Tíminn - 03.01.1954, Síða 4

TÍMINN, sunnudaginn 3. janúar 1954.
1. blaðe
Aramótaræöa forsætisráðherra
í fullri vinsemd
Vér Islendingar megum
kveðja árið, sem nú er að
enda sitt skeið, með þakklát-
um huga. Hér hefir verið góð-
eeri til lands og sjávar, gróð-
ur jarðar óvenju mikill og nýt
ing víðast í bezta lagi, sjávar-
afli mikill, ef frá er skilin
Norðurlandssíldin, verðlag yf
irleitt gott og sala gengið
greiðlega. Undantekningar-
lítið hafa menn haft nóg að
starfa og flestir borið venju
fremur mikið úr býtum. Hefir
veraldlegur velfarnaður þjóð-
arinnar aldrei meiri verið.
í grein um galdrabrennur á
íslandi, sem birtist í Lesbók
Morgunblaðsins fyrir rúmum
mánuði segir frá því, að í lok
17. áldar hafi allir þingmenn
orðið sammála um svohljóð-
andi lýsingu á hag landsins:
„Að um allt land hafi yfir-
gengið á næstliðnum vetri
stór neyð og landplága upp á
fjúk og frost, krapaveður og
jarðbönn í langan tíma, svo
í sérhverju héraði hafi marg-
ir menn til neyðzt sinn .kvik-
fénað að fella og niðurskera
láta. Þar til fiskleysi við sjó-
inn í flestum veiðistöðvum
öllu meir en fyrirfarandi ár,
svo fólkið til sveitanna kann
þar af lítið eða ekkert sér til
bjargar innkaupa fyrir utan
tros og fiskahöfuð, sökum
þess, að þeir, sem við sjókant-
ínn búa, verða þann fisk, sem
fengið hafa, til kaupmann-
anna inn að setja fyrir sína
áliggj anjfi nauðsyn, svo sem
er mjöl og veiðarfæri, járn og
skipaviður, en þeir uppi á land
inu hljóta daglega með að
nægjast mjólk undan þeim all
fáu kúm og ám, sem lífs á þess
um hallærisvetri afkomust.
Auk þessa hefir hér í landi ein
stór sótt og óvenjulega þung-
ur sjúkdómur á legið, sem sig
daglega um sveitirnar og við
sjávarsíðuna útbreiðir og mik
inn manndauða orsakar, svo
fólkið er enn daglega þar og
þar niður að hrynja, auk
þeirra vesalinga, sem allvíða
eru í hungri og vesöld út-
slokknaðir“.
Hér er ekki verið að lýsa hin
um sögukunnustu hörmung-
um svo sem Svartadauða,
Stórubólu, Móðurharðindum
eða öðrum viðlíka eldraunum,
sem þjóðin varð að þola. Hér
segir aðeins með látlausum
orðum frá hversdagslegum
þrengingum, sem þjóðin öðru
hverju átti við að búa vegna
harðinda, aflabrests, grasleys
ís eða annars ófarnaðar og
getu- og varnarleysis, fátækt-
ar og fámennis í viðureigninni
við þessar þrengingar. En þó
er þetta ömurleg og átakanleg
raunasaga.
Ég fór að hugleiða hvernig
svipað árferði myndi nú bitna
á mönnum og hvernig annáll
þess myndi hljóða. Líklega
eitthvað á þessa leið:
„Vetrarhörkur hafa verið i
meira lagi. Bændur urðu að
taka fé sitt snemma á gjöf.
Hey voru því víða á þrotum í
vetrarlok, þótt fóðurbætisgjöf
hafi verið óvenju mikil. Fiski-
gengd var lítil á grunnmiðum
og afli því víða rýr á smábáta.
Þá hefir og inflúenza geisað
víöa um byggðir landsins“.
Sennilega hefði svo verið
bætt við, að skíðafæri hefði
verið afbragðs gott víðast um
landið.
★
Það er að sönnu rúm hálf
Kaflar úr ræðu, sem forsætisráðlierra
flutti á gainlaárskvöld
þriðja öld liðin frá því, er sögu ,
lokin voru um örlög þeirra
„vesalinga, sem allvíða eru í
hungri og vesæld út slokknað |
ir“. En nú er líka öldin önn-
ur. Nú búa íslendingar við
betri kjör en flestar aðrar
þjóðir veraldar, jafnt um fæði i
sem klæði og jafnvel líka húsa
kost, þótt enn sé stórra átaka
þörf einmitt í þeim efnum.
Skal ég ekki fjölyrða um það,
sem flestir vita, að nú hefir
á hálfri öld verið ræktað
meira land en áður á 10 öld-
um, þjóðin hefir eignazt mik-
inn flota fullkominna og stór
virkra fiskiskipa í staö ára-
bátanna, myndarlegan kaup-
skipaflota og vélar og tæki til
iðnaðar, sem engan óraöi fyr-
ir til skamms tíma. Hafa ís-
lendingar með þessu skapaö
sér lífvænleg atvinnuskilyrði,
sem reynzt hafa og reynast
munu örugg vopn í viðureign-
inni við þær þrengingar, sem
áður felldu eigi aðeins bú-
pening m'anna, heldur og
landsfólkið sjálft. En auk þess
sem tæknin hefir tryggt flest
um þeim lífsviðurværi, sem
vilja og geta unnið, þá er það
fullkomið efamál, að nokkurs
staðar á byggðu bóli eigi
menn jafn öruggt skjól gegn
elli, sjúkdómum, slysum eða
hvers konar óhöppum, sem
einmitt hér á landi, þegar sam
an eru talin lagalegur kröfu-
réttur þegnsins á hendur þjóð
félaginu eða stofnunum þess,
aðstoð sú, sem hið opinbera
oftast með sérstökum aðgerð-
um lætur í té, ef harðindi, afla
brestur eða önnur stærri ó-
höpp steðja að og loks leynd
og ljós hjálp í landi kunnings-
skapar, vináttu og frændsemi.
★
Hér skal ekkert1 um það stað
hæft, hvort þjóðin kann aö
meta þau kjör, sem hún á við
að búa. En víst er um það, að
margur myndi meta meir sitt
hlutskipti, ef hann íhugaði
oftar, hverra kosta þeir áttú
völ, sem á undanförnum öld-
um hafa byggt þetta land eða
gerði sér grein fyrir því, að
meira en helmingur mann-
kyns sveltur heilu eða hálfu
hungri.
En hvað sem um þetta má
segj a er mönnum hollt aö hug
leiða, hvaða öfl hafa verið að
verki og valdið því, að íslend-
ingar hafa á skömmum tíma
komizt frá hörmungum og
hungurdauða til bjargálna og
jafnvel velsældar. Það má
líka segja hana í fáum orðum.
Um margar og dimmar aldir
hafði erlend áþján drepið at-
hafnaþrá og framtak hins ís-
lenzka kynstofns í dróma. En
eftir að frelsisbaráttan hófst
á öndverðri síöustu öld og
allt fram til þess, aö lýðveldið
var endurreist 1944, leysti
hver nýr sigur þessi öfl úr
læðingi og aldrei urðu fram-
farirnar risavaxnari en ein-
mitt fyrsta áratuginn eftir að
stjórnin fluttist inn í landið
og nú síðustu 10 árin, hinn
fyrsta áratug hins endurreista
íslenzka lýöveldis.
Þetta er rödd sögunnar.
Hún lofsyngur brjóstfylkingu
frelsisbaráttunnar og hina
nýju landnámsmenn athafna
lífsins. Hún segir frá því, aö
það sé þjóðfrelsið og athafna
frelsið hvort um sig og óað-
skiljanlega samtvinnað, sem
fært hafi íslendingum fram-
farirhar og þá velmegun, sem
Ólafur Thors
þeir nú búa við. Hún brýnir
fyrir þjóðinni að glata ekki
fjöregginu og eggjar þjóðina
og forystumenn hennar lög-
eggjan að bregðast ekki skyld
unum.
íslendingum ber að hlusta
á þessa rödd og hlýða fyrir-
mælum hennar. Þeim ber a 3
láta sér skiljast, að enda þótt
þjóðin þurfi ekki framar að
sæta ömurlegum örlögum
genginna kynslóða, heldur
baráttan um farsæld og frelsi
að sjálfsögðu áfram, því sú
barátta er og verður jafngöm-
ul þjóðinni sjálfri.
En viðfangsefnin eru ný og
vandinn annar.
Vér þurfum ekki lengur að
deila við Dani um rétt vorn
til þess að fara sjálfir og ein-
ir með stjórn allra málefna
vorra, heldur að gæta þess
þjóöfrelsis, er vér höfum sótt
í hendur Dana.
Vér þurfum ekki framar að
óttast, að harðindi leiði til
horfellis, heldur þurfum vér
að verjast því, að velsæld leiði
til ofmetnaðar og ofmetnaður
til falls.
Að þjóðfrelsi íslendinga
sækja nú m. a. tvær hættur.
Önnur stafar af því að segja
má, að gerbyltingin á sviði
samgangna og hernaðartækni
hafi flutt ísland í hlaðvarpa
jafnt austurs sem vesturs. ís-
land getur því hvenær sem er
orðið fórn á altari alheims
átaka. Telja sumir, að jþá þætt
ina í örlagaþræöi íslendinga
spinni aðrir og fari því bezt
á, að vér leiðum hest vorn njá
þeim málum. Aðrir, og þeir
eru miklu fleiri, telja hins veg
ar, að þó vér séum litlir, séum
vér samt ekki þýðingarlitlir.
Vér séum þvert á móti vegna
legu landsins svo þýðingar-
miklir, að hugsanlegt sé, að
heimsfriðurinn velti á því, að
varnarleysi íslands freisti
ekki hugsanlegs árásaraðila
til átaka, sem hann ella hefði
ekki stofnað til. Og þeir telja
víst, að komi til átaka sé a. m.
k. mjög sennilegt, að öflugar
landvarnir á íslandi auki lík
ur fyrir sigri mannhelgi og
þjóðfrelsis, og dragi jafn-
framt úr þeim hættum, sem
íslendingum stafi af skelfing
um nýrrar heimsstyrjaldar.
Það er bessi grundvallar-
skoðun xýðræðisflokkanna,
sem réði því, að íslendingar
árið 1949 gerðust aðilar að
varnarbandalagi hinna frelsis
(Framhald á 7. síðu.)
Skúli Benediktsson ritaði
grein í Vettvang æskunnar
hér í blaðinu um daginn um
stúdentana og áfengismálin.
Hann sá ástæðu til þess að
gefa skýringu á hvers konar
samtök meöal stúdenta það
væru, er staðið hefði að álykt
un stúdenta um áfengismál á
dögunum, og með hverjum
hætti boðað hefði verið til
þess fndar, ef fund skyldi
kalla, er ályktunina sam-
þykkti.
Þetta voru orð í tíma töluð
hjá Sk. B. Það var ekki von-
um fyrr að einhver stúdenta
gerði grein fyrir tilorðiringu
hinnar fáránlegu ályktunar.
Jafnframt sagöi Sk. B., að um
rætt félag hefði „það eitt verk
efni að sjá um hið svokallaða
rússagildi". — Þessu er erfitt
að trúa, en það er þó vafa-
laust rétt hjá greinarhöfundi.
Eftir þvi sem Sk. B. upplýs
ir, var til þessa fundar boðaö
með óvenjulegum hætti, enda
mættu 11 stúdentar á fundi
og af þeim stóöu aðeins 7 að
ályktuninni.
í áframhaldi þessara skýr-
inga er Sk. B. með smávegis
olnbogaskot í garð þeirra
manna, er skrifað hafa um
ályktunina og segir hann, að
sumir bindindispostular vilji
láta þaö líta svo út, að álykt-
unin „túlki fyllilega stefnu
allra stúdenta í áfengismálun
um“, en aðrir hafi smjattað á
þessu, án þess að hiröa um að
kynna sér málið, eða vita,
hvernig það var tilkomið.
Þessu skal svarað í stuttu
máli.
Að öllu jöfnu er það svo, að
samþykktir eða ályktanir fé-
lagasamtaka er álitin túlka
i viðhorf eða skoðun viðkom-
andi samtaka á hverjum tíma
,— ef annað kemur ekki fram
— og mun Sk. B. ekki vera
jnein undantekning frá þeirri
, reglu að hafa þá skoðun á sam
þykktum almennt séð, þó
sjaldnast sé gert ráð fyrir að
allir innan slíkra samtaka séu
á sama máli. Það liðu nokkrir
'dagar, að ég held, áður en
blaðaskrif hófust um ályktun
ina, og var því nægur timi
fyrir þá meðlimi félagsins, er
kynnu að hafa , talið sæmd
sinni í hættu stefnt, að skýra
málið eða leiða rök að því að
ályktunin gæfi ranga mynd
af viðhorfi þessa stúdentafé-
lags til áfengismálanna. Hvor
(ugt var gert. Þá.segir Sk. B.,
' að menn hafi tekið afstöðu til
málsins án þess að kynna sér
hvers háttar þetta félag væri
og af hvers völdum sprottnar
væri þær ályktanir er út-
gengu af fundum þess.
j Það liggur öllum í augum
’ uppi, að félagsskapur, sem er
þannig andvaixa fæddur, að
honum er ætlað það aðalhlut
verk að sjá um eina drykkju-
samkomu (rússagildi, s. s. rus
gilde, s. s. drykkjusamkoma) á
ári, hann er með litlu lífs-
marki, þegar þar við bætist
að auglýsingar varðandi
drykkjuskapinn eru birtur á
dauðu máli, þ. e. latínu. Er
því ekki ástæða til þess að lá
almennum borgurum, þó að
þekking þeirra á téðuin félags
(Framhald á 7. ráðu.)
Trésmiðafélag Reykjavíkur.
Jólatrésfagnaður
félagsins í Sjálfstæðishúsinu föstudaginn 8. janúar
1954. Hefst fyrir börn kl. 3 e. h.. Þar skemmta m. a.
Baldur og Konni í jólasveinabúningi. — Skemmtun
fyrir fullorðna kl. 8.30. Skemmtiatriði auglýst síðar.
Félagar fjölmennið og takið með ykkur gesti.
Aðgöngumiðar eru til sölu á skrifstofu félagsins,
Laufásvegi 8.
Auglýsing
Nr. 2/1954.
frá Innflutningsskrifstofumii.
Samkvæmt heimild í 22. gr. reglugerðar frá 28. des-
ember 1953 um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála,
fjárfestingarmála o. fl. hefir veriö ákveðiö að úthluta
'skuli nýjum skömmtunarseðlum, er gildi frá 1. janúar
til og með 31. marz 1954. Nefnist hann „FYRSTI
SKÖMMTUNARSEÐILL 1954“, prentaður á hvítan
pappír með brúnum og grænum lit. Gildir hann sam-
kvæmt því, sem hér segir:
REITIRNIR: Smjörlíki 1—5 (báðir meðtaldir) gildi
fyrir 500 grömmum af smjörlíki, hver
reitur. ■ ' i ; -
REITIRNIR: SMJÖR gildi hvor um sig fyrir 500
grömmum af smjöri (einnig böggla-
smjöri). ...(■'. ■ -
Veröið á bögglasmjöri er greitt niður jafnt og mjólk-
ur- og rjómabússmjör, eins og verið hefir. : :
„FYRSTI SKÖMMTUNARSEÐILL 1954“ afhendist
aðeins gegn því, að úthlutunarstj óra sé samtímis skil-
að stofni af „FJÓRÐI SKÖMMTUNARSEÐILL 1953“
með árituðu nafni og heimilisfangi, svo og fæðingar-
degi og ári, eins og form hans segir til um.
Reykjavík 2. janúar 1954.
Innflutningsskriístofan.