Tíminn - 27.10.1949, Blaðsíða 4

Tíminn - 27.10.1949, Blaðsíða 4
TÍMINN, fimmtudaginn 27. október 1949 230. blað. Uppruni ísienzka búfjárins Fyrir nokkru las ég greinar i Baðstofuhjali Tímans, þar sem deilt var um það, hvort búfé hafi verið hér áður en landnámsmenn komu, eða þeir hafi flutt það með sér. Þar sem mér fannst vera skil ið við þessar umræður, án þess að um greinilega niður- stöðu væri að ræða, langaði mig til að leggja orð í belg og rifja jafnframt upp ýmislegt, sem fram kom í áðurnefnd- um greinum. Þá er bezt að taka fyrst til athugunar söguna af Hrafna Flóka. í Landnámu segir svo: „Þeir Flóki sigldu vestur yfir Breiðafjörð og tóku þar land, sem heitir Vatnsfjörður, við Barðaströnd. Þá var fjörður- inn fullur af veiðiskap, og gáðu þeir eigi fyrir veiðum að fá heyjanna, og dó allt kvik- fé þeirra um veturinn". Annar deiluaðila er þeirrar skoðunar, að Flóki hafi kom- ið hingað með fé. Hinn held- ur því fram, að hann hafi fundið þetta kvikfé hér og eignað sér það. Ef við höll- umst að síðari tilgátunni, verður fyrir okkur sú spurn- ing, hvers vegna fé Flcka féll. ef stórar hjarðir lifðu vetur- inn af. Þetta má skýra með því, að féð hafi fallið á stór- um svæðum, en ekki alls stað ar. En hefði þessu verið svo háttað, fer naumast hjá því, að víða hefðu sézt merki eft- ir slíka atburði. Má líklegt telja, að beinagrindur og aðr- ar" leifar af dauðum dýrum hefðu varað Flóka við, svo að hann hefði gætt þess að afla heyjanna. Fyrri tilgátan, að Flóki hafi komið hingað með kvikféð, er því miklu senni- legri. Annar deiluaðili segir m.a.: „Svo má athuga siglinga- tækni Norðmanna og þá reynslu, sem menn hafa af fjárflutningum yfir hafið, og þá munu fáir ætla, að Norð- menn hafi komið með fé til fslands" o s. frv. Og í sömu grein segir hann: „Svo aug- ljóst mál er það, að írarnir hafa flutt hingað búfé, að enginn þarf um það að spyrja-----". Svona málflutn ing er hæpið að viðhafa, þvi að þarna stangast allt á. Ef írarnir gátu flutt hingað fé. hlýtur öllum að vera ljóst, að Nórðmenn gátu það engu síð- ur, því að Norðmenn voru siglingaþjóð. en hvergi hefi ég séð þess getið, að írar hafi verið það. 'Ekki er víst, að öllum fari sem greinarhöfundi, að telja það augljóst mál, að írar hafi komið hingað með búfé. Pap- arnir voru einsetumenn, sem settust hér að til að lifa ró- legu og friðsömu lífi. Það er sennilegt, að þeir hafi ver- ið nægjusamir menn, og er alls ekki víst, að þeir hafi þurft að flytja hingað kvik- fé. Vel má vera, að þeir hafi aðeins lifað á veiðum og jarð rækt. En með því að við höf- um alls engar sagnir af dvöl Papa hér, eru allar tilgátur um þetta úr lausu lofti gripn ar. Landsmenn fundu aðeins fáeinar minjar þeirra I Pap- ey, sem sanna, að þeir hafa hafzt hér við. Aftur á móti er engum blöðum um það að fletta, að Norðmenn og ís- lendingar (sem höfðu sams konar siglingatæki) gátu flutt kvikfé á milli landa. Þegar Eftir Þorstein Sæniundsson. Eiríkur rauði fór til Græn- lands, hefir hann haft með sér kvikfé, a.m.k. hesta, ^því að frá því er sagt. að hann reið á hesti til skips á Græn- landi. Frá því er einnig sagt, að Þorfinnur karlsefni fór til Vínlands, og hafði hann þá með sér alls konar kvikfé. þvi að hann ætlaði að nema land ið ef hann gæti. Þetta stend- ur í Þorfinns sögu karlsefnis og Grænlendinga þætti. í Landnámu segir svo: „í þann tíma kom út skip í Kolbeinsárósi, hlaðið kvikfé". Annar deiluaðilinn telur þessa frásögn Landnámu þjóðsögu. Þegar farið er að véfengja sannleiksgildi þeirra heimilda, sem deilan bygg- ist að öllu leyti á, er væg- ast sagt komið út á hála braut- Þó er rétt að athuga, hvort þessi skoðun greinar- höfundar hefir við eitthvað að styðjast. Hann heldur því fram, að sagan af Þóri dúfu- nef og Flugu geti ekki verið sönn, og þar af leiðandi sé sagan um skipskomuna einn- ig þjóðsaga. Það er fljótlegt að sjá, hvort þetta getur stað i izt. Greinarhöfundur segir, | að Þórir dúfunef geti ekki, verið uppi 930, þar sem hann var leysingi Öxna-Þöris, en höfundur telur hann (Öxna- Þóri) hafa verið uppi svo löngu fjirir þann tíma. Nú hallast menn helzt að því, að Hafursfjarðarorusta hafi stað ið einhverntíma á árunum 885—900 (en ekki 872 eins og áður var talið) og þá var Öxna-Þórir á lífi. Frá þeim tíma og til 930 eru aðeins 30 —45 ár, svo að vegna þessa gæti leysingi Öxna-Þóris ver- ið uppi 930. Það er því engin ástæða til að véfengja þessa frásögn Landnámu. Þá vil ég taka til athug- unar þau dæmi úr fornum sögum, er sami greinarhöf- undur telur benda til þess, að Norðmenn hafi ekki kom- ið hingað með kvikfé. Hann spyr. hvers vegna Uni danski hafi þurft að kaupa fé af landsmonnum. Um þetta er ekkert hægt að segja með vissu, en margar ástæður geta legið til þess, að hann l flutti ekki með sér kvikfé I hingað. Um það leyti var land , ið ekki nærri fullnumið. Frá l þessu segir svo í Landnámu: .,Uni tók land þar sem nú heit ir Unaós, og húsaði þar, hann nam sér land til eignar fyrir sunnan Lagarfljót, allt hérað til Unalækjar". Það má telja einkennilegt, ef ekkert kvik- fé hefir verið á öllu þessu svæði, hafi það verið á öðr- um landnámssvæðum. Þá tel ur greinarhöfundur, að gölt- urinn Beigaður hafi verið villigöltur. Um það er heldur ekkert hægt að fullyrða, en líklegra er, að Ingimundur gamli hafi átt hann sjálfur. %.ð lokum þykir greinarhöf undi sennilegt, að hesturinn föxótti og grái, sem fannst hjá Flugu Þóris, hafi verið hreinn íslendingur. Þess ber að gæta, að landið var num- ið að mestu, er þetta skeði, svo að beinna liggur við að ætla, að þetta hafi verið einn af þeim hestum. eða af- sprengi þeirra hesta, sem landnámsmenn fluttu hingað. Eru þá upp talin þau rök, sem benda til þess, að Norð- menn hafi komið með kvik- fé til íslands. Ef landnáms- menn hefðu fundið hér kvik- fé. má fullvíst telja, eins og áður hefir verið bent á, að einhverjar reglur hefðu verið settar um það, hversu menn máttu eigna sér féð, líkt og lög voru sett um það, hve stór lönd menn máttu nema sér- En um slíkt er hvergi getið í fornum heimildum. Frá Naddoði og félögum hans er sagt svo m. a.: „Þeir gengu upp í Austfjörðum á fjall eitt hátt, pg sáust um víða, ef þeir sæi reyki, eða nokkur líkindi til þess að landið væri byggt; og sáu þeir það ekki". Hefðu þeir séð kvikfé, er mjög sennilegt, að þeim hefði fundizt það merki um byggð. í Egils sögu Skallagrímssonar er sagt, að menn hefðu í fyrstu fátt kvik fjár, hjá því er þurfti. Ef hér hefði á annað borð verið kvikfé fyrir, má telja víst, að mikið hefði verið af því, sök- um hinna góðu landkosta. í Vatnsdælu segir svo frá Ingimundi gamla: „Það sama haust hurfu frá honum sauð- ir og fundust um vorið í skóg- um; þar heitir nú Sauðadal- ur; og má af því marka lands kosti, þá er í það mund voru. að féð gekk allt sjálfala úti". Ef Ingimundur gamli hefði tekið féð hér, hefði það ekki verið talið einstakt, að f éð gat gengið sjálfala, er það hvarf frá honum síðar. Furðulegt mætti heita, ef allar sagnir um það, að landnámsmenn hefðu fundið hér kvikfé, hefðu verið með öllu gleymd- ar, þegar Landnáma og aðr- ar íslendingasagnir voru rit- aðar. Athuga má í þessu sam- bandi, að i Landnámu er sagt frá þvi, að hér var fiskur í hverri á og mikil veiðisæld. Og á einum stað er getið um, að menn fundu álftir á nesi og kölluðu það Álftanes, en hvergi er minnzt einu orði á, að þeir hafi fundið hér kvik- fé, og má þó öllum vera ljóst. hve miklu mikilvægara atriði það hefði verið í þeirra aug- um. Að lokum vil ég svo geta þess, að ein aðalástæðan til þess, að skógurinn hér eydd- ist, er talin vera sú, hve bænd ur beittu kvikfé sínu hlífðar- laust á hann og létu bæði sauðfé og nautgripi ganga sjálfala í skógunum. Engin ástæða er til að ætla. að skóg urinn hafi fyrst látið á sjá af þessum sökum, eftir að Land- námsmenn komu hingað, ef hér var áður kvikfé. Vil ég svo ekki orðlengja þetta frek ar, en það hygg ég, að flest- ir muni vera rr)*r samdóma um, að mestar líkur séu fyr- ir því, að Norðmenn hafi flutt með sér búfé hingað jafnóðum og þeir byggðu landið, en það hafi ekki ver- ið hér fyrir, er þeir komu. Hver fylgist með tímanum ef ehhi LOFTVR? Fyrir nokkru kom maður utan af landi með konu sína veika til Reykjavíkur. Hún hafði veikzt snögglega, bilast alvarlega á geðs- munum og var flutt í bæinn til þeirrar aðgerðar, sem auðnast mætti. Það var ekki neitt sjúkrahús til að taka við þessari veiku konu hér. Maður hennar fékk gistingu fyrir þau á gistihúsi hjálpræðis- hersins. Þar vakti hann yfir henni ásamt hjálparmanni sínum, sem með þeim hjónum var. Og þangað kom læknir til konunnar. Nú er skemmst frá því að segja, að við þessa veiku konu var reynt raflost, en það er aðferð, sem nokk uð hefir verið notuð í Reykjavík síðustu árin. Hún er sögð alveg hættulaus, en ýmsir hafa fengið bata á þennan hátt. Pólk, sem frá barnsaldri hefir verið ósjálfbjarga aumingjar og fólk, sem hefir þjáðst af mjög slæmri brjálsemi, hefir fengið bót meina sinna og farið að vinna fyrir sér eftir slíka lækn- ingu. Þannig dæmi eru til hér. Og aðkomukonan þessi fékk heilsu sína aftur eftir að hún hafði sætt þessari meðferð. Þetta er saga fyrir sig og ætti að nægja til umhugsunar. Það var ósköp lítið, sem þjóðfélagið sjálft gerði til að greiða fyrir því, að þessi umrædda kona fengi vit sitt og heilsu á ný. Henni var ofaukið á geðveikraspítala ríkisins á Kleppi. Þar var fullskipað eins og jafnan. Sumir segja, að áfengis- sjúklingar úr Reykjavik skipi þar jafnan nokkur rúm. Kn hvað sem um það er, þá er þar lengstum fullt. Og það mun flestum þykja alvarlegt ástand. En þó eru til menn, sem telja það hafa verið happ fyrir konuna, að hún komst ekki á Klepp. Það er nefnilega sagt, að á geðveikra- hæli íslenzka ríkisins sé aldrei gerð tilraun til að lækna menn með raflosti. Og þá er eðlilegt, að menn álíti, að þeir, sem á þann hátt eru læknaðir, hefðu ekki fengið bata, ef þeir hefðu ekki fengið þá með- ferð, sem læknaði þá. Og hvað liggur þá beinna við en álykta, að slíkir sjúklingar eigi heilsu sína því að þakka, að þeir komust ekki að á Kleppi? I i Þetta þykja að sjálfsögðu hörð orð og sízt skal ég gera lítið úr þeim ásökunum á sjúkrahús rík- isins, að það noti ekki góða lækn- ingaaðferð, sem mörgum hefir hjálpað og sennilega gæti læknað ýmsa, sem þar eru. En ef þetta er rétt, er ástæðulaust að þegja um það, en sé það ómerkur orða- sveimur, er gott að tækifæri gefizt til að kveða hann niður, því að þessu trúa ýmsir. Nú veit ég vel, að það er örð- ugt fyrir leikmenn að segja um það, hvar og hvenær ákveðin lækn isaðgerð eigi við, en spyrja mætt- um við samt, af hverju algeng lækningaaðferð væri aldrei reynd á stóru geðveikrahaeli, þar sem margskonar sjúklingar dvelja. Allra hluta vegna er petta mál þannig vaxið, að rétt er að ræða það. Starkaður gamli. Ktttttttttttttttttttittttt Þýzkalands-viðskipti Athygli manna skal vakin á því að hið heimsþekkta firma AEG er nú aftur fært um að afgreiða flestar rafmagnsvörur með stuttum fyrirvara, verðið er hag- stætt. Allar nánari upplýsingar fyrir hendi hjá um- boðsmönnum firmans. BRÆÐURNIR ORMSSON Vesfurgötu 3. í| Bókara og búðarmann ii vantar lil Kaupfélags á Austfjjörðum. |i II # 3 i»|ii> singar gefur Kristjjón Kristjónsson. £amt>an4 Ul Jatnt?MHujfé/a$a l Frestið ekki lengur, að gerast áskrifendur TÍMANS

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.