Mönnum er
jafnt í hug forvitni sem lotn-
ing fyrir þessu undarlega
blómstri, sem hefur sprottið
í garði þeirra svona snemma
vors. Hinn 24. október birtir
Isaf old grein um sýninguna —
á forsíðu — merkta stöfunum
J. H. — og er það sennilega
nafn Jóns Helgasonar síðar
biskups. Hann segir: ,,Það er
ekki óhugsandi, að einhver sl-
þingismaðurinn, sem í sumar
studdi að því með atkvæði
sínu, að Ásgrími Jónssyni var
veittur hinn umbeðni styrkur,
sitji nú heima í sveit sinni
hálf mórauður á samvizkunni
yfir því að hafa „verið með"
í því að fleygja landsfé í Jista-
menn og skáld, ekki arðvæn-
legra en slíkt er talið af öll-
jit-j þorrá i"yriris Iiér á l?ndi.
S'íkur-1 '~iht;í ví'dí é.fr ó^ka
h°!Z". ^*> hp*vn hefði mátt líta
inn í Me^stedshús þessa dag-
ana og sjá það, sem þar h^"s;-
ir á veggjunum eftir As^rim
þenna. Þessar myndir Ásgr'ms
þera þess auðsýnilegan vott,
að vér erum hér að eierir^t
listamann, sem islenzku f jöll-
in og fossarnir, gilin og
gmndirnar, hálsamir og hHð-
amar hafa svo lenaji beðið
eftir árangurslaust. En það er
ekki auðið að segja, hvert As-
grímur stefnir sem málari
Hann er realisti í aðra rönd-
ina. Gljámyndir málar hann
ekki; hann hrúkar „þreiða
pensilinn", leg.gur meiri á-
herzlu á heildina en hið ein-
staka. Hann elskar hrikadýrð1
náttúrunnar, en vantar þó
ekki auga fyrir hinu ídyll-
iska".
Enn taka við námsár í
Kaupmannahöfn en starfs-
sumur hér heima, og er he^d-
ur hljótt um list Asgríms
fram á sumarið 1907, er hann
heldur aðra sýningu 'sína, og
nú uppi á lofti í hinn nýja
Goodtemplarahúsi. Reykjavík-
urhlöðin eru raunar ekki orð-
miörg um þessa sýningu, þatt
eru uppfull af fréttum af
konungskomunni og hinu af-
leita árferði. þvi ekki hafði
komið dropi úr lofti sunnan-
lands í f jóra mánuði, en samt
er sýningin vel sótt og all-
margar myndir seljast.
Reykjavik er að þreytast úr
kauptúni í bæ, margir borg-
arar eiga orðið sæmilega yfir
höfuðið og það er að myndast
grundvöllur undir málaralist i
landinu. Um hau'stið veitir AI-
þingi Asgrími enn fararstyrk,
3000 kr. og nú til Italíuferð-
ar. Með þennan ríkulega farar-
eyri siglir hann svo utan á
Sterling árdegis hinn 30. októ-
ber og hefur þegar getið sér
þeirrar frægðar, að blöðin
nefna brottför hans ásamt
með fyrírmönnum.
Leið Asgríms liggur m't til
Peneyja, Plórens og Rómar,
þar sem bann kynnist við
endurreisnarlistina, og á norð-
urleiðinni kemur hann til Ber-
línar. Þar í borg hafði list-
áhugi manna beinzt mjög að
verkum fronsktt impre'ssion-
istanna, þeim Monet, Pisarro,
Sisley og Renoir, og enn
kynnist hann þar einttm
manni, sem sigldi ennþð frem-
ur hægan bjrr, hollenzka snill-
ingnum van Gogh.
Að visu hafði Ásgrímur séð
verk þessara manna áður. ea
nú var hann einmitt siálfttr
staddur á þeim hverfipnnkti,
að þau taka httg hans fang-
inn; — litir þeirra erU sam-
'slungnir sólarþirtu. hreinir og
skærir;   þeim er  ekki lengur
Pramhald á 9. síðu
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12