Tíminn - 11.11.1941, Side 2

456
TlmxrV. þrigjndagiim 11. nóv. 1941
115. blað
'gíminn
Þriðjudaginn 11. nóv.
Brcytíngarnar á
skattalögunum
Eins og frá var sagt í síöasta
tbl. Tímans, er sú breyting þýö-
ingarmest, sem Framsóknar-
menn leggja til að gerð veröi á
skattalögunum, aö hætt veröi
að draga útsvör og tekjuskatt
frá tekjum skattgreiöenda áö-
ur en skattur þeirra er reikn-
aður. Með þeirri breytingu er
þvi afstýrt, að hlutfallslega
þyngstir skattar séu lagðir á
þá, sem hafa óvissar og ójafnar
tekjur, en um leið komið í veg
fyrir, að margar miljónir króna
af gróða einstaklinga og félaga
á þessu ári sleppi undan tekju-
skatti til ríkisins, vegna frá-
dráttar á útsvari og sköttum.
í frumvgrpi Framsóknar-
manna eru nokkrar fleiri breyt-
ingar á skattalögunum. Má þar
nefna nokkra takmörkun á
hlunnindum félaga, í sambandi
viö fjársöfnun þeirra í vara-
sjóði. í núgildandi lögum er á-
kveðið, að hlutafélög, samlags-
hlutafélög og önnur félög með
takmarkaðri ábyrgð, skuli und-
anþegin tekjuskattgreiðslu af
helmingi þeirra fjárupphæða,
er þau leggja í varasjóði af árs-
tekjum sínum. í frumvarpinu
er lagt til, að hér eftir verði
aðeins þriðjungur af varasjóðs-
framlögum þessara félaga
skattfrjáls, í stað helmings áð-
ur. Þegar félag, sem ekki hefir
sjávarútveg að aðalatvinnu-
rekstri, hefir eignazt varasjóð,
sem er jafnhár eða hærri en
innborgað hlutafé eða stofnfé
félagsins, skal þó aðeins Vi
hluti af varasjóðsframlagi þess
undanskilinn skattgreiðslu.
Sjávarútvegurinn er áhættu-
samari en annar atvinnurekst-
ur, og er því sanngjarnt, að út-
gerðarfélögum sé veitt betri að-
staða en öðrum til þess að safna
fé i tryggingarsjóði.
Þá er lagt til í frumvarpinu,
að persónufrádráttur verði
hækkaður,en felldur niður ,,um-
reikningur" á tekjum einstakl-
inga. Þessi svonefndi umreikn-
ingur var lögákveðinn á síðasta
aðalþingi, og er í því fólginn, að
tekjur einstaklinga eru lækk-
aðar sem nemur vlsitölu fram-
færslukostnaðar, áður en skatt-
ur er á þær lagður. Gildir það
þó aðeins um tekjur að vissu
hámarki. Umreikningur veldur
skattanefndum allmikilli fyrir-
höfn, og telja flutn^ngsmenn
frumvarpsinsins heppilegra að
fella þau fyrirmæli úr lögun-
um, en hækka persónufrádrátt-
inn í staðinn. Er því lagt til, að
persónufrádráttar verði ákveð-
inn 1000 kr. fyrir hvern ein-
stakling, jafn fyrir alla, hvar
sem er á landinu. Ennfremur
verði parsónufrádrátturinn
hækkaður sem svarar hækkun
framfærslukostnaðar, sam-
kvæmt meðalvísitölu skattárs-
ins. Áður hefir frádráttur fyrir
börn og aðra skylduómaga ver-
ið lægri en fyrir skattgreiðend-
ur sjálfa, og stefnir þessi breyt-
ing því í þá átt, að gera meiri
mun en áður á skattgreiðslum
fjölskyldumanna og einhleypra.
Til þess að sýna, hver áhrif
þessar breytingar á skattalög-
unum muni hafa á skattgreiðsl-
ur einstakra manna, eru tekin
eftirfarandi dæmi. Er þá reikn-
að með því, að meðalvísitala
skattársins sé 160 og persónu-
frádrátturinn samkvæmt því
1600 krónur fyrir hvern ein-
stakling.
Einhleypur maður, með 2500
kr. árstekjur, á að greiða tekju-
skatt eftir núgildandi lögum kr.
10,40, en samkvæmt frumvarp-
inu kr. 9.50. Einhlepur maður,
sem hefir 9000 kr. árstekjur,
greiði eftir lögunum kr. 238.40
en samkvæmt frumvarpinu kr.
428.00. Hjón með 1 barn, sem
hafa 6294.00 kr. árstekjur, áður
en skattur og útsvar er greitt,
þurfa að borga 24 kr. í tekju-
skatt eftir lögunum, en 19 kr.
samkvæmt frumvarpinu. Hjón
með 3 börn og 8390 kr. árstekj-
ur, eiga að borga samkvæmt
lögunum kr. 19.20 en aðeins kr.
3,50 eftir frumvarpinu. Séu
Ætla þeir beint í vökína?
VI.
Þegar Jón Þorláksson tók við
ráðherrastörfum 1924, mátti
heita, að allir hinir þrír nýju
flokkar væru fullmyndaðir.
Framsóknarflokkurinn bjó að
æfingú flokksmanna sinna í
hinu margþætta umbótastarfi
samvinnunnar. Hann sýndi
þann þegnskap að styðja Jón
Þorláksson í tilraun hans til að
bæta fjárhag ríkissjóðs, bæði í
sparnaði á fjárlögum og öflun
nýrra tekna. Var þó um mikinn
skoöanamun að ræða milli Jóns
Þorlákssonar og Framsóknar-
manna.
íhaldsflokkurinn var sam-
felld heild á þessum árum, og
þannig vildi Jón Þorláksson láta
flokkinn vera. Þegar til átaka
kom um stórmál, stóð þing-
flokkurinn, blöðin og kjósend-
ur yfirleitt fast saman. Jón
tekjur þeirra 10750 krónur, er
skatturinn eftir lögunum kr.
70.40 en kr. 60.00 samkvæmt
frumvarpinu. Þegar tekjur
fimm manna fjölskyldu eru 12
þús. kr. mun tekjuskattur
hennar vera mjög svipaður
eftir frumvarpinu og lögunum.
Af þessum samanburði kem-
ur það glöggt fram, að þær
breytingar, sem felast í frum-
varpinu, sérstaklega hækkunin
á persónufrádrættinum og nið-
urfelling hins svonefnda „um-
reiknings“ hefir þau áhrif, að
tekjuskattur einhleypra manna,
sem hafa allgóðar tekjur, hækk-
ar nokkuð frá því, sem nú er,
en hins vegar verður lækkun á
tekjuskatti fjölskyldumanna,
annarra en þeirra, sem hafa
háar tekjur, og er lækkunin
mest hjá þeim, sem hafa flest
börn á framfæri. Er þetta á-
reiðanlega spor í rétta átt. Með
þeim skattalögum, sem nú
gilda, er óeðlilega lítill munur
á skattgreiðslum einhleypra
manna og fjölskyldumanna, og
„umreikningur“ teknanna, sem
framkvæmdur var á þessu ári,
hefir valdið óeðlilega mikilli
lækkun á tekjuskatti ein-
hleypra manna, sefn hafa ríf-
legar tekjur.
Að slðustu skal þess getið, að
í frumvarpinu er lagt til að
fyrstu 10 þús. kr. af skuldlausri
eign manna skuli vera undan-
þegnar eignarskatti. Nú eru að-
eins fyrstu 5000 kr. skattfrjáls-
ar. Er réttmætt, að þessi skatt-
frjálsi eignarhluti verði hækk-
aður, vegna þeirra breytinga,
sem undanfarið hafa átt sér
stað í fjármálum þjóðarinnar.
Sk. G.
Eftír Jónas Jónsson
Þorláksson vildi að flokkurinn
hefði mikinn „slagkraft“, þegar
hann lagði þunga sinn á vog-
arskálina. Allra gleggsta dæmið
um samheldni flokksins á þeim
dögum er gengishækkunin 1924
—1926. Breytingin var greinilegt
hagsmunamál innan flokksins,
olli sumum tjóni og öðrum
gróða. En það, sem flokksmenn
töldu að væri þjóðinni fyrir
beztu, varð ofan á. Engin inn-
anflokkssérhyggj a fékk að koma
til greina.
Jón Baldvinsson lagði fyrir
sitt leyti mikla stund á að gera
Alþýðuflokkinn ábyrgan. Hann
var sjálfur þjóðlegur maður og
ábyrgur í bezta skilningi orðs-
ins. Ef hann hefði haft nægi-
lega marga samhenta og ábyrga
hjálparmenn myndi verka-
mannaflokkurinn hafa orðið
farsæll umbótaflokkur, lilið-
stæður Alþýðuflokknum í Sví-
þjóð, sem átt hefir þátt í að
lyfta þjóð sinni á hærra menn-
ingarstig á nálega öllum svið-
um þjóðlífsins. Verkamenn og
sjómenn voru nálega allir mót-
aðir í dreifbýlinu, og að mínu
áliti jafn móttækilegir fyrir
uppeldi í félagsmálaábyrgð eins
og fólkið í sveitunum. Jón Bald-
vinsson hafði að vísu allmarga
mjög nýta hjálparmenn, en ekki
nógu marga. Einn hlekkur
slitnaði úr keðjunni. Sá maður,
sem gekk næstur Jóni Bald-
vinssyni að völdum og áhrifum
í flokknum, var Héðinn Valdi-
marsson. Ef hann hefði fetað
sömu slóð og lærisveinar Brant-
ings í verkamannamálum, hefði
hann getað orðið þjóðnýtur
maður. En svo varð ekki. Héð-
inn hafði um það bil helming
þeirra hæfileika, sem þurfti til
að geta verið giftudrjúgur leið-
togi fátækra manna. Hinn
helminginn vantaði. Og sú
vöntun er að verða örlagarík í
íslenzkri pólitík. Héðinn inn-
leiddi að öðrum þræði ábyrgð-
arleysið í framkvæmd verklýðs-
mála. Hann lagði nálega ein-
göngu stund á að halda verka-
mönnum saman með kaupkröf-
um, og var hneigður til að beita
ofbeldi í stað röksemda. Hann
beitti að öllum jafnaði stólfóta-
aðgerðum, hvort sem stöðva
skyldi vinnu i garnastöð Sam-
bandsins, hrekja og hrjá bæj-
arfulltrúa Sjálfstæðismanna 9.
nóv. eða þegar hann hersetti
Hafnarfjörð með 300 reykvísk-
um verkamönnum, árið sem
hann bjó með Einari Olgeirs-
syni.
Verkamannaflokkurinn hefir
þrem sinnum komið fram á á-
byrgan hátt í landsmálum, og
jafnan með Framsóknarmönn-
um, en ætíð stutta stund í einu.
Flokkurinn vann vel og skipu-
lega að umbótum 1927 og 1928.
Næst liðlega eitt ár eftir kosn-
ingar 1934, og síðast þegar út-
vegnum var rétt hjálparhönd
með gengisbreytingu og þjóð-
stjórnarmyndun 1939. Það voru
jafnan tvö gagnstæð öfl að verki
i Alþýðuflokknum. Annarsvegar
voru áhrif Jóns Baldvinssonar.
Þau leiddu til skipulegrar og
nýtilegrar þjóðmálavinnu.
Hins vegar var andi Héðins
Valdimarssonar að verki, þar
sem stólfætur voru lagðar á
borð í stað hóflegra úrræða.
VII.
Nú gerðust margir samverk-
andi atburðir um aðstöðu verka-
manna og hnigu flestir í þá
átt, sem síður skyldi. Ýmsum
samherjum Jóns Þorlákssonar
þótti stefna hans ekki nógu vel
fallin til léttfenginna vin-
sælda, og tóku þeir menn að
hafa áhrif. Fyrst var breytt um
nafn á flokknum, meðfram til
að bæta í hópinn liðsafla Sig-
urðar Eggerz. Næst voru gerðar
gælur við Jón í Stóradal í því
skyni, að eignast þar útibú með-
al sveitamanna. Að lokum var
hnigið að því ráði, að stofna
verkalýðsdeild utan og neðan
við meginflokkinn. Allt þetta
varð til að auka kjósendafylgi
flokksins, en jafnframt varð
hann ósamstæðari, og raun-
verulega veikari til átaka held-
ur en á blómadögum Jóns Þor-
lákssonar.
Sjálfstæðismenn áttu hægara
með að leggja út i verkamanna-
ævintýrið sökum upplausnar í
Alþýðuflokknum, sem spratt af
hinum slysalegu eiginleikum
Héðins Valdimarssonar. í stað
þess að Branting og eftirmenn
hans í Svíþjóð lögðu stund á að
mennta og rækta verkamanna-
stéttina bæði andlega og í fjár-
hagslegum efnum, byggði Héð-
inn starf sitt svo að segja ein-
göngu á þrengstu efnishyggju.
Verkamenn áttu að fá hærra og
hærra kaup. Um hitt var minna
skeytt, þó að aukin dýrtíð
gleypti kaupið, og íslenzkt at-
vinnulíf hætti að vera sam-
keppnisfært við erlenda keppi-
nauta. Jafnframt ætlaðist Héð-
inn til að verkmenn fylgdu
honum fast í öllum málum, líka
í hersetningu Hafnarfjarðar,
þegar henta þætti að brjóta
þar niður atvinnufyrirtæki
verkamanna. Ágallar þeir, sem
fylgdu starfi Héðins, áttu mik-
inn þátt i að kommúnistahreyf-
ingin náði nokkurri fótfestu í
landinu. Burgeisastörf hans í
olíumálum var heppilegur skot-
spónn fyrir róttæka verklýðs-
sinna. Með sókn sinni á hendur
Kveldúlfi 1937 braut hann af
sér mikið af fylgi sjómannanna,
en þó keyrði fyrst um þverbak,
er hann gerði opinbera uppreist
gegn Jóni Baldvinssyni og
hugðist að kasta Alþýðuflokkn-
um í fang rússnesku ófreskjunn-
ar.
Eins og auðséð er af grein
Bjarna Benediktssonar, hafa
einhverjir af leiðtogum Sjálf-
stæðismanna verið haldnir af
þeirri meinloku, að Framsókn-
armenn hefðu búið sér til verka-
mannaflokk, sem lið í pólitískri
valdastreitu. Nú mun þessum
mönnum hafa þótt vel við eiga
að láta krók koma móti bragði,
og auka lið sitt stórlega með
verkamannafylgi og heilsa síðan
upp á forna mótleiksmenn úr
Framsóknarflokknum. Þetta
herbragð var í bili framkvæm-
anlegt. Samtök verkalýðsins
sýndust vera í molum. Leið ekki
á löngu þar til komin voru fjög-
ur flokksbrot verkamanna. Eitt
var talið undir stjórn Einars
Olgeirssonar, annað fylgdi
Héðni, þriðja Stefáni Jóhanni
og hið fjórða Ólafi Thors.
VIII.
Héðinn Valdimarsson hafði
verið hinn raunverulegi faðir
ábyrgðarleysisins í verklýðsmál-
um íslands. En svo slysalega
tekst til, að eftirmenn hans og
leiknautar fylgja fordæmi háns
eins og þar hefði verið um að
ræða spámannlega forustu.
Enn er hækkun kaupgjaldsins
hið einraddaða lag, sem spilað
er á draggargan hins ábyrgðar-
lausa kaupbralls, sem háð er
um fylgi verkamanna á milli
hinna f j ögurra ósamstæðu
deilda verklýðsins. í stað þess
að vinna að því, að íslenzka
verkamannastéttin tæki þann
sess, sem henni ber sem ábyrg-
ur aðili í þróun þjóðarinnar, þá
er eins og orðið „stólfótur" sé
eilífðarguðspjall þeirra manna,
sem bjóðast til að syngja messu
yfir annarri stærstu stétt þjóð-
félagsins. Meðan málum er svo
háttað, er lítil von um sanna
endurbót á kjörum verklýðs-
stéttarinnar á íslandi, þvi að
engin stétt bætir kjör sín raun-
verulega nema með margþættri
þróun, og það fyrst og fremst
andlegri vakningu. Sú hjálp,
sem verkamannastéttin þarf
með, er hjálp til sjálfshjálpar og
sjálíbjargar, en ekki til að vera
skipulagslaus kauphækkunar-
múgur.
Jón Þorláksson myndi hafa
talið það brot á heilbrigðu skipu-
lagi þróttmikils flokks að hafa
undirdeildir með sjálfráðu valdi,
óábyrgu gagnvart stefnu og
stjórn flokksins. En þetta hefir
orðið í Sjálfstæðisflokknum.
Þar hafa risið upp deildir með
því yfirbragði, sem var á Héðni
Valdimarssyni, er hann greip
pólitískan stólfót og bjó sig til
hernaðar í kauphækkunarskyni.
Verklýðsdeildir Sjálfstæðis-
flokksins eru nú eins og föngu-
leg ótemja, sem búið er að
leggja á söðulreiði, en tamn-
ingamaðurinn hikar við að
stíga á bak, af skynsamlegri
umhyggju fyrir lífi og limum.
Enginn mannlegur kraftur
getur hindrað það, að hin fjöl-
menna stétt atvinnurekenda og
iðjuhölda, sem mynda kjarna
Sjálfstæðisflokksins, hafi mik-
ið verkamannafylgi, jafnvel þó
ekki sé beitt eiginlegri þving-
un. Fylgið sprettur oft af trú
verkamannsins á dugnaði og úr-
ræði atvinnurekandans, auk
þess, sem margir verkamenn,
sem lengi starfa hjá sama fyr-
irtæki finna til líkt og smalinn,
sem eignar sér hjörðina. Jón
Þorláksson kunni að meta slíkt
fylgi, hvaðan, sem það var kom-
ið. Liðsmennirnir áttu að treysta
flokknum og una vel forustu
hans.
Allt öðru vísi er háttað stuðn,-
ingi Hlífar í Hafnarfirði eða
Óðins í Reykjavík. Þar er kpm-
in á fót allsterk kaupkröfu- og
kauphækkunarfélög, sem telj-
ast vilja fylgja Sjálfstæð-
isflokknum en skapa honum
raunar kostina, án þess þó að
leiðtogar þessara verklýðs-
deilda hafi nokkra aðstöðu til
að feta í fótspor hinna víð-
sýnu og hámenntuðu verklýðs-
leiðtoga, er lengi hafa farið með
völd í Svíaríki. Eftir að þjóð-
stjórnin var mynduð átti Hlíf
í Hafnarfirði að losa sig við
kommúnistaklíkuna og hefja
samstarf við verkmennina úr
Alþýðuflokknum. Þetta var
sjálfsögð og heilbrigð krafa.
Bjarni læknir Snæbjörnsson
beitti sér fyrir þessari lausn, en
fékk nálega ekkert fylgi í því
efni. Líðsveit Sjálfstæð'is-
manna og drefjar kommúnist-
anna héldu saman og vildu
halda saman, og skeyttu ekk-
ert um fyrirlag leiðtoganna.
IX.
En það dæmi, sem bezt sýnir
þá hættu, sem þjóðfélaginu, og
Sjálfstæðisflokknum sér í lagi,
stendur af hinum óábyrgu
verklýðsdeildum, kemur glögg-
legast fram í átökum, sem gera
skyldi til að verjast vaxandi
dýrtíð.
Um langa stund hefir Mbl.,
aðalblað Sjálfstæðisflokksins,
(Framh. á 3. síðu)
Guðmundur Daníelsson:
Elínborg Lárnsdöttir
skáldkona íímmtug
i.
Einn sumardag, þegar ég var
lítill — svo lítill, að ég hafði enn
ekki lært að þekkja stafina,
stóð ég úti á bæjarhellunni
heima og horfði vestur á mýr-
ina. Hún var græn og fögur og
sól yfir allt, og það komu þrír
menn ríðandi. Ég horfði á þá
nálgast fullur eftirvæntingar,
og ég spurði sjálfan mig:
Hverjir skyldu þetta vera?
Þetta var frændi minn, kaup-
maðurinn, og tvær stúlkur, sem
ég hafði ekki áður séð. Næsta
dag fór frændi minn aftur á
brott og með honum önnur
stúlkan, hin varð eftir í stof-
unni. Ég fór til móður minnar
og hvíslaði dálitlu að henni.
Það var bæn, ef satt skal segja,
og móðir mín leyfði mér að
koma með sér inn i stofuna til
þess að horfa á stúlkuna. Hún
var falleg og ung, en hún hafði
verið mikið veik, og nú var hún
komin til okkar svo að hún gæti
hvílt sig og hresst og orðið heil-
brigð á ný.
.„Ég heiti Elínborg," sagði
hún við mig, „og þú mátt kalla
mig Ellu. Heldurðu ekki, að við
verðum góðir vinir?“
„Jú,“ sagði ég, og þar með
var það ákveðið mál.
Svo liðu dagarnlr, og stúlkan
og ég vorum vinir. Hún átti
margar bækur og þær sýndi hún
mér oft og mörgum sinnum, en
mig. Þá var það einu sinni, að
hún sagði:
„Heyrðu, þú ert nú orðinn
svo stór drengur. Heldurðu ekki,
að það væri gaman að læra, ef
ég væri kennarinn?"
„Það er ég viss um,“ svaraði
ég, og fyrsta kennslustundin
hófst.
Um haustið var ég orðinn dá-
lítið læs, en þá fór líka stúlkan,
og það kom langur vetur, sem
nú er löngu týndur úr endur-
minningunni.
Næsta vor kom Ella aftur, og
nú var hún orðin hraust og
heilbrigð, og það var mikill
gleðidagur hjá okkur börnun-
um, því satt að segja hafði ég
orðið að láta mér lynda, að Ella
eignaðist fleiri vini en mig ein-
an. Systir mín gerðist nú einn-
ig nemandi hennar og varð á-
stundunarsamari en ég. Það
kom fyrir, að ég faldi mig, þeg-
ar kennslustundin átti að hefj-
ast. Refsinguna gat ég þó ekki
umflúið, Elinborg lét mig lesa
nákvæmlega helmingi lengur
en ella næst, þegar hún náði í
mig. Ojæja, ég lærði ofur lítið
á þvi líka, ef ekki að lesa, þá
eitthvað annað, kannske enn
þá nytsamara.
II.
Æfisaga frú Elínborgar Lár-
usdóttur skáldkonu er í allra
stærstu dráttum, sem hér segir:
Hún er fædd 12. nóv. 1891 að
Tunguhálsi í Lýtingsstaðahr.
í Skagafjarðarsýslu. Foreldrar
hennar voru þau Lárus Þor-
steinsson og Þórey Bjarnadótt-
ir, sem komin var af hinni al-
kunnu Djúpadalsætt.
Sjö ára gömul missti frú El-
ínborg föður sinn og fluttist þá
með móður sinni að Villinga-
nesi í sömu sveit, til Guðrúnar
systur sinnar, sem þar bjó. Þar
var hún óslitið til fimmtán ára
aldurs, en fór þá í kvennaskól-
ann á Blönduósi og dvaldi þar
tvo vetur við nám. Eftir það
stundaði hún barnakennslu í
einn vetur, en gekk því næst í
Kennaraskólann í Reykjavik.
Annan veturinn, sem hún var
þar, veiktist hún af berklum og
fór í heilsuhælið á Vífilsstöð-
um. Þar var hún hátt á þriðja
ár og lá af þeim tíma rúmföst
og þungt haldin fjórtán mánuði.
Þegar hún útskrifaðist af hæl-
inu, var hún ekki orðin nægi-
lega heilbrigð til þess, að lækn-
arnir treystu henni til þess að
takast á hendur langa sjóferð
norður til átthaga sinna, og at-
vikaðist það þá þannig, að hún
kynntist foreldrum mínum, og
dvaldi hún hjá þeim í Gutt-
ormshaga tvö næstu sumur. —
Vorið 1918 giftist frú Elínborg
Ingimar Jónssyni, sem þá stund-
aði guðfræðinám við háskólann,
og bjuggu þau í Reykjavík næstu
fjögur ár. Árið 1922 fluttust þau
að Mosfelli í Grímsnesi, þar eð
Ingimar hafði þá verið vígður
prestur þangað. Sex árum
seinna eða 1928 fluttust þau
þaðan alfarin til Reykjavíkur
og gerðist séra Ingimar þá
skólastjóri við Gagnfræðaskól-
ann í Reykjavík. Þau hjónin
hafa eignazt tvo drengi, sem
báðir eru á lífi.
Fyrsta bók Elínborgar, Sögur,
kom út 1935, Anna frá Heiðar-
koti 1936, Gróður 1938, Föru-
menn I., II., III. 1939—1940. í
haust kemur út eftir hana mik-
il bók undir nafninu: Frá liðn-
um árum. En auk þessa hefur
frú Elínborg gefið út tvær bæk-
ur eftir aðra höfunda: Hillinga-
lönd eftir Guðrúnu H. Finns-
dóttur, skáldkonu í Vestur-
Vesturheimi, og Kvæði, eftir
Elínu Sigurðardóttur.
III.
Frú Elínborg Lárusdóttir,
skáldkona, er fimmtug 12. nóv-
ember þessa árs, og ég hefi hér
að framan drepið á nokkur at-
riði úr lífi hennar fram á þenn-
an dag. Flest er þó ósagt, enda
er saga þessarar merkilegu
konu fyrst og fremst saga hinn-
ar fórnfúsu móður og húsmóð-
ur, saga, sem sjaldan er skráð
bókstöfum og ógerningur er að
segja til fulls með orðum einum.
Frú Elínborg er gædd fádæma
lífsorku og starfsþreki. Ung var
hún skoruð á hólm af sjálfum
dauðanum og sigraði eftir lang-
vinnt og harðvítugt strið. Hún
tignaði lífið og treysti því svo
ákaft, að hinn föli andstæð-
ingur missti að lokum vopnið
úr höndum sér og dró sig til
baka. Hún gengur í hjónaband
og fylgir manni sínum, hinum
unga presti, óhikað og glöð út
i erfiða lífsbaráttu og gerist
fyrirmyndar húsmóðir á gest-
kvæmu heimili í sveit. Hún
verður sjálf að vinna og vinna
mikið, því að efnin leyfa ekki
fólkshald að ráði. Hún eignast
börn og störf hennar og skyld-
ur margfaldast. En hún stendur
sig, og það er enda eins og
starfslöngun hennar og orku sé
ekki með öllu fullnægt. Þetta
nægir henni varla, hún gæti
gert enn þá meira. Það var
kannske barnalegt að hugsa
svona, en hún gat ekki annað.
Það var eitthvað innra með
henni, sem heimtaði meiri verk-
efni, — stærri verkefni, ein-
hver svefnlaus þrá, einhver ó-
notuð orka. Og allt í einu fann
hin önnum kafna húsfreyja við-
bótarverkefnið, sem svo lengi
hafði beðið eftir henni: Hún
gerðist rithöfundúr, það var
hæfilegt aukastarf fyrir hana.
Frú Elínborg var 42 ára, þeg-
ar hún tók þessa ákvörðun, og
tveim árum seinna birti hún al-
menningi fyrsta árangurinn af
þessari nýju iðju, það voru Sög-
urnar hennar 1935.
Síðan eru liðin aðeins sex ár
og frú Elínborg Lárusdóttir er
nú með afkastamestu rithöf-
undum þjóðarinnar. Bækur
hennar, margar og þykkar, eru
hvarvetna um landið mikið
lesnar. Tilgangur minn með