Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fjölnir

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fjölnir

						í#

Hver er ástæðan fyrir þeim ógöngum sem ljóðið hefur ratað í?

Er formleysan ástæðan fyrir merkingarleysinu? Formleysið og geðleysið?

Deyfðin og doðinn? Hallgrímur Helgason veltir fyrir sér hvers vegna skáldin

ná ekki lengur sambandi við ljóðformið, þjóðfélagið, sig sjálf— lífið.

Ljóðið er halt

og qengur með hæku

„Það er greinilegt

aðpundið í gráum

hœkufiðrildum

vegur þungt þessa

dagana í íslenskri

Ijóðlist, ogein-

hvernveginn er líkt

og austrœnn andi

svifi yfir þeim

vötnum sem um er

ort og alltafstanda

svo lygn. Hann er

hœttur að blása í

islenskum skáld-

skap. Oðruvísi

okkur áður brá."

X

rj

50

iölnir

timarit handa

islendingum

sumar '97

Yosa Buson:

Leðurblakan og perutréð — 120 hækur

Þýðing Óskar Arni Oskarsson

Bjartur, Reykjavík 1997

Komið er út hjá Bjarti 120 hæku safn eftir Yosa

Buson, sem lést árið 1783, og er einn af meistur-

um þessa ævaforna japanska forms ásamt þeim

MATSUO BASHO Og KOBAYASHI ISSA en ÓSKAR ÁRNI

Óskarsson hefur áður þýtt verk verk þeirra fyrir

sama forlag.

Óskar Árni þýðir myndljóðin upp úr enskum

og amerískum útgáfum, og við lestur safnsins

hvarflar að manni að töfrarnir hljóti að hafa týnst

einhverstaðar á þessari löngu leið. Heldur er þessi

skáldskapur orðinn hversdagslegur - kominn í

gegnum nokkur tímabelti og tvö, kannski þrjú,

tungumál — hingað uppá kaldan klaka; ekki laus

við þotuþreytu:

116

skarður máni

hverfur sjónum

út í kalda nóttina

Áður en maður veit af er maður farinn að

kveðast á við þann gamla: Sólin kemur / upp á

morgun — / þá vöknum við.

Eg er ekki vel að mér í hækulisr en í formála

segir Óskar Arni að bragfræði hækunnar sé

fimm, sjö, fimm atkvæði í þremur ljóðlínum.

Einnig tekur hann fram að fæstar þeirra þýðinga

sem hann styðjist við fylgi þessari reglu. Ósjálfrátt

hvarflar að manni að hér sé að finna skýringu á

bragðleysi ljóðanna. Japanska hækan er einskonar

ferskeytla þeirra austanmanna og hvað stendur

eftir af ferskeytlu þegar hún hefur verið svipt

bragfræðinni? I raun ekki neitt. Og þegar við

bætist að frumgerðin er rituð með japönsku letri

er maður nokkuð viss um að hér á íslenskum

blöðum birtist manni einungis daufur enduróm-

ur af upphaflegum galdri hækuformsins. I árdaga

var leikaðferð hæku-skáldsins 5-7-5. I vísunni hér

að ofan beitir þýðandinn hinsvegar reglunni 4-4-

7. Skáldskapur er jú ekki aðeins innihald, heldur

einnig form — og í þessu tilfelli mjög strangt

form — og verður þá fyrst magnaður þegar bar-

áttan á milli þeirra harðnar. Eða hvernig hh'ómar

íslensk ferskeytla á japönsku þýdd i gegnum

amerísku? Hvernig hljómar „Yfir kaldan eyði-

sand" á ensku, í bragleysu?

The desert is cold

I travel alone by night

The past is behind

I have no home now

Hér er gömul og góð — kannski sú besta? —

íslensk vísa orðin að engu. Árangurinn er til-

gangslaus. Betur heima setið en af stað farið.

Þrátt fyrir þessa áberandi annmarka á þýðing-

um Óskars Árna er ekki laust við að hér og hvar í

safninu örli á póesíu, þó lesandi sé sem fyrr engu

nær um fyrirbærið hæku og ljóðgaldur hennar.

28

Fiðrildi sest

á hálsfesti vígamannsins

í launsátrinu

Látlaus hógvær austræn fegurð, sem vel

mætti þó rita: Fiðrildi sest á hálsfesti vígamanns-

ins í launsátrinu. Formið skilar sér ekki í þýð-

ingu. Oftar en ekki eru þetta þó nokkuð almenn

tíðindi, þriggja alda gömul:

14

gamla konan í tehúsinu

þekkir mig aftur;

dáist að nýju vorkápunni

Eins og áður sagði er Oskar Arni öflugur

hækuþyðandi. Formálanum að Leðurblökunni

og Perutrénu lýkur hann þannig: „Basho, Buson

og Issa þakka ég fylgdina, samneytið við þá félaga

hefur ef til vill veitt mér meira en mig sjálfan

grunar."

Orð að sönnu. Ef gluggað er í ljóðabækur

Óskars Árna má glöggt sjá áhrif hinnar japönsku

hæku. Ekki aðeins hefur skáldið ort íslenskar

hækur heldur er austræn fagurfræði líkt og ofin

inn í þann silkiþráð sem Ijóð hans spinna. Það er

alltaf þetta japanska fiðrildi, hið sama og Buson

setti á háls vígamanns, sem flögrar á milli lín-

anna.

fiðrildi

neðan á stálvír

línudansarans

(Ferðahæka, Óskar Árni Óskarsson,

Norðurleið, Mál og menning 1993)

I sömu bók er ort um pappírsfiðrildi. Bókin

Einnar stjörnu nóttfrí 1989 hefst á andardrætti

fiðrilda og í nýjustu bók Óskars Árna, Ljós tilað

mála nóttina yrkir hann um náttfiðrildi, fiðrildi

og kumrandi traktora og síðskeggjað fiðrildi:

það glampar

á vængi

(Úr Ijóðinu Hönd hverfitr ogfiðrildi íýsir orustu, Óskar Arni

Óskarsson, Ljós til að mála nóttina, Mál og menning 1996)

Þessa stundina glampar víðar á japanska

fiðrildavængi í íslenskri ljóðlist.

Niðri á sléttunni

glampandi fiðrildi

á sléttunni fiðrildi

en blómin öll moldarlit

(Löngtt liðið, Gyrðir Eliasson, Mold í Skuggadaí

Mál og menning 1992, Ijóðið hér birt í heild)

Fyrir tveimur dögum var ég

að hugsa að það væri nú

einkennilegt að sjá aldrei

kóngafiðrildi nú orðið

(Ur Ijóðinu Httgsað, úr bók Gyrðis Elíassottar,

Indíánasumar, Mál og menning, 1996)

Við förum slóð

milli stráa

að kirkjunni

og ótal fiðrildi

flökta framundan

einsog örsmáir

varðenglar

(Ur Ijóðintt Vnmgir, Gyrðir Eliasson,

lndíánasumar, Mál og menning 1996)

Fiðrildi flögra

allt um kring,

nýsloppin úr

hendingum sem

landið hefur

ort

(Ur Ijóðinu Uti í landinu, Gyrðir Eliasson,

lndiánasttmar, Mál og menning 1996)

...þegar

allt kemur til alls

getur reynst furðu þungt

pundið í gráum hækufiðrildum

(Ur Ijóðinu Bœkur, Gyrðir Eliasson,

Indíánasumar, Mál og menning 1996)

Það er greinilegt að pundið i gráum hæku-

fiðrildum vegur þungt þessa dagana í íslenskri

ljóðlist, og einhvernveginn er líkt og austrænn

andi svífi yfir þeim vötnum sem um er ort og

alltaf standa svo lygn. Hann er hættur að blása í

íslenskum skáldskap. Öðruvísi okkur áður brá.

Það er jafnvel léttur þýðingar-blær yfir ljóðlínum

eins og „niðri á sléttunni / glampandi fiðrildi..."

Orðið „slétta" hefur erlendan tón enda er ekki að

finna hér á landi neinar sléttur, nema þá kannski

Melrakkasléttu sem er nokkuð langt frá andblæ

þessa ljóðs og væri þá rituð með stórum staf:

Slétta. Líkt og hin glampandi gráu hækufiðrildi

er orðið innflutt; á íslensku heitir það engi, engj-

ar, tún, hagi, mói, mýrar, í versta falli láglendi,

flatlendi eða sléttlendi en aldrei slétta.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100