Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Bęndablašiš

PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Bęndablašiš

						16 Þriðjudagur 12. október 2004

Á árunum 1960 til 1964 var

nokkurt magn veitt af álum á

Íslandi til útflutnings.  Stóð  Jón

Loftsson að skipulögðum veiðum.

Síðar stóð Samband íslenskra sam-

vinnufélaga að álaveiðum.  Álarnir

sem komu frá Skaftárhreppi þóttu

með þeim stærstu og magnið mik-

ið,  sbr. mynd nr. 1.  Bændur höfðu

aukatekjur af þessum veiðum á

þeim tíma.  Fyrir um 9 árum var

einnig gerð tilraun til skipulegra

álaveiða á Íslandi.  Nú eru margir

sem veiða ála fyrir sjálfan sig þar

sem mörgum þykir reyktur áll

herramannsmatur. 

Vegna versnandi afkomu

bænda var ákveðið árið 1991 af at-

vinnumálanefnd Skaftárhrepps að

gera könnun á magni ála o.fl. á

gömlu veiðisvæðunum til að

athuga hvort möguleiki væri að

hefja veiðar á þeim á ný.  Þetta

verkefni var eitt af fjórum  sem

fjallaði um nýtingu á staðbundnum

fiskistofnum í hreppnum.  Eitt

verkefnið fjallaði svo um veiðar á

glerál. 

Valdir voru fjórir veiðistaðir

fyrir verkefnið, þar af tveir staðir

þar sem veitt var 1962 til saman-

burðar.  Þeir staðir voru Fitjarflóð í

Landbroti og Steinsmýrarflóð í

Syðri-Steinsmýri í Meðallandi.

Bæði þessi vatnasvæði eru með

tært vatn og gott vatnsgegnum-

streymi. Hinir veiðistaðirnir voru

Víkurflóð í Efri-Vík í Landbroti og

Mjóásvatn í Norðurhjáleigu, í

Álftaveri.  Þessi vatnasvæði eru

með gruggugt vatn og lítið gegn-

umstreymi og verða volg á góðum

sumardegi þegar sólin skín.

Bændur á veiðisvæðunum lögðu til

tæki og vinnu sem hjálpaði mikið

við framkvæmd verkefnisins.  

Álagildrurnar, sem voru 8-10

metra langar, voru hefðbundnar

með tveimur endapokum og

leiðara á milli þeirra.  Möskva-

stærð í enda gildranna var 11 mm.

Állinn kemur syndandi að

gildrunni með botni en syndir ekki

yfir gildruna heldur meðfram

henni og lendir þá í endapokanum.

Möguleiki er að vera með agn í

gildrunum, t.d. saltfiskbút, en það

var ekki gert í þessu verkefni.

Kvarnir voru teknar og þær

aldursgreindar á vegum Veiði-

málastofnunar á Selfossi ásamt

fæðu álanna. 

Álar og silungar voru merktir

og vonast var til að þeir fiskar

veiddust aftur seinna af veiði-

mönnum til mælinga, en það

gerðist ekki.  

Niðurstöður, Fitjarflóð

Fitjarflóð var besta veiði-

svæðið í hreppnum 1961 til 1963

og því gert skil hér, ásamt því að

þar veiddust flestir álarnir af

veiðsvæðunum fjórum í

verkefninu. 

Meðalþyngd álanna var 350 gr,

sá þyngsti var 950 gr og sá léttasti

var um 50 gr.  Þyngd ála er annars

mjög mismikil eftir veiðivötnum

(gruggug eða tær vatnakerfi), sjá

mynd nr. 2.

Meðallengd var 57 sm,  sá

lengsti var um 74 sm og stysti var

um 30 sm.

Meðalholdastuðull, sem segir

til um hvað fiskurinn var feitur,

var 0,166. Holdmesti állinn í

Fitjarflóði var um 0,27  en sá

rýrasti var 0,05.

Meðalaldur  var 10,6 ár. Elsti

állinn var um 16 ára, 770 gr að

þyngd og 72 sm að lengd. Yngsti

állinn var um 5 ára, gildrurnar

héldu ekki yngri álum sem fóru í

gegnum möskvann á gildrunum.

Meðalummál, mælt fyrir fram-

an bakugga, var 10,5 sm.  Minnsta

ummál var 6 sm en sá digrasti var

með 17 sm.

Meðalveiði, þ.e.a.s. veiddir

álar á hverja gildru eftir eina veiði-

nótt, var 0.67 álar.  Veiðisvæði eru

misgjöful eftir vatnagerð, sjá mynd

nr. 3.

Litur.   Álarnir voru flokkaðir

mest í 9 litaflokka.  Dekkstu

álarnir voru yngstir eða 8,5 ára að

meðaltali.  Þeir ljósustu voru 12

ára að meðaltali.

Þyngsti állinn sem  veiddist á

öllum fjórum veiðisvæðunum var

um 1870 gr í Mjóásvatni.  Hann

var einnig sá digrasti með

holdastuðulinn 0,29 og 86 sm á

lengd. En lengsti állinn sem

veiddist var 94 sm.

Aðalfæða álanna í Fitjarflóði

voru vatnabobbar, um 70%, jafnt

var af hornsílum, rykmýlirfum og

þráðormum í fæðu álanna.

Umræða

Að mati undirritaðs þá ganga

þeir álar til sjávar sem fara að

nálgst holdastuðulinn 0,2, eru þeir

þá að verða bjartálar, eftir um 12

ár í ferskvatni.  Þessa ála er best að

veiða áður en þeir ná til sjávar og

má miða við að taka alla ála sem

eru þyngri en 400 gr og lengri en

50 sm.  Minni fiskur mætti vera

áfram í vatninu til vaxtar.  Hér má

bæta við að hængarnir fara minni

til sjávar en hrygnurnar, minnsti

bjartállinn sem veiddist var 42 sm.

Þessar tölur eru svo breytilegar

eftir veiðivötnum. 

Veiðin í Fitjarflóði í eina

gildru var um 30 kg alls frá 9. júlí

til 30. ágúst.   Hægt er að fá mikinn

afla í veiðivötnum ef allur áll væri

hirtur og þá einungis í nokkur ár,

vegna hættu á ofveiði eins og

gerðist í Skaftárhreppi.   Mesta

veiði á dag í eina gildru var 0,67 í

þessu verkefni en var 1962 um 7,0

sem sýnir mikla minnkun á afla-

brögðum.  

Mikill munur er í veiði eftir

dögum.  Þar kemur inn veðurfar,

lofthiti, birta, gerð gildra o.s.frv.

Best er að veiða sem næst útfalli

vatnsins til að ná ljósustu álunum á

leið til sjávar.  Þegar fer að hausta

og dimma þá er mesta veiðin af

öllum ál, sjá mynd 1.  

Mikið sást af glerálagöngum

áður fyrr í hreppnum og eru til

ýmsar sögur um hann.

Á landinu öllu veiddist árið

1961 17 tonn af ál, 1962 voru það

13 tonn, 1963 voru það 10 tonn og

minna eftir það.

Handverk mannanna hafa

valdið því að veiðisvæðum ála

hefur fækkað með framræslu

mýra, breytinga á árfarvegum,

uppþurrkun svæða ásamt kólnandi

veðurfari eftir 1960 o.s.frv. Þetta

hafði einnig áhrif á silung og

fugla.  Til viðbótar má nefna að

sandfok í Skaftárhreppi hefur fært

vatnasvæðin í kaf.  

Undirritaður telur að fá veiði-

svæði geti haldið uppi stöðugum

veiðum til lengdar, þó að álar

finnist víða um land. Þá helst frá

sunnanverðu Snæfellsnesi og

austur fyrir Höfn í Hornafirði um

Suðurland.  

Að síðustu má nefna það að

meðhöndlun á þessu dýra hráefni

þarf að vera rétt eftir veiðar og við

slátrun svo að gæðin eyðileggist

ekki, en það er svo annar kafli út af

fyrir sig.

Trúlega er erfitt að treysta á ár-

vissar glerálaveiðar á sama veiði-

staðnum hér á landi vegna breyti-

leika í straumum fyrir utan

ströndu, breytinga á vindakefum

og veðráttu á landi.

Til er rit sem, sem fjallar nánar

um þetta efni, það nefnist Ála-

rannsóknir 1991 og er með

mörgum myndum og töflum.  Það

má nálgast á skrifstofu Skaftár-

hrepps, Kirkjubæjarklaustri  hjá

Ólafíu Davíðsdóttur.   

Heimild;  Jón Gunnar Schram. 1991.

Álarannsóknir 1991.  Atvinnumálanefnd

Skaftárhrepps Vestur - Skaftafellssýslu

og Fjölbrautaskóli Suðurlands.  59 bls.

Fjölrit. 

Höfundur: Jón Gunnar Schram,

fiskeldisfræðingur. 

S. 551 2005

Állinn hrygnir í

Þanghafinu um 5000 km

við austurströnd Mið-

Ameríku.  Seiðin berast til

Evrópu með Golfstraumn-

um sem tekur um 3 ár.

Þegar til Evrópu er komið

hafa glerálaseiðin náð 6-8

cm lengd og ganga þá upp í

ferskvatn.  Þar dvelst állinn

í fleiri ár sem fer eftir því

hvaða lífskilyrði eru fyrir

hendi, t.d. hiti og fæðu-

framboð.  Elsti áll í þessu

verkefni í Skaftárhreppi var

um 16 ára gamall í

ferskvatni en 19 ára í raun

með dvöl í hafi sem gleráll.

Hér í þessu ritkorni er bara

talað um aldur í ferskvatni.

Eftir glerálatímabilið í

hafi hefst uppvaxtartíma-

bilið í ferskvatni og er

állinn þá kallaður guláll.

Þegar állinn hefur náð full-

um þroska þá breytist litur

hans og hann verður hvítur

á magann og dökkur á

bakið, eins og lax, og er þá

kallaður bjartáll.  Bjartáll-

inn gengur til sjávar á

haustin til hrygningar í

Þanghafinu og er þá verð-

mætari vegna feitleika síns

en guláll.  

Á leið sinni í Þanghafið

étur állinn ekkert því

meltingafærin hverfa en í

stað þeirra þroskast kyn-

færin.  Þess vegna verður

állinn að vera vel feitur því

að fituforðinn verður að

duga honum alla leið frá

Íslandi.   Hrygnurnar eru

stærri en hængarnir. Állinn

andar með tálknum í vatni

en á landi lokar hann

tálknunum og andar þá með

húðinni. Dæmi er um að áll

hafi farið í einum áfanga 8

km milli vatna í blautu grasi

og eru förin eftir hann eins

og eftir reiðhjól. /JGS

Álaveiðar í Skaftárhreppi,

Vestur-Skaftafellssýslu

0

100

200

300

400

500

600

700

800

900

1000

Þ

yn

gd

,g

r

Meðalþyngd 350 583 297 951

Fitjarflóð Víkurflóð Steinsmýrarfl Mjóásvatn 0

0,1

0,2

0,3

0,4

0,5

0,6

0,7

0,8

Á

la

r 

á 

gi

ld

ru

 e

ft

ir

 e

in

n 

da

g

Meðalveiði 0,67 0,16 0,44 0,14

Fitjarflóð Víkurflóð Steinsmýrarfl Mjóásvatn

Mynd 2. Meðalþyngd er mjög breytileg eftir vatnagerð. Minnsta

meðalþyngdin er í tveim vötnum með tæru vatni. 

0

200

400

600

800

1000

1200

1400

1600

1800

Þ

yn

gd

, k

g

Afli, kg á mán. 12 149 477 882 1.664    494 216

Maí Júní Júlí Ágúst Sept. Okt. Nóv.

Tilraunaveiðar á ál í Skaftafellssýslu.

Kjartan Halldórsson t.h. og

Steingrímur Matthíasson með

reyktan ál á milli sín. Fyrir ofan þá

er álagildra eins og Kjartan lánar

bændum. Þessar gildrur lét hann

smíða í Kína.

Mynd 1. Þróun álaveiða í Fitjarflóði 1962. Veiðin eykst þegar það fer

að skyggja en minnkar svo með meiri kulda.

Mynd 3. Afli er mismikill eftir gerð vatnakerfa. Fitjarflóð og

Steinsmýrarflóð eru með tært vatn en hin með gruggugt vatn.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32