Tíminn - 17.09.1955, Síða 5

210. blaS.
TÍMINN, laugardaginn 17. september 1955.
Laugard. 17. sept.
*
Utsvars- og skatt-
frelsi Eimskipa-
félagsins
Forustugrein Morgunblaðs-
ins í gær virðist eftir öllum
sólarmerkjum boða það, að
Sjálfstæðisflokkurinn sé nú
fallinn frá því gamla baráttu-
máli að berjast fyrir útsvars-
og skattfrelsi Eimskipafélags
ins. Ber vissulega að fagna
þVí, ef það reynist rétt. Eitt
leiðinlegasta samstarfsskil-
yrðið, sem Sjálfstæðisflokkur-
inn hefir sett samstarfsmönn
um sínúm í öllum ríkisstjórn-
um síðan 1944, er skattfríð-
indi þessa mikla gróðafyrir-
tækis.
Mbl. segir svo um þetta
mál í forustugrein í gær:
„Tímínn“ vitnar í, að bank
arnir borgi ekki útsvör eða
skatta, og að E'mskipafélag
íslands njóti fríðinda um
opinber gjöld. í þessu sam-
bandi er rétt að benda á, að
eðlilegast er að allar stofn-
an'r, sem hafa arðbæran
rekstur með höndum, greiði
útsvör til bæjar- eða sveit-
arsjóðs á þeim stað, sem þau
starfa. Það er ekki sann-
gjarnt, að gjaldabyrðinni sé
velt yfir á einstakl'ngana og
rekstur þeirra. Samvinnu-
reksturinn reið á vaðið um
að fá fríðindi frá opinberum
gjöldum, og þessu „lýsand'
fordæmi“ hafa svo> sumar
aðrar stofnanir viljað fylgja.
Þegar Eimskipafélag íslands
lenti í fjárþröng á sínum
tíma, samþykkti Alþingi að
veita félaginu fríðindi til
bráðabirgða, en þau lög
voru framlengd með tilstyrk
Framsóknarflokksins og í
stjórnartíð hans, og hafa
síðan verið framlengd til
stutts tíma í senn, en með
ýmsum ströngum skilyrð-
um.“
Mbl. bendir þannig réttilega
á það, að þær ástæður, sem
upphaflega lágu t'l skattfrels-
is Eimskipafél. séu löngu úr
gild' fallnar, þ. e. þröngur
efnahagur þess, og hví eng-
ar réttlætanlegar forsendur
lengur fyrir útsvars- og skatt-
frelsi félagsins síðan það
varð mesta gróðafyrirtæki
landsins. Mbl. þykir þetta þó
ekki nóg aðgert, heldur árétt-
ar það síðar í greininni, að
ekki komi til mála, að „lág-
launafólk borgi útsvör fyrir
auðugustu fyrirtæki lands-
ins“. Getur ekki hjá því farið,
að Eimskipafélagið sé eitt
þeirra fyrirtækja, sem hér er
átt við.
Þótt segja megi að betra sé
seint en aldrei ber eigi að síður
að átelja það, hve semt Sjálf
stæðismenn hafa gert sér
þetta ljóst. Vegna fastheldni
þeirra i útsvarsfrelsi þessa
gróðafélags, hafa reykvískir
skattgreiðendur orðið að taka
á sig útsvarsbyrðar, sem á-
reiðanlega nema orðið tugum
miljóna króna samanlagt.
Þannig ' hefir láglaunaf ólk
þurft að borga fyrir langauð-
ugasta fyrirtæki landsins.
Á sama hátt hefir það líka
orðið að borga útsvör fyrir
gróöafélög eins og Innflytj-
endasambandið, SÍF og Sam-
jsinaða verktaka. Engar laga-
Ferðalag um Marokkó
í mesÍKim hlutu laitdsins eru Hfn aSarhæltirnir Iiinir söiuu og
fyrír liúsund árum og’ jní Iilaut krafa um Isreytingar að korna
Mikið er nú rætt og ritað um |
Marokkó. í eftirfarandi grein negir
norskur maður, Haakon Sverre, frá
ferðalagi um Marokkó, er hann fór
á síöast liðnu vori,
í hugum norrænna manna er
ævintýrablær yfir nafni Marokkós,
sem kemur mönnum til að minn-
ast sheika, fagurra kvenna undir
hvítum blæjum, eyðimerkurhalla og
úlfaldalesta, ásamt smyglurum og
sjóræningjum.
Fyrir 1200 árum tóku voldugar
ættir völdin í Marokkó, og eftir að i
Sánverjar og Portúgalar voru1
hraktir þaðan úr hafnarborgunum j
fyrir 250 árum, stjórnuðu Marokkó |
búar sér sjálfir.
Fyrir 100 árum síðan tóku nátt-
úruauðæfi og lega landsins aftur
að draga að sér athygli manna, og
1906 viðurkenndu Bandaríkin og
stórveldin í Evrópu sjálfstæði Mar-
okkós. Gleðin á 50 ára afmæli
sjálfstæðis landsins næsta ár hlýt-
ur þó að verða æði blandin, því að
sex árum síðar komst Frakkland
að samkomulagi við bandamenn
sína og tók að sér vernd landsins,
og síðan hafa Frakkar stjórnað
Marokkó sem verndarsvæði sínu.
En ævintýraljóminn hvarf ekki af
nafni Marokkós, og nú varð nafn
útlendiingahersveitarir^nar tengt
landinu. Við það bættist, að land-
ið var langt í burtu, suöur í þeirri
ovörtu Afríku.
En veröldin hélt áfram göngu
sinni. Menntun og tækni hafa stytt
fjarlægðirnar. Fólk tók að heyra
fréttir af óró og uppþotum í Mar-
okkó, og þegar þessar fréttir tóku
að berast daglega, fóru menn að
skilja það öryggisleysi, sem menn
hlytu að búa þarna við. Og þegar
öllu var á botninn hvolft, skildi þó
ekki nema Gíbraltarsundið þetta
iand frá Evrópu. Því var það, að
ég lagði af stað.
Þegar við' sigldum inn í höfnina
í Casablanca, sjáum við ekki neitt J
sem stingur í stúf við það, sem i
við höfum vanizt, enda er höfnin
nýtízkulega byggð. En ekki líður
þó á löngu, unz við hljótum að
taka eftir, að við erum komin í
annan heimshluta. Við hliðina á
nýtízku steinbyggingum standa kof
ar hinna innfæddu. Þarna eru kon-
ur með slæður fyrir andlitinu og
berandi byrðar sínar á höfðinu.
Smáasnarnir bera fæturna hratt og
rogast með klyfjar sínar. Karl-
mennirnir klæðast síðum Serkja-
skikkjum og hafa vefjarhetti á
höfði. Hinn arabíski svipur leynir
sér ekki.
f þeim hlutum borgarinnar, sem
byggður er innfæddum íbúum, fer
heimilislífið mest fram á götunni.
Á markaðstorginu dansa eldgleyp-
ar og slöngutemjarar leika sér við
gleraugnanöðrur. Sölumennirnir
hrópa um vörur sínar, og öll kaup
heimildir eru þó fyrir því að
veita þessum gróðafélögum
útsvarsfrelsi. Það vald
hefir bæjarstjórnarmeirihlut
inn tekið sér algerlega rang
lega.
Það er engin furða, þótt for-
kólfar Sjálfstæðisflokksins
séu nú orðnir hræddir við
þetta allt saman og reyni að
draga athyglma frá því með'
umtali um útsvarsmál SÍS.
Eins og allir sjá, er þar þó
fullkomlega ólíku saman að
jafna, þar sem hagnaður SÍS
endurgreið'st beint og óbemt
til meðlima þess, en gróði
einkafyrirtækjanna er ekk'
endurgreiddur, heldur fer
þeint í vasa eigenda þeirra.
Þrír Marokkóbúar.
og sala fara fram með miklu
handapati og umkvörtunum. Alls
staðar iiggja menn sofandi á gang
stéttunum og í húsasundum. Far-
andsöngvarar slá hörpur sínar og
kyrja litlausa söngva. Uppi á vegg
hanga nokkur hænsni bundin upp
á fótunum, og Norðurlandabúi
hlýtur að hrista höfuðið, þegar
hann tekur eftir, að skepnurnar eru
lifandi. Slátrarinn hleður kindar-
hausum fyrir framan sig á borðið
til að draga athygii vegfarenda að
sér, og maðkaflugurnar sækja suð-
andi i sárið. Grænmetissalinn sit-
ur innan um hauga af alls konar
jarðargróða. Alls staðar mætir
manni bros, vingjarnleiki og hjálp-
semi.
Eftir nokkra daga hætta menn
að hugsa um launmorðingja, sem
leynast kunni handan við næsta
götuhorn. Menn venjast þessu marg
lita mannlífi og rölta aleinir um
markaðstorgin og Öhgstrætin. Menn
hljóta að taka þá ákvörðun að
horfa á þetta allt eins og sjónleik.
Marokkó er heldur ekki annað en
nokkrar miljónir manna, sem berj-
ast fyrir tilveru sinni í sólbökuðum
borgum eða búa dreifðir um sí-
brenndar hæðir landsins.
Frakkar eiga við álíka mikla sjúk
dóma að stríða í Marokkó og fyrir
43 árum síðan. En nú kenna Mar-
okkóbúar stjórn Frakka um alla
eymdina. Þeir eru farnir að líta
í kringum sig í veröidinni og gera
sinn samanburð.
Eftir langsvikin loforð um sjálfs-
stjórn og betri kjör, tókú þjóðern-
issinnar að láta til skarar skríða,
og þeir gripu sífellt til miskunn-
arlausari aðrerða. Þeir valdamenn,
sem svikið höfðu loforð sín, voru
drepnir, og sprengjuárásir voru
daglegir viðburðir, og að lokum
tók við það ógnarlega b’óðbað, sem
við nú höfum orðið vitni að.
Aðalframleiösla Marokkóbúa er
vín og korn. Segja má, að franskir
menn eigi um helming alls akur-
lendis í landinu, og hitt er eign
nokkurra marokkóanskra höfðingja.
Þessa misbeppnuðu afsök-
un Mbl. er lúns vegar vel
hægt að fyrirgefa, ef hugur
fylgir máli, þegar það ræðir
um, að skattfrelsi Eimskipa-
félagsins eigi ekk' lengur rétt
á sér. Þaö sýn'r, að Sjálfstæð-
isílokknum er þó ekki alls
varnað í þessum málum. Þar
sem athugun á lögunum um
útsvar og skatta félaga standa
nú yfir og þau verða eitt aðal-
mál næsta þings, ætti nú að
vera tilvalið tækifæri til að
afnema þessa útsvars- og
skattaundanþágu mesta
gróða- og stóreignafyrirtækis
landsins, enda er hún löngu
orð'n ófagur blettur á skatta-
löggjöfinni.
Venjulegir landbúnaðarverkamenn
búa við svo bág kjör, að á Norður-
'löndum geta menn ekki látið sér
detta neitt þvílíkt í hug. Verka-
mennirnir hafa heldur ekki rétt til
að mynda með sér félög.
Ég ferðaðist um iandið í þrjár
vikur.' Fór frá Casablanca til Ka-
bat, Meknes, Midelt, Fes, Kazar Es
Souk, Marrakesh, Agadir og síðan
norður með Atlantshafsströr.dinni
fram hjá Mogador, Saffi og Maza-
gan til Tanger. Ég ferðaðist bæði
eftir aðalbifreiðabrautunum og úlf-
aldatroðningum. Stundum ók ég
fram hjá kílómetra löngum korn-
ökrum, þar sem verkamennirnir
gengu í röðum og slógu kornið með
litlum sigðum og bundu það síðan.
Hvergi var að sjá sláttuvél eða
sjálfbindara. Þá horfði ég á verka-
menn, sem stóðu i hnapp kringum
lítinn kornhaug og börðu korniö.
Þetta er þeirra. þreskingaraðferð.
Ég horfði á asna og úlfalda draga
plóga, sem höggnir höfðu verið til
úr bognu tré, en stálplóg sá ég
hvergi. Á allri ferðinni sá ég ekki
nema tvær dráttarvélar, og gefur
það nokkuð góða mynd af því,
hvernig ástandið er í iandinu á þess
ari öld vélamenningarinnar. Á ökr-
unum utan við Casablanca gat að
líta tötralega verkamenn við tré-
plógana, og þá bar við glerspírur og
steinveggi borgarinnar. Aktýgi úlf-
aldans voru gömul ábreiða.
Aðalvegirnir í Marokkó eru á-
gætir, og landslagið býr yfir fegurð,
sem mönnum hlýtur að verða minn
isstæð. Blómlegar gróðureyjar rísa
í sandauðninni, og hávaxnir pálm-
ar gnæfa við himin, en í íjarlægð
hverfa sandöldurnar i mistrið. Við
sjóndeildarhringinn risa Atlasfjöli-
in þakin eilífum ís og snjó. Lit-
brigðunum og andstæðum iands-
lagsins verður ekki lýst.
Suður í landinu sá ég pálma, sem
litu út eins og útspenntir teinar
á regnhlíf. Öll blöð höfðu Verið
uppétin af enjisprettuskara. Þær
höfðu ekki staðið við nema í 20
mínútur, • en eftir þann tima var
allt gróðurlendi eins og sviðið með
járni. Ég ók einu sinni gegnum
engisprettuský. Þær klesstust á
framrúðuna hjá-mér, svo að þurrk
urnar höfðu ekki við að strjúka
þær burtu. Um vorið höfðu þær
verið í Agadirhéraðinu í svo þétt-
um skýjum, að þær skyggðu á sól.
Ferðamaður sýndi mér myndir,
sem hann hafði tekið af þessari
plágu.
Öli verzlun fer fram á bösurum,
hinum svonefndu shouks. Iðnaðar-
mennirnir og kaupmennirnir sitja
í básum sínurn, og gatan er oft ekki
breiðari en það, að sæmilega arm-
langur maður nær á milli húsa.
Oft sitja þeir undir ábreiðum eða
blaðskýli til verndar gegn sólar-
hitanum. Þarna getur að líta
þriggja og fjögurra ára gömul börn,
(Framhald á 7. sí5u)
Hverjir greiða fyrir
Eimskip, Impuni,
SÍF og Sameinaða
verktaka?
Það er nú að verða ljóst af
skr'fum Morgunblaðsins,
hvaða reglur blaðið telur, að
skuli gilda um útsvarsgreiðsl-
ur fyrirtækja í Keykjavík. Er
fróðlegt a® athuga þessar
reglur í Ijósi þeirrar staðreynd
ar, að blaðið er málgagn
þe'rra, sem stjórna Reykja-
víkurbæ, og reglum þessum er
að mestu leyti fylgt. Bæm'n
tala skýru máli:
1) SÍS á að greiða 1.600.000
króna útsvar af utanfélags-
mannaviðskiptum og þar að
auki 75000 króna samvinnu-
skatt, sem önnur fyrirtæki
þurfa ekk« að gre'ða. (Þetta
er að vísu meira en allur arð-
ur af utanfélagsmannavið-
skiptum — og þætti heildsöl-
unum það hart að gengið).
2) Eimskip á ekki að gre'ða
neitt útsvar. (Félagið er stór-
um auðugra en SÍS eða nokk-
uð annað íslenzkt félag, en
það eru auðmenn Reykjavík-
ur, sem eiga meginhluta hluta
fjárins og þar með megin-
hluta 200 miljónanna, sem fé-
lag'ð á. Það er ekki sama, hver
í hlut á.)
3) Skipadeild SÍS á að
greiða útsvar, enda lagði
Reykjavíkurbær á hana 370
000 kr. (Þó nú væri — fyrir
þá ósvífni samvinnumanna að
keppa við Eimskip!)
4) Innflytjendasamband
heildsalanna, IMPUNI, á ekkl
að greiða neitt útsvar, af því
að það „leggur ekki á“. (En
skyldi IMPUNI ekki taka um-
boðslaun? Hvernig fer það að
því að halda upp' skrifstofum
hér og í New York? Af hverjn
koma vörurnar allar merktar
IMPUNI, ef þetta samband
kaupir þær ekk'?)
5) Sölusamband íslenzkra
fiskframleiðenda á ekki að
greiða neitt útsvar. Það „legg-
ur ekki á“. (SÍF — saltfisk-
hringurinn mikli — tekur um
boðslaun. Það er mikilvægt að
íþyngja ekki þesum samtök-
um, meðal annars af því að
SÍF er búið að kaupa hæð í
MorgunblaðshöIIinni og á að
hjálpa t'l að koma henni
upp!)
6) Útflutningsdeild SÍS
skal greiða útsvar og lagði
bærhin á hana 470.000 kr.
(Deildin „leggur ekki á“ frek
ar en SÍF, en hún er hins veg-
ar ekki að kaupa hæð í Morg-
unblaðshöllinni!)
7) Sameinaðir verkíakar
eiga ekki að greiða neitt út-
svar. (Það væri nú annað
hvort, ef Reykjavíkurbær færi
að leggja á þetta ágætis gróða
fyrirtæki, þegar ríkið hefir
verið svo ósvífið að leggja á
það skatta!)
Fleiri dæmi er óþarfi að
telja fram. Mcrgunblaðið tel-
ur það sjálfsagt, að Reykvík-
ingar beri útsvarsbyrðar auð-
félaga eins og Eimskip, IM-
PUNI, SÍF og Samemaðra
verktaka, enda eru þeir óspart
látnir gera það. Hvað skyldu
þessi fyrirtæki hafa sparað
sér margra tugi miljóna á
skattfrelsinu? Hvað skyldu
Reykvíkingar hafa gveitt
marga tug* miljóna fyrir þau?
Það er blekking, að SÍS
greiði ekki til Reykjavíkurbæj
ar, þótt útsvarið hafi verið
lækkað samkvæmt lögum.
(FramhaM á 6. £íðu).