Tíminn - 04.11.1944, Blaðsíða 1

Tíminn - 04.11.1944, Blaðsíða 1
RITSTJÓRI: ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON. ÚTGEFPANDI: PRAMSÓKNARPLOKKURINN. PRENTSMIDJAN EDDA h.f. Símar 3948 og 3720. RITSTJÓRASKRIFSTOFUR: EDDUHÚSI, Llndargötu 9A. Símar 2353 og 4373. APGREIÐSLA, INNHFJMTA OG AUGLÝSINGASKRIPSTOPA: EDDUHÚSI. Lindargötu 9A. Sími 2323. 28. árg. Reykjavík, laugardaginn 4. nóv. 1944 93. blað Kommúnístar og stríðsgróðavaldið mynda samíylkíngu um nýja ríkísstjórn Verkaskipting ráðherranna A ríkisráðsfundi 21. okt. s. 1. skipaði forseti íslands nýtt ráðu- neyti. Ólafur Thors er forsætis- ráðherra, Áki Jakobsson at- vinnumálaráðherra, Emil Jóns- son samgöngumálaráðh., Finn- ur Jónsson félagsmála- og dóms- málaráðherra og Pétur Magnús- son fjármálaráðherra. Verkaskipti ráðherranna eru á þessa leið: I. Forsætisráðherra, Ólafur Thors. Undir hann heyra eftir- greind mál: Stjórnarskráin, Al- þingi, nema að því leyti sem öðruvsi er ákveðið, almenn á- kvæði um framkvæmdastjórn ríkisins, skipun ráðherra og lausn, forsæti ráðuneytisins, skipting starfa ráðherranna, mál er snerta stjórnarráðið í heild. Utanríkismál. -II. Ráðherra, Áki Jakobsson. Undir hann heyra sjávarútvegs- mál, þar undir Fiskifélagið, síld- arútvegsmál (síldarverksmiðjur og Síldarútvegsnefnd), Fiski- málanefnd, Landssmiðjan, At- vinnudeild Háskólahs, Rann- sóknarráð ríkisins. Flugmál. III. Ráðherra, Brynjólfur Bjarnason. Undir hann heyra kennslumál, þar undir skólar, sem ekki eru sérstaklega undan teknir, útvarpsmál og viðtækja- verzlun, barnaverndarmál og Menntamálaráð, leikhúsa- og kvikmyndamál. Ríkisprentsmiðj - an. IV. Ráðherra, Emil Jónsson. Undir hann heyra kirkjumál, samgöngumál, þar undir vega- mál, skipasamgöngur, póst- og símamál, loftskeytamál, vitamál, hafnarmál, mælitækia- og vog- armál, rafmagnsmál, þ. á'. m. Rafmagnseftirlit ríkisins og raf- veitur ríkisins, iðnaðarmál, þar undir /iðnskólar, iðnaðarnám, iðnfélög. Einkaréttarleyfi. Vatna máí, þar undir sérleyfi til vatns- orkunotunar. V. Ráðherra, Finnur Jónsson. Undir hann heyrir dómaskipun, dómsmál, þar undir framkvæmd hegningardóma, hegningarhús og fangahús, tillögur um náðun, veiting réttarfarslegra leyfis- bréfa, málflutningsmenn, lög- reglumálefni, þar undir gæzla landhelginnar, strandmál, áfeng ismál, sifjaréttarmál, erfðarétt- armál, persónuréttarmál, eignar- réttarmál, yfirfjárráðamál, lög um kosmngær til AJþingis og kjördæmaskipting, umsjón um framkvæmd alþingiskosninga, ríkisborgararéttur, útgáfa stjórn artíðinda og Lögbirtingablaðs. Félagsmál, þar undir álþýðu- trygginjgar, atvinnubætur, vinnu deilttr, sveitastjórnarmál, fram^ færzlumál. Félagsdómur. Al- menn styrktarstarfsemi. þar undir styrktarstarfsemi til berklasjúklinga og annara sjúkl- inga, sem haldnir eru langvinn- um .sjúkdómum, sjíikrasjóðir, ellistyrktarsj óðir, öryrk j asj óðir, slysatryggingasj óðir, lífsábyrgð- arsjóðir og aðrir tryggingarsjóðir nema sérstaklega séu undan teknir. Byggingarfélög. Heil- brigðismál, þar á meðal sjúkra- hús og heilsuhæli. Verzlunarmál, (Framh. á 4. síðwl Kommtmístum tryggt að kaupgjaldið haldi áfram að hækka, svo að dýrtíðin verði óviðráðanlegf. Stríðs,gróðamönnum tryggt, að peir getí haldið áfram að græða í skjóli lélegs skatta- og verðlagseitirlits. Fyrsta vetrardag síðastliðinn kom til valda ný ríkisstjórn, sem er ólík öllum ríkisstjórn- um, sem áður hafa verið hér á landi. Hún er einkum studd af tveimur andstæðustu stjórn- málaklíkum þjóðfélagsins, kommúnistum og storgróðavaldinu, og hefir það fyrir markmið að vinna að sérsjónarmiðum þessara klíkna, sem geta átt samleið um stund, en 7þau sjónarmið eru vitanlega gagnstæð þeirri viðreisnarstefnu og því umbótastarfi, sem þjóðin þarfnast að hafið sé tafarlaust. Það er^því ekki að undra, þótt þessi nýja st jórnarmyndun hafi skapað óhug meðal hugsandi manna um land allt, en jafnhliða stóraukið skilning manna á því, að þjóðin þarfnast nú öflugra viðreisnarsamtaka, sem afstýra þeirri hrunstefnu, sem ríkisstjórn og meiri hluti alþingismanna íylgir nú, og hefst jafnframt handa um framfarir og endurreisn atvinnuveganna á fjárhagslega traustum grundvelli. Takist ekki að skapa slíka viðresinarfylkingu verður hið unga lýðveldi og frelsi almennings annað hvort kommúnisman um eða stórgróðavaldinuJ að bráð,. Fyrstu verk nýju ríkís- stjórnarlnnar Launahæstu félög Álþýotisamhandsins fá kauphækkun. — Þingmenn fá hálfs mánaðar fri með fullu kaupi. — Kommúnistiskur eftir- litsmaður með flugmálanefndinni. — Mis- notkun útvarpsins. Fyrstu verkin, sem liggja eftir hina nýju ríkisstjórn, eru þessi: 1. Ólafur Thórs hefir unnið kappsamlega að því að fá at- vinnurekendur til að hækka kaupið hjá launahæstu stétt- unum í Alþýðusambandinu, járnsmiðum og prenturum. Þegar prentsmiðjueigendur höfðu gert tilboð, sem forseti Alþýðusambandsins mun jafn- vel hafa mælt með, taldi ríkis- stjórnin ekki nóg að gert, heldur bauðst til að láta ríkisprent- smiðjuna semja við prentara með fimm daga auknu fríi um- fram það, sem prentsmiðjueig- endur höfðu boðið. Þetta varð vitanlega til þess, að tilboði prentsmiðjueigenda var hafnað, og þeir urðu að lokum að ganga að svipuðum kostum og sanin- ingar ríkisprentsmiðjunnar og prentara hljóðuðu um. Endalok beggja þessara kaupdeilna hafa þvi orðið þau, að þessar launa- hæstu stéttir í Alþýðusamband- inu gengu með sigur af hólmi. Járnsmiðir fengu grunnkaupið hækkað úr 145 í 158 kr. á viku, prentarar og handsetjarar fengu grunnkaupið hækkað úr 145 kr. í Í50 kr. á viku 'og aukið sumar- frí. Aðrar stétti'r, sem hafa lægri laun og minni frí, munu nú koma á eftir og heimta hækkað kaup og lengri frí til samræmis við þessar stéttir. Kauphækkun- arvél kommúnista er i fullum gangi. 2. Ríkisstjórnin lét það vera eitt fyrsta verk sitt að fresta fundum Alþingis í hálfan mán- uð, en ekki mátti þetta þó vera sparnaðarráðstöfun, því að þing- menn eru látnir halda fullu kaupi á meðan, þótt lítt eða ekki hafi þeir sinnt þingvinnu! Stjórnin réttlætir þessa þing- frestun aðallega með því, að hún þurfi að vinna að undir- búningi fjáröflunar í sambandi við fjárlögin og sézt á því, að raunvérulega hefir ekkert ver- ið samið um meðferð fjármál- anna áður en ráðherrarnir sett- ust í stólana. 3. Ríkisstjórnin hefir sent fjóra menn á flugmálaráðstefnu, sem haldin er í Chicago. Munu hinar mörgu ráðstefnur, sem í vændum eru, verða okkur býsna dýrar, ef sent verður þvílíkt f jöl- menni á þær allar, en núverandi stjórn hugsar líka meira • um annað en sparnað. Vafalaust hefði það verið alveg nægilegt að senda einn flugfróðan mann, ásamt sendiherranum í Was- hington. Segja má þó, að nokk- uð hafi mælt með því að láta póst- og símamálastjórann fara líka, en ekkert mælt með'því að (Framh. á 4. síðu) Aðdragandiim. f grein Eysteins Jónssonar^ sem er birt annars staðar í blaðinu, eru raktar þær viðræð- ur flpkkanna um stjðrnarmynd- un, er fóru fram á þeim grund- velli, að Framsóknarflokkurinn tók þátt í þeim. Er því ekki ástæðá til að rifja upn þá sögu hér. Þegar Qlafur Thors varð við þeirri ósk ríkisforseta sem for- maður stærsta þingflokksins að reyna að mynda ríkisstjórn, varð það næstum strax ljóst, að hann setti sér einhliða. það markmið að mynda stjórn með kommún- istum og Alþýðuflokknum. Þess vegna var aðeins talað. einu sinni við Framsóknarflokkinn til málamyndar og þeim viðræðum aldrei formlega slitið, eins og ratíið er í grein Eysteins Jóns- sohar. Ólafur hóf þetta starf sitt með því að snúa sér til Sosíalista- flokksins og Alþýðuflokksins og spyrja þá um, hvort þeir vildu veita stuðningi ríkisstjórn, er hann myndaði og hefði'mjög óljósa og grautarlega stefnu- skrá, sem nánar var tilgreind í bréfi hans. Kommúnistar svöruðu fyrir- spurn Ólafs strax játandi og sýndu þannig, að þeir voru nil jafn óðfúsir til að ganga í stjórn, sem heldur áfram að auka fjárhagslegt öngþveiti, og þeir voru óíjúsir til að vinna með Alþýðuflökknum og Framsókn- arflokknum veturinn 1942—43, þégar um það var rætt að mynda ríkisstjórn til að ráða fram úr fjármálaöngþveitinu og byggja upp heilbrigt og starfhæft at- vinnulíf. Þá settu þeir fram hvert skilyrði öðru fjarstæðara til að þurfa ekki að fara í stjórn, eins og t. d. að leyfð yrðu pólitísk verkföjl og andstæðingar stjórn- arinnar yrðu reknir úr embætt- ur. Nú voru engin slík skilyrði sett, heldur gengið formálslaust að hinum óákveðna og grautar- lega stefnuskráruppkasti Ólafs Thors. Hafa forsprakkar Sósíal- istaflokksins aldrei afhjúpað betur byltingareðli sitt en með þessum ólíku starfsaðferöum. Þeir hafa með þeim sýnt, að þeir vilja fyrir enga muni um- bótastjórn, sem myndi með framfarastarfi sínu draga úr fylgi manna við byltingu, en þeir vilja ólmir duglausa og ráð- lausa ríkisstjórn, sem lætur f j£r- málaöngþveiti vaxa og vinnur þannig að bættum þyltingar- skilyrðum. Alþýðuflokkurinn hafði aðra starfsaðferð en Sósíalistaflokk- urinn. Hann setti fram ákveðin skilyrði fyrir stjórnarþátttöku sinni og voru setning nýrra launalaga og alþýðutrygginga helzt þeirra. Telur Alþýðuflokk- „nýsköpunar", og nýsköpunar- þáttur „plötunnar" sé aðeins hafður til að sýnast og villa á sér heimildir. Mun þetta skýrast enn betur, ef til þess kemur, að stjórnin reynir að framkvæma urinn þetta mikil hagsmunamál þetta fyrirheifr, fyrir helztu umbjóðendur sína, ! Sannleikurinn er líka sá, að en honum virðist sjást yfir það, enginn raunhæf riýsköpun getur að slík lög koma þeim að litlu átt sér stað, nema menn álíti' gagni, ef ekki er jafnframt hirt' Sig geta borið traust til atvinnu- um að tryggja fjárhagsafkomu rekstrarins. Fjármálastefna rík- atvinnuveganna. Fyrst eftir, að isstjórnarinnar, sem virðist fólg- Sjálfstæðisflokknumbárustskil-iin j því að hækka kaup land- yrði Alþýðuflokksins, fór fram Jverkafólks og auka ríkisútgjöld- athugun á því, hvort flokknum' inj mun t. d. síður en svo auka myndi unnt að mynda ríkis- stjórn með kommúnistum ein- um, en fimm Sjálfstæðis- þingmenn neituðu að styðja slika stjórn og fékk hún því ekki þingmeirihluta. Forráðamenn Sjálfstæðisflokksins ákváðu þá að ganga að skilyrðum Alþýðu- flokksins og tókst þannig að fá nægan þingmeirihluta til að styðja ríkisstjórn, er Ólafur Thors myndaði. „Platan". Bæði forvígismönnum Sjálf-' stæðisflokksins og Sóslalista- flokksins var ljóst, áð þetta sam- starf þeirra myndi mælast illa fyrir hjá þjóðinní og þess vegna var gripið til þess ráðs að semja margþætta og langorða stefnu-* skrá, sem hægt væri að notá i blekkingaskyni. Ólafur Thors var síðan látinn tvílesa þessa málefnaskrá á grammófónplötu og hafa báðar plöturnar vérið lesnar í útvarpið. Síðan hefir samningur þessi almennt gengið undir nafninu „platan" og virð- ist það á flestan hátt vel við- eigandi. Þegar undan eru skilin tvö þau aðalatriði, sem Alþýðu- flokknum tilheyra á „plötunni", launalögin og alþýðutrygging- arnar, er hún einhver sá óklár- asti samsetningur og grautar- gerð, sem ðæmi er til um hér- lendis. Langur káfli fjallar um nýsköpun atvinnuveganna, en eftir lestur hans er það jafn óljqst sem áður, hvernig stjórn- in ætlar sér að framkvæma „ný- sköpunina". Hver stjórnarflokk- urinn getur túlkað hin óljósu fyrirheit „plötunnar" eins og honum bezt þóknast. Allt:virðist hafa verið míðað við það að hafa þau sem rúmust, svo að allir gætu skrifað undir þau, en af því verður líka dregin sú eina, ályktun, að stjórnarflokkarnir séu enn ekki búnir að semja neitt ákveðið um framkvæmd trú manna á sjávarútveginum og hvetja menn til að leggja fé í útgerðarfyrirtæki, því að allar þessar hækkanir leggjast fyrr en síðar á útflutningsframleiðsluna í einni eða annari mynd. Fjár- málastéfna ríkisstjórnarinnar verðuV því óhjákvæmilega til þess að draga úr áhuga manna fyrir að leggja fram sinn skerf tii „nýsköpunarinnar" og vafa- samt er þá, að skerfur ríkisins verði stórfelldur, þar sem því ,virðist nú þegar næstum' of- (Framh. á 4. slðu) Fimm þingmenn Sjálfstæðisilokks ins fylgja ekki ríkisstjprriinní Á fundi 'sameinaðs Al- þingis, 21. okt. síðastl., þegar Ólafur Thors skýrði frá myndun hinnar nýju ríkisstjórnar, f lutti Jón Sigurðsson á Reynistað svohljóðandi yfirlýsingu f rá f imm þingmönnum S jálf stæðisf lokksins: „Undirritaðir þingmenn Sjálfstæðisflokksins lýsa hér með yfir því, að þeir eru ekki stuðningsmenn ríkisstjórnar þeirrar, sem nú hefir verið mynduð, og eru óbundnir af þeim samningum, sem um það hafa verið gerðir. Alþingi, 21. okt. 1944. Gísli Sveinsson. Ingólfur Jónsson. Jón Sigurðsson. Pétur Ottesen. Þorsteinn Þorsteinsson. Á víðavangi TÓLFFÓTUNGUR. í tilefni af því, að núverandi rikisstjóm er svo fjölmenn, að hún styðst við tólf fætur, hefir rifjast upp gömul vlsa á þessa leið: Mörgum við því hugur hraus hrumum jafnt og ungum, er með rauðan rass og haus, rigndi tólffótungum. í þinginu hefir einnig orðið til svohljóðandi vísa: Ættjörð þjakar ánauð þung, öllu snýr að strandi, eigi að taka tólffótung til að stjórná landi. Yfirleitt gengur hin nýja rík- isstjórn ekki undir öðru nafni í þinginu en tólffótungurinn. „NÝSKÖPUN ÁKA". Mörgum er ráðgáta, hverjir þeir verðleikar eru, sem hafa gert það að verkum, að Áki Jakobsson hefir verið settur yfir sjávarútvegsmálin, þar sem að- alnýsköpunin á að verða sam- kvæmt „plötunni". Einu af- skipti Áka, sem kunnugt er um og snerta sjávarútveg og ný- sköpun, eru þau, að hann hefir fyrir nokkru, ásamt helztu for- vígismönnum flokks síns, fest kaup á svo fornfálegu og hrör- legu skipi, sem Falkur nefnist, að eigi hefir tekizt að fá það skrásett samkvæmt íslenzkum lögum. Var Áki kannske valinn sjávarútvegsmálaráðherra vegna þess, að þessi „nýsköpun" eigi að verða einskonar tákn þeirrar „nýsköpunar" sem koma á sam- kvæmt „plötunni"? „FJÁRAFLAPLÖN". Síðan nýja stjórnin settist i stólana hefir Pétur Magnússon setið með sveittan skallann og hugsað ósköpin öll um nýjar fjáröflunarleiðir fyrir ríkissjóð- inn. Þegar seinast fréttist hafði honum ekki komið annað meira snjallræði til hugar en. að leggja til að Áfengisverzlunin yrði höfð opin allann sólarhring- inn. Sagt er að dómsmálaráð- herrann hafi tekið þessari til- lög'u fálega og er því enn ekki séð, hvað úr framkvæmdum verður. NÝJA STJÓRNIN SENDIR SVEITAFÓLKINU KVEÐJU. Aðalblað hinnar nýju stjórn- ar, Morgunblaðið, lýsir því yfir í morgun í forustugrein sinni, að það fólk, sem ríkisstjórnin sækist minnst eftir að styðji hana, sé sveitafólkið, en hitt skipti mestu máli, að hún geti notið stuðnings Reykjavíkur- flokkanna. Þetta er þannig orð- að í Mbl.: „Stjórnarflokkarnir þrír hafa samanlagt nær allt kjörfylgi í kaupstöðum^g stærri kauptún- um landsins. Sjálfstæðisflokk- urinn einn framt að helming kjörfylgis í sveitum. Þegar á það er litið, hvort nokkurn einn hinna fjögra þingflokka mætti öðrum fremur missa til þess að geta skapað einingu og innan- landsfrið, þá er það bersýnilega Frarnsóknarflokkinn." Þessi ummæli Mbl. verða ekki skilin á annan veg en þann, að það geri ekkert til, þótt Fram- sóknarflokkurinn sé ekki með, vegna þtess að hann er flokkur sveitanna og á sama hátt gerir það vitanlega heldur ekkert til, þótt fyrrverandi sveitafylgi Sjálfstæðisflokksins sé á móti stjórninni, eins og sézt á séraf- stöðu fimm þingmanna Sjálf- stæðisflokksins. Hins vegar væri það voðalegt áfall, ef kommún- istar, sem telja tæplega % kaup- staðafólksins, væru ekki með! Þetta er kveðja til sveitafólks- ins frá aðalblaðí nýju stjórnar- innar, er vafalaust verður tekið eftir.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.