Tíminn - 07.05.1964, Side 6

/\
Rætt við Pétur Siggeirsson, fomann félagsstjórnar
ASalverztunarhús Kaupfélags N-Þingeyinga á Kópaskeri.
, KAUPFÉLAG Norður-Þlngey
inga minnlst 70 ára starfsafmælis
sfns um þessar mundir. Aðalfund
or félagsins var haldinn í Skúla-
garfH í Kelduhverfi í gær, og að
kvðldl fundardagsins efndi félags-
stjémin tfl samkomu þar í félags-
heimflinm þar sem afmælisins var
minnzt að nokkru, en annars er
ekki ætlun félagsins að halda upp
á afmælið með öðrum hætti, sagði
Þórhallur Bjömsson, kaupfélags-
stjóri á Kópaskeri, er blaðið átti
tal við hann í gær. — Ber það
meðal annars til, sagði hann, — að
formaður félagsins, Pétur Slg-
geirs9on frá Oddsstöðum, er ekki
heima, og okkur þykir nokkuð mik
ið á skorta, þegar hann er ekki
með okkur, ekki sízt við slík tækl-
færl, sagði Þórhallur.
Einn helzti hvatamaður að stofn-
un Kaupfélags Norður-Þingeyinga
var Jón Gauti Jónsson frá Gaut-
iöndum, setn fór um héraðið milli
Tunguheiðar og Öxarfjarðarheið-
ar snemma vetrar 1893 að áeggj-
an Péturs Jónssonar, bróður síns,
formanns Kaupfélags Þingeyinga á
Húsavfk, ásamt Júlíusi Ólafssyni
búfræðingi frá ólafsdal, til þess
að ræða við bændur í héraðinu
um samvinnu í verzlunarmálum
og helztu úrræði í því efni, en
raunar átti þetta upptök sín í
hvatningu og umleitunum manna
austan Jökulsár, einkum í Núpa
sveit, þar sem stofnað hafði verið
til samtaika í verzlunarmáluim. Á
fundi í Presthólum, þar sem komn
ir voru flestir búendur í Núpa-
sveit, var samþykkt að stofna
kaupfélag eða pöntunarfélag er
næði yfir Hólsfjðll, Öxarfjörð
Kelduhverfi að nokkru, Núpasveit
og Sléttu, en heimili þess yrði á
Kópaskeri. Var einnig samþykkt
að leita til Jóns Gauta um forstöðu
og félagið skýrt Kaupfélag Norður
Þingeyinga. Þorsteinn Þorsteins-
son var og kjörinn formaður fyrstu
félagsdeildar, Núpadefldar. Þetta
eru fyrstu drðg að stofnun félags-
ins, þó að formlegri félagsskipan
kæmist á síðar, og félagið fékk
fyrstu vðrur sínar í júní 1894, og
voru þær afgreiddar til kaupenda
að Snartarstöðum Að undirbúningi
starfsins vann Jón Gauti öðrum
fremur.
Síðan þetta gerðist eru liðin 70
ár. Kaupfélag Norður-Þingeyinga
hefur starfað með myndarlegum
hætti, varð snemma traust félag
og hefur verið það æ síðan. Það
byggði myndarlegan verzlunarstað
á Kópaskeri, kom þar upp verzl-
unarhúsum og á þar nú miklar
byggingar og rekur viðtæka starf-
semi. Þar er myndarlegt verzlunar-
hús, ágætar og nýtízkulegar vöru-
geymslur, gott slátur- og frystihús,
vélaverkstæði og sitthvað fleira.
Félagið hefur meira að segja rek-
ið gistihús á staðnum. Á síðusta
árum hefur risið þarna fallegt
þorp, og þar býr nú allmargt
manna, sem flestir starfa á vegum
samvinnufélagsins. Félagið reisíi
snemma útibú á Raufarhöfn og
hafði þar allmikla starfsemi þang
að til stofnað var sérstakt kaup-
iélag á Raufarhöfn og austurhluta
Sléttunnar og tók við útibúinu. —
Félagið tók og tekur enn myndar
legan þátt í útgerð og síldarsölt-
un á Raufarhöfn. Þá hefur félagið
nú vörusölu bæði í Keldunesi oe.
vörugeymslu á Hólsfjöllum. Segja
má, að meginhluti allrar verzlunar
þjónustu á félagssvæðinu hafi frá
fyrstu tíð verið á vegum félagsins,
samstaða fólks um það óvenjulega
mikil og traust, enda félagið alla
tíð sterkt og rekstur þess til mik
illar fyrirmyndar, enda hafa þar að
unnið afbragðsmenn hver fram af
öðrum.
Fyrsti formaður félagsins og
kaupfélagsstjóri var sem fyrr seg-
ir Jón Gauti Jónsson til ársins
1916, en þá tók Björn Kristjánsson
við kaupfélagsstjóm og gegndi
henni í meira en þrjá áratugi, en
þá tók við núverandi kaupfélags-
stjóri, Þórhallur Björnsson. Björn
Kristjánsson er afar mikilhæfur
félagsmálamaður og forsjá hans
á kaupfélaginu var með miklum
glæsibrag.
Á eftir Jóni Gauta var Þorsteinn
yngri Þorsteinsson á Daðastöðum
kjörinn formaður félagsstjórnar
og var það til dauðadags, en þá
var kjörinn formaður Pétur Sig-
geirsson bóndi á Oddsstöðutn, og
er hann enn formaður félagsins,
þótt orðinn sé hálfáttræður, ágæt
ur forystumaður í félagsmálum, er
notið hefur mikils trausts og vin-
sælda í héraði. Varaformaður fé
lagsins nú er Þórarinn Haraldsson,
bóndi í Laufási í Kelduhverfi.
Vegna þess, að formaður félags-
stjórnar, Pétur Siggeirsson, dvelst
um þessar mundir hér syðra, til
rannsóknar í sjúkrahúsi en þó
hress vel, hitti ég hann að máli og
spjallaði við hann stundarkorn um
sögu og málefni félagsins. Pétur
er mikill áhugamaður tun sam-
vinnumál og hefur glöggan skiln-
ing og reynslu í þeim efnum, eins
og glöggt hefur komið í ljós í
forystustarfi hans í Kaupfélagi
Norður-Þingeyinga.
— Hve lengi heldurðu, að þú
sért búinn að sækja kaupfélags
fundi, Pétur?
— Ætli það fari ekki að nálgast
sex tugi ára segir Pétur með hýru
brosi og glettni í augum. Ég mun
hafa verið innan við tvítugt, þegar
ég fór að fara á kaupfélagsfundi,
enda sóttu þá í þá daga — eins og
raunar enn — margir fleiri en
kjörnir fulltrúar deilda. Kaupfé-
lagsfundimir urðu snemma al-
mennir umræðufundir um héraðs-
mál og helzti vettvangur, þar sem
framfaramálum var hreyft, enda
hafa félagsmenn jafnan talið, að
kaupfélagið ætti að láta sér fátt
mannlegt óviðkomandi á félags-
svæðinu og lyfta undir flest það,
er gæti orðið til almannaheilla cg
hagsbóta.
— Þú varðst snemma deildar-
stjóri?
— Já, ég tók við deildinni á
Vestur-Sléttu skömmu eftir að ég
kom úr skóla, og ég held, að ég
hafi verið fulltrúi á kaupfélags-
fundi í fyrsta sinn 1916, en það var
raunar sögulegt ár, því að þá fór
Jón Gauti frá félaginu, og átti eg
þá ásamt formanninum nokikurn
þátt í samningum við það uppgjör.
— En hvenær varstu kjörinn í
stjórn félagsins?
— Það mun hafa verið 1943.
—Og formaður félagsins síðan?
— Já, ég var varaformaður þeg-
ar formaðurinn, Þorsteinn Þor-
steinsson lézt árið áður.
— Hvemig voru félagsfundimir
framan af ámm?
— Þeir vora bæði fjölmennir og
áhrifaríkar samkomur. Framan af
árum voru þeir oftast haldnir á
stórum heimilum, þar sem húsa-
kynni voru mikil, og hélzt svo
fram um 1930. Fjórir bæir urðu
oftast fundarstaðir — Snartarstað
ir, Brekka, Skógar og Ærlækjar-
sel og Garður. Þar var oft þröngt
á þingi, þó að húsakynni væra
mikil miðað við það sem þá gerðist
i sveitum og myndarskapur húsráð
enda eftir því. — Þama
gistu menn eða dreifðu sár
á næstu bæi, því að fundir stóðu
þá að minnsta kosti tvo daga, cg
eftast einhver skemmtan höfð
jafnhliða fundarstörfum. Umræð-
ur urðu oft miklar og gagnlegar á
þessum fundum, og fæddust þar
ýmis mikilvæg framfaramál, sesn
urðu að ómældu gagnt síðar. Á
siðari árum hafa kaupfélagsfund-
irnir oftast staðið einn dag, og
hefur þá ekki verið ráðrúm tíl að
ræða annað svo teljandi sé en brýn-
ustu félagsmál. Alltaf sækja þó
töluvert fleiri fundinn en kjömir
fulltrúar úr deildum.
— Var ekki skipaafgreiðsla allt
af erfið á Kópaskeri?
—Jú mikil skelfing. Þar var
engin bryggja, og allar vörur varð
að flytja milli skips og lands á
bátum fram á síðari ár. En þetía
tókst vonum betur, og var það
mikil mildi, að ekiki hlutust stór-
slys af. Ég held, að þar eigi Brekku
bræður, þeir Jón, Guðimundur,
Árni, Sigurður og Rafn alveg é-
venjulega afrekssögu að baki
Þelr hafa annazt upp- og fram-
skipun og gert það með s-'o
milklum dugnaði, verklagni og
karlmennsku, að á sérstöku orði
hefur verið haft, og skipsmenn
dáðust oft af því hve liðlega þetta
gekk við þessar erfiðu aðstæður
og kváðust taka afgreiðsluna á
Kópaskeri fram yfir marga staði,
þar sem góðar bryggjur væru. —
Fyrst varð að róa uppskipunarbáL
unum milli skips og lands, en
snemma keypti Ámi þó vélbát til
þess að draga þá.
— Hverja telur þú fyrstu meg-
instoð undir velgengni fclagsins
og hinni tnikilvægu þjónustu þess
við félagsmenn?
— Ég tel, að í öndverðu hafi það
ráðið einna mestu, hve snemma
var ákveðið að leggja 2% af út-
tekt í félagssjóð, sem síðar varð
stofnsjóður. Þetta fé var notað
til þess að kaupa birgðir vetrar-
vöru til tryggingar, og það var
betri ráðstöfun en peningar í kisti!
handraða. Þetta kom að ómetan-
legu haldi, og stofnsjóður félags-
ins óx og varð gild og styrk stoð
undir rekstri og viðgangi þess.
— Hefur félagið veitt félags-
mönnum lán eða aðstoð utan yerri
unarsviðsins?
— Já, okkur hefur verið ofar
lega í huga að stuðla að bættri af
komu og rétta þar hjálparhönd,
sem þörf var mest. Félagið samþ.
snemma, eða tnilli 1920—30, að
veita félagsmönnum, nokkra styrki
til kaupa á búverkfærum, einkum
jarðræktar- og heyvinnuvélum, og
kom það sér vel, meðan opinberir
styrkir vora litlir eða engir til
þess. Þannig reyndi félagið að
örva framleiðsluafköst bænda og
bæta hag þeirra. Einnig hefur fé
lagið ætíð reynt að lána félag*-
mönnum fyrir byggingarefni að
nokkru, þegar þeir stóðu í fram
kvæmdum og biðu eftir aðallán-
um.
— Hvernig fór á kreppuárun-
um?
— Já, það er einmitt rétt að
minnast á það, því að ég tel þar
um merkilegt atriði að ræða. Eít-
ir 1930, þ egar kreppan fór að
þrengja að bændum og skuldir
höfðu safnazt, var samþykkt á
kaupfélagsfundi tillaga um að
félagið gæfi eftir hluta af skuld-
um félagsmanna, ef hreppsfélögin
kæmu til móts við það með eftir-
gjöf að sínu leyti. Þetta kcwn einu
ig til kasta sýslunefndar, og Bjðrn
Sigurðsson bar málið þar fram og
fékk það samþykkt. En svo kom
stjómarúrskurður á þá lund, að
Framh. á bls. 8.
Jón Gauti Jónsson, Þorsteinn Þorsteinsson,
framkvamdastj. og formaður 1916 formaður 1916—1942
Petur Siggeirsson,
formaður félagsstjórnar
Bförn Kristjánsson,
kaupfélagsstjóri
Þórhailur Björnsson,
núverandi kaupfélagsstjóri
I 6
T f MI N N, fimmtudaginn 7. maí 1964 —
I