Alþýðublaðið - 08.11.1945, Side 5

Fimmtudagur 8. nóv. 1945
ALÞ^ÐUBLAÐIÐ
6
Kosningaharátta hafin — Veljið nú þegar — Bíðum ekki
eftir moldviðri rógs og níðs — Hvernig sönnum við það
að við séum menningarþióð — Þeir, sem 'hófu kosn-
ingabaráttima — Tveir góðir brandarar.
IDAG langar mig að segja ó-
pólitískt orð um pólitík: Svo
virðist, sem baráttan fyrir bæjar
stjórnarkosningarnar . sé . hafin,
blöðin eru farin að bera svip þess
arar baráttu, það er farið að halda
fundi og áróður er byrjaður manna
á meðal. i sakleysi mínu finnst
mér að Reykvílcingar ættu að geta
markað afstöðu sína nú þegar. Ég
«r sannfærður um það að þeir
sem í dag ákveða hvaða flokkur
skuli fá atkvæði þeirra við kosn-
ingarnar velji sjálfstæðar og af
meiri rökvísi en þeir, sem ekki á
kveða afstöðu sína fyrr en áróður
inn hefur mengað loftið svo að
varla sér til sólar.
ÞAÐ ER ALVEG VÍST að bar-
áttanj fyrir bæjars1jiórnar,koisínáii-g
arnar verður ákaflega hörð. Það
verður að mininsta kostí í vissum
herbúðum ekkert til sparað að
vinna fylgi, ekki sparað fé og ekki
sparaður áróður. Við síðustu kosn
ingar var -beitt svo ægilegum á-
róðri, rógi og iý-gi sérsta-klega af
eimum flokki að það yfirstígur j
allt sem við höfum þekkt áður hér
á landi, enda voru fyrirmyndirn-
ar ekki íslenzkar og aðferðimar
frá nazistum. Sömu aðferðum
verður beitt nú við þessar kosn-
ingar.
ALLT VELDTJR Á ÞVÍ fyrir
okkur íslendinga að okkur takist
að bægja frá okkur þeim spilling-
aröfluan, sem hafa á undanförn-
um áratugum mest unnið að því
að eyðileggja lýðræðið og kasta
þjóðunum út í taumlausar öfgar
með þar af leiðandi taumlausu of
stæki og jafnvel götubardögum.
Það ætti að vera stolt okkar að
velja rétt, þrátt fyrir róg, áróður
og níð, að hugsa sjálfstætt, án í-
hlutunar annarra. Þetta er líka
hyrningarsteinn lýðræðisins og
hyrningarsteinn frelsisins.
ÞAÐ VELTUR EKKI á flokkun
um eða flokkaleiðtogum hvort
okkur tekst þetta. Það veltur fyrst
og fr-emst á hinum óbreyttu borg-
urum, bifreiðastjóranum, verka-
manninum, verkakonunni, iðnað-
armanninum, kaupmannin.um, sjó
m-anininum — yfirleitt fólkinu,
hvar sem það er og hvað sem það
gerir. Fólkið á að snúa baki við
rógherum, samvizk-a fjöldans er
það eina sem hægt er að byggja á.
-— Ég vona að það takist nú. En
við síðustu kosningar unnu þeir
mest á sem mestum -rógi og frek-
legasta níði beittu.
ÞAÐ ER OFT talað um það, að
íslendingar séum mikil menning-
arþjóð, en ef við látum róg og níð
blekkja okkur erum við ekki
menningarþjóð. Ef það er hægt að
reka þúsundir á kjörstað með
„píski“ rógs og -níðs sýnir iþað, að
við erum -ekki menningarþjóð. Þá
-erum við rótlaus mergð, andl-egir
aukvisar sem eigum ekki annað
iskilið en að við séum h-afðir að
leiksoppi. Reynum að sanna það,
að við séum menningarþjóð, dæm
um róg og níð til dauða, látum
málefnin ráða, veljum nú, é-n þess
að taka tillit til rógsins.
ÞAÐ VORU ungu mennirnir,
sem hófu kosningabar-áttuna og mér
finnst að það fari vel á því. Fund-
ur þeirra í Listamannia^kálanum
haifði far-ið vel fram og málefnin
verið rædd af festu og rökvísi, en
tiltölulega lítið verið um róg og
níð og æsingar. Ef til vill eru róg-
mennir-nir ekki eins vissir um gildi
rógsins nú og þau voru fyrir síð
ustu kosningar, en það á nú eftir
að sýna sig. Einn sígildur bra-nid-
ari v-ar sagður á fundi, sem ég má
til m-eð að s-etja hér. Hann var á
þessia leið: „Þegar Hafnfirðingar
vígðu sitt ráðhús byrjaði íhaldið
í Reykjavík á því að byggja náð-
hús, að vísu á þeim stað sem ráð-
húsi Reykjavíkur var ein-u sinmi
ætlaður staður.“
HAFNARFJARÐARBÆR og
Bæjarútgerð ha-ns eiga nú um 16
milljómir króna skuldliausar. Þetta
-er lárangur þ-ess að stefna Alþýðu-
flokksins fékk að þróast, að Al-
þýðuflokkurinn hafði afl til að
fylgja fram stefn-u sin-ni. í fyrra
dag kom kun-nur Haf-nfirði-ngur í
ba-nka hér í -bænum og bað um að
skifta 100 króna seðli í fimrn krónu
og tíu króna seðl-a. Þröng var við
afg-reiðs 1 u-borðið og var Hafnfirð-
iinig-num réttir seðlarmir yfir höfuð
annara. Um leið og gjaldkerin-n
rétti honum þá, sagði hann: Eruð
þið ekki h-ættir iað -nota svona s-rná
veg-is þar-na suður frá“ — ,,Jú“,
svaraði Hafnfirðinguri-nn, „en það
-er gott að hafa svo-na smákúrant,
iþeg-ar maður -er að flækja-st -hérna
inn frá.“
Hannes |á horninu.
vantar nú þegar til að bera blaðið til áskrif-
enda í eftirt'alin hverfi:
Grettisgata
Asvailagata
Bræ®rafe©rgarstsgifir,
Barónsstígur,
Hverfisgata,
TALIÐ VIÐ AFGREIÐSLUNA. — SÍMI 49«§.
Alþýðublaðið.
Skolar er.u fastiheldnir við gamlia siði, ibæði um búning og sik-em'mtanir. Hér sjást noikkrir
skozkir her-menn á ihernámissvæði Breía í Þýzkalandi, klæddir þjó-ðibúningi og danisandi H-á
landar-æl sér til dægrastyttingar.
Síðari |{reio:
Atök Mússa og Breta um Iran
BRETAR eru í fiLsstu-m til-
fellu-m haldnir þeirri skoð
un, -að íranar séu af tegund „ó-
æðri þj-óða.“ Rússar 'hafa aftur
á móli lei tazt við að uimgangast
írani sem jafningj-a. Þeir gera
sér imeira að s-egja far um það
með ihvierskyns áróðri i bók-
mennlum, útvarpi og umferða-
Iieikrituim áð sýna fram á þetta.
Ein láróðunsstarfs-emm kemur
fram í stofnun nýs pólití-s'ks
fiokks (,,Tudeih“), 'sem er ko-mm
únistiisikur sameinmgariflofckur
vinstri aiflan-na í landinu.
Tudiéh kriefst skiptingar á stór
jörðu-m milili íranskra bænda og
styðiur fyriræflanir Rús-sa um
olíuvinnslu i landinu. I fyrra-
baiuist -efndi (h-ann til götuóeirða
og opinbierra andmæla á hend-
ur stjórninni samhliða því sem
arásir hó'íust á -sömiu sljórn í
blöðum og útvarpi Sovétrikj-
ann-a. Árangurinn varð sá, að
stjornin nieyddist til -að segja af
sér.
Þar sem ír-anir ifinna ítök Sov
étrií-kjanna magnast, og 'bera jafn
framit 'vaniíraus i ti'l Breta, íá-
lít-a Iþeir Bandarí-ki Norður-Am-
eríku sín-a -einu von ti-1 hjiálipar
í miálinu.
❖
Samivinna írana og Ame-riku-
manna Ihiófst fonmilegia árið 1856
með vináttu- og Viðsikiptasátt-
mlálanuim, s-em Fr-anklin Pierce
. for.s.eti og Hans Hátign Nasr-ed-
Din un-dirrituðu, en sá síðar-
nafndi var Iþá keisari P-ers-íu. —
Fy-rstu Am-eri!ku-miennirnir, sem
, lólku sér f-erðir á hendur um ír-
-an Voru l'rúb-oðar Pnesbýt.erí-
ana. Hin mannúðlega fram-
'koima þeirra öðla-ðiist vinátlu og
virðingu írana. Og isiú staðreynd
að trúboðanir komu ekki með
hér á endur þjóðinni, ol'li því,
að Íranir -hafa jafnam upp frá
þvá borið Iraust til Bandari'kja-
mianna. Þegar skiptin-g Irans
milli Rússa og Breta, árið 1907,
var gagmýnd í bl'öðum Banda-
riikjanna, fundu íranar með
gleði ti:l iþes-s, að þeir áttu vin
meðal stónveildanina, þar sem
BandarJki Norður-Amer'íku
voru.
S'íðan snéru Inariir sér til þess
arar vinjþjóðar til þess að koma
fjánmálium -sin-um í l'ag. Sam-
jOf ÉR birtist niðurlag á
-“• grein Andre Visson um
deilur Rússa og Breta út af
olíuhéruðum Irans. Grein
þessi er þýdd úr bandaríska
tímaritinu ,Reader‘s Digest'.
k'værnt ibeiðni sendu Bandarikja
menn nefnd 'fjármálamanna til
írans, árið 1911, til þeiss að
koma f jármálunum -í Ibetr-a horf
og var formaður þieirrar nefn-d
ar W. Morgan Shuster.
Rús-sar -og Bretar sáu strax
í hendi. sinni, að -ef áform Susl
er-niefn-darinnar næðu árangri,
myn-du þeir ’bíða tjón við. Bret
ar cig Rússar sendu lirönsku
stjórninni þá isameiginliega eíns
konar sáttatiíiboð. Rússnesku
herirnir fóru yfir lan-damæriin
— og Slhulster-nefndin ih-eim.
Samkvæmt ítrekaðri beiðni.
Írana, sendi Bandarílkjastjórn
aðra n'efnd tiil íran, árið 1922,
undir forustu dr. Arthurs C.
Miil'lspauglh. Hún dval-dist í Ír-
an í ifiimim ár og koim írönskum
fjármálum lí örugga höfn.
*
Þegar Bretav-eldi. og Soivétrík
in hernáimu íran árið 1941, báðu
írariir Bandarikin þegar um að
sen-da ýmsar nefin-dir til Íran.
Dr. Milllspaugh fó þá aftur 'þanig
að lil iþess að taka við fjármál-
um og vi.ðski-ptaimálum Lands-
ins algjörlega í eigin hendur.
S-em formaðiur nefndar þeirrar,
er slkyl-di endiurskipuleggja ír-
anska 'herinn, var vaLin-n Ohar-
ence S. Riddley yfiirhershöfð-
'ingi. H. Niormam Sdhwarzkopf,
áður yfirimaður ríkislögreglunn
ar lí New Jersey-fýliki var send
ur á stúfana til að skipuiieggja
írönsku .l'ögnegluna.
Ýimsir aðrir amerískir sendi-
menn tóku síðan yfirstjórn á
oliíuvinnslunni, lanidbúnaðinum,
IheiLbrigðismiálunum o. ft.
Ýmsir Aimeriíkumenn komu
iþó óibo-ðnir þangað, — það voru
'hersveitirnar, sem gæta skyldu
Pensaflóa En þær komu þiangað
•mestimegnis til að tryggja vöru
flutninga til Rússlands sam-
!kvæmt lánis- og leigulögunuím.
Við strlíðslokin í Evrópu mæflt
uist íranir til iþess við Breta og
Rússa og Bandaríkjamenn, að
Iþeir efndu llöforð sín og fær-u
með Iherina úr landinu innan
s-ex mánaða. Banda'riíkjamenn
'hafa þegar byrjað að flytja lið
sitt þaðan. En Moskva benti á
orðalagið „efit'ir uppgjöf Þjóð-
verja og bandamanna þeirra,“
og sagði, að Rússar gætu efcki
yfirgefið Iran fyrr en styrjöld
inni við Japani væri loki.ð. Bret
ar vildu heldur eklki fara úr
landinu — fyrr en Sovétlherinn
væri farinn.
Síðan ihefir stjórnimálaiástand
ið lí Íran farið hríðtversnandi'.
Stjórnin 'hefiir tæplega völdin í
’h-endi sér að nafn-inu til 'hvað
þá meira. Þesis há'ttar ástand
getur -ekki varað óendanlega. —
Það er hættulegt fyrir Iran, —
hættuiegt 'fyrir Breta og Rússa
— sömulleiði.s fyrir Bandaríkin
seim nú hafa flækzt in-n í mál-
ið.
íU
Það er lil -leið út lýfehessum
ógöngum, — erfið 1-eiðenímögu
ieg þó. Hún er að visisu leyti
hagkvæim og vilðei-gandi, og ték
ur ja-fnfraimt tlllit til ós-ka Breta
og Rússa.
1. Rús-sum sé boðið samstarf
Brela og Bandaríkjamanna um
stjórn á olliuvinns'lú 1 ihinium ná-
læg-ari Austurlöndum og séu
þeir samningar hentugir fyrir
alla -aðila. Bretum ætti að v-era
hsegðarleikur að viin-na o.llíu í ír
an, þótt landið sé álgjörlega
sjálfstætt, og það ætti Rússum
einnig að v-eria imög-ulegt án tor
tryggni í garð Breta. Það var
misgáningur að fara ékki fram
á iþetta við Rúissa imiiklu fyrr.
2. Koimið verði á frjláisri, við-
skijplialhöifn við Persaflóa, þar
sem notazt isé við íranskar járn
brautir til o-g frá Rússilandi. —-
Þetta myndi fu'ilnægja á lög-
legan (hátt verzlunarlhagsmun-
urn Sovéliiikjan-nia og myndi
engan veginn saka Breta.
3. Hinum þremur slórveldum
verður að koma saman um það
að íran verði sjálfstætt riki. —
Sem is-llíkt myndi Íran ekki verða
til ihinna minnstu óþæginda,
hwoTiki fyrir Bretaveldi né Sor
étríkin.
EriarrihaiLd á 6. »ðlu.